Zaloguj

Zmarnowane szanse. Wyniki PGZ S.A. w latach 2014–2019 [ANALIZA]

Fot.: MON

Polska Izba Producentów na Rzecz Obronności Kraju od kilkunastu  lat prowadzi,  na podstawie powszechnie dostępnych jawnych informacji, monitoring i ocenę wyników ekonomicznych wszystkich głównych podmiotów działających w polskim przemyśle obronnym, niezależnie od rodzaju praw własności. Publikacja z dużym opóźnieniem wyników finansowych PGZ S.A. w układzie jednostkowym i skonsolidowanym osiągniętych w 2019 r. dopiero teraz umożliwiła spojrzenie na działalność części sektora polskiego przemysłu obronnego, będącego własnością Skarbu Państwa, skonsolidowanego w 2013 r. w Grupie Kapitałowej PGZ.


Rok 2019 był szóstym pełnym rokiem działalności operacyjnej Polskiej Grupy Zbrojeniowej S.A. Ocena wyników ekonomicznych w latach 2014–2019  pozwala na stwierdzenie, że realizowana koncepcja zarządzania poprzez nadzór administracyjny i częściowe ubezwłasnowolnienie zarządów spółek zależnych nie sprawdziła się w praktyce. Dowodzi tego porównanie wyników ekonomicznych i wskaźników sprawności zarządzania z osiągniętymi w tych latach przez podmioty przemysłu obronnego będące własnością kapitału prywatnego, polskiego i zagranicznego oraz z przemysłem polskim jako całością.

W ciągu 6 lat (2014 -2019) nie zlikwidowano lub nie rozwiązano zidentyfikowanych głównych problemów spółki, często dynamika poszczególnych wielkości i ocenianych parametrów jest ujemna, można nawet stwierdzić, iż w niektórych nastąpił znaczny regres. Większość problemów i barier w PGZ jest pochodną sposobu i jakości zarządzania. Mają one charakter wewnętrzny i wynikają z polityki kadrowej, w tym dotyczącej najwyższych stanowisk zarządczych i nadzorczych. Nie zostały zachowane naturalne drogi awansu od najniższych stanowisk (technolog, konstruktor, ekonomista) do najwyższych drogą: sukces-awans-sukces itd. Najwyższe stanowiska zarządcze i nadzorcze często obejmowały osoby nieprzygotowane, bez koniecznego autorytetu zawodowego w branży. Spółką od jej utworzenia  zarządza obecnie szósty prezes, członków zarządu było już 16, a przez radę nadzorczą przewinęło się 18 osób. Jest to ewenement na skalę światową.

Skutkowało to niską konkurencyjnością, niskim potencjałem eksportowym oraz znikomym  udziałem w rynku międzynarodowym.

Mimo znacznego wspomagania finansowego przez rząd, niskie lub ujemne wskaźniki jakości zarządzania, w tym  rentowności i wydajności pracy, świadczą o tym, że spółka jest gorzej zarządzana niż polski przemysł jako całość. A nawet gorzej niż przemysł obronny będący, własnością kapitału prywatnego (krajowego i zagranicznego).

Polska Grupa Zbrojeniowa S.A. została utworzona pod koniec 2013 r. jako spółka prawa handlowego i działa w oparciu o przepisy Kodeksu Spółek Handlowych.

Prawo głosu z posiadanych akcji do grudnia 2019 r. wykonywał Minister Obrony Narodowej, co powodowało, że był on równocześnie zamawiającym i płatnikiem, a także pośrednio nadzorował i kontrolował spółkę. Decyzja o utworzeniu PGZ nie była poparta biznesplanem tego przedsięwzięcia, a spółka do dziś nie posiada aktualnej strategii. Problematykę tworzenia i działalności PGZ S.A. dwukrotnie kontrolowała NIK, oceniając je w zasadzie negatywnie.

Analiza dostępnych list "The SIPRI 100 TOP ARMS PRODUCING" za lata 2014-2018 wskazuje, że PGZ S.A. pod względem przychodów ze sprzedaży zajmowała na świecie najwyższą 64 pozycję w 2014 r. a 74. w 2018 r. W Europie w 2018 r. było to 33. miejsce.

Przychody ze sprzedaży PGZ S.A. stanowią ok. 0,4% wartości sprzedaży polskiego przemysłu, a zatrudnienie ok. 0,6% zatrudnienia w przemyśle. Wydajność pracy jest niższa od wydajności w polskim przemyśle ogółem ok. 1,6 razy i ponad 5 razy (dla 2016 r.)  od wydajności w czołowych firmach zbrojeniowych świata.



Porównanie podstawowych wielkości ekonomicznych dla spółki i przemysłu polskiego jako całości wskazuje, że PGZ S.A. nie odgrywa istotnej roli w gospodarce kraju ani w aspekcie ekonomicznym, ani społecznym. Można z tego wyciągnąć wniosek, że jedynym uzasadnieniem szczególnego traktowania PGZ S.A. są przesłanki pozaekonomiczne wynikające z podstawowego obowiązku państwa, jakim jest tworzenie i utrzymywanie zdolności organizacyjnych, materialnych i kadrowych dla zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego.

Nie oznacza to jednak zasadności utrzymywania przedstawionego stanu podmiotów będących własnością Skarbu Państwa i dalszej akceptacji niesprawności zarządzania oraz braku wyników.

O tym, że PGZ S.A jest traktowana przez Skarb Państwa w sposób szczególny świadczy jej polityka produktowa i finansowa, oparta często o pozakonkurencyjny system zamówień, politykę cenową odstającą od cen na rynku międzynarodowym a nawet krajowym, przerosty zatrudnienia, wspomaganie gotówkowe, wysokie zaliczki, dotacje, przychody z oprocentowania lokat, polityka dywidendowa. Nie przełożyło się to na osiągane wyniki ekonomiczne. Wyłącza to argument o finansowej przewadze firm będących własnością kapitału zagranicznego.

Spółki zależne są dwukrotnie drenowane finansowo przez spółkę dominującą: w postaci 5% obciążenia na rzecz spółki dominującej oraz pobieraną dywidendą, która w latach 2014–2019 wyniosła blisko 250 mln zł.

Koszt działalności operacyjnej spółki dominującej w latach 2014–2019 wyniósł ok. 1,06 mld zł., z czego na płace przeznaczono ponad 180 mln zł. Zatrudnienie w tej spółce wyniosło w 2018 r. ok. 300 osób (średnia płaca ok. 14,5 tys. zł.) a w 2019 ok. 270 osób (średnia płaca ok. 13,7 tys. zł.). W 2019 r. spółka dominująca wydała na usługi obce ponad 283 mln zł.

Na tle wyników PGZ S.A. szczególnego znaczenia nabiera fakt systemowego niedoceniania roli firm prywatnych o polskim kapitale, które o wiele lepiej odnalazły swoje miejsce w systemie polskiego przemysłu obronnego, mimo szeregu obiektywnych i nieobiektywnych trudności.

Przychody ze sprzedaży PGZ S.A. w latach 2014–2019 stanowią ok. 26 % przychodów pozostałych podmiotów polskiego przemysłu obronnego.

Do końca 2019 r. konkurencyjność PGZ S.A.  i udział w rynku międzynarodowym nie uległy poprawie i są niewystarczające do zajęcia stałego miejsca na europejskim i światowym rynku dostawców uzbrojenia i sprzętu wojskowego.

Udział produktów PGZ w rynku światowym praktycznie jest  zerowy, a w większości kontraktów jest wynikiem splotu szeregu całkowicie  przypadkowych okoliczności. Jedyny produkt PGZ, który posiadał znaczący udział w rynku międzynarodowym (WZT- 3), został z niego  wyeliminowany dzięki niezrealizowanemu do dzisiaj kontraktowi.

Eksport PGZ S.A. stanowił 0,13% eksportu polskiego przemysłu Udział eksportu PGZ S.A. w sprzedaży w  latach 2014 - 2019  r. był mniejszy niż dla polskiego przemysłu jako całości od 3 do 4 razy.

Udział PGZ S.A. w eksporcie polskiego przemysłu obronnego ogółem w latach 2014 – 2019 wynosił ok. 8,1%. Pozostały eksport realizował przemysł prywatny  krajowy (ok. 6%) i zagraniczny (ok. 86%). Każdy z 7 podmiotów prywatnych, głównie z Doliny Lotniczej, w 2019 r. wyeksportował więcej niż PGZ S.A jako całość.


Można stwierdzić, że dla PGZ w zakresie eksportu nie nastąpiły pozytywne zmiany, a nastąpił wręcz znaczny regres – umocnienie barier wzrostu potencjału eksportowego.  Szczególnie groźne jest wzmocnienie barier o charakterze wynikającym z polityki kadrowej.

Ważnym wskaźnikiem oceny pozycji na rynku krajowym i międzynarodowym jest wydajność pracy.

Wydajność PGZ wyraźnie odbiega od wydajności obu grup podmiotów o kapitale prywatnym oraz przemysłu polskiego jako całości. W 2019 r. wydajność PGZ stanowiła ok. 75% wydajności grupy podmiotów o kapitale prywatnym polskim, ok. 54% wydajności grupy podmiotów o kapitale prywatnym zagranicznym oraz ok. 60% wydajności przemysłu polskiego jako całości.

15 podmiotów prywatnych w 2019 r. pracowało z większą wydajnością niż najbardziej produktywna spółka zależna w PGZ S.A.

Spadek wydajności dla podmiotów o kapitale prywatnym polskim nie ma innego wytłumaczenia jak zasadnicza zmiana warunków działalności w Polsce, która spowodowała ochronę miejsc pracy dla fachowej kadry.

Średnia płaca w Grupie PGZ S.A. w 2019 r. wyniosła prawie 6 tys. zł. i była wyższa o blisko 15 % niż w polskim przemyśle.

Istotnym problemem dla poprawnej oceny wyników ekonomicznych jest sprawa dokonanej jednorazowo w 2019 r. przeceny wartości aktywów odniesiona do wyników finansowych, a w konsekwencji do załamania rentowności netto oraz innych wskaźników opartych o wynik netto. Jest już jasne, że ta  przecena następowała systematycznie co najmniej od 2015 r. co nie znajdowało odzwierciedlenia w sprawozdaniach finansowych i stanowiło co najmniej obejście Ustawy o Rachunkowości, jeśli nie jej złamanie, a w konsekwencji może być zagrożone sankcją karną.

Wyniki ekonomiczne PGZ S.A. w dużej mierze zależą od wspomagania finansowego w formie dotacji co przedstawiono w tabeli:

Symulacja wyników PGZ za lata 2014–2019,  bez wspomagania finansowego, wykazała, że głęboka strata netto wystąpiłaby już w 2014 r. (szereg podstawowych wskaźników opartych o wyniki finansowe miałaby wartości ujemne).

Inną forma wspomagania finansowego są wysokie zaliczki wpłacane przez MON, które w latach 2017 – 2019 rosły od 2,8 mld zł do prawie 3,4 mld zł. Zaliczki te stanowiły od 66% do 64 % kosztów działalności operacyjnej PGZ S.A.

Powodowało to wysoką faktyczną nadpłynność i skutkowało lokowaniem gotówki na kontach. Dla przykładu na koniec 2019 roku środki pieniężne PGZ S.A wynosiły ponad 3,1 mld zł., z tego ponad 1,1 mld zł znajdowało się na rachunkach bankowych, ponad 1,6 mld zł na lokatach do 3 miesięcy. Taka polityka finansowa PGZ S.A. i zamawiającego niesie za sobą szereg konsekwencji.


Ważną pozycją w poprawie sytuacji finansowej PGZ S.A, jest dokapitalizowanie w formie gotówki, które w latach 2014–2019 przekroczyło znacznie 1 mld zł. Nie wpływa to jednak na wyniki finansowe.

Przedstawiona ocena sytuacji i jakości zarządzania pozwala na wsłuchanie się w opinie wyrażane przez wielu menadżerów najwyższego szczebla, posiadających autentyczny dorobek i sukcesy w branży co do drogi wyjścia z kryzysu, w jakim znajduje się PGZ S.A. Opinie te można przedstawić jako 4 punktowy plan sanacji spółki:

  1. Wprowadzenie bezkompromisowej, aktywnej polityki kadrowej w tym na najwyższych stanowiskach zarządczych i nadzorczych, wymaganie od kandydatów doświadczenia i autentycznego zawodowego autorytetu, popartych sukcesami zawodowymi w branży. Niestety realizacja tego punktu wymaga dokonania oceny drogi zawodowej w przemyśle i osiągnięć w podmiotach grupy, co może być bolesne dla wielu osób zajmujących stanowiska wymagające znacznie wyższych kompetencji, doświadczenia i znajomości branży.
  2. Dostosowanie charakteru spółki dominującej do wymogów ksh poprzez przekazanie bez wyjątków wszystkich funkcji operacyjnych do utworzonych w tym celu domen produktowych oraz do centrów handlowego  i badawczo-rozwojowego jako spółek celowych: dyrektor (prezes zarządu) Centrum Badawczo-Rozwojowego oraz dyrektor (prezes zarządu) spółki handlu zagranicznego powinni wchodzić „z urzędu” w skład zarządu PGZ S.A.;
  3. Zmiana zasady finansowania działalności spółki dominującej poprzez przyjęcie zasady, że głównym źródłem utrzymania jest dywidenda pochodząca z zysku wypracowanego przez domeny produkcyjne.
  4. Wzmocnienie pozycji i odpowiedzialności za wyniki zarządów domen produktowych oraz ograniczenie funkcji spółki dominującej do wykonywania praw głosu z posiadanych akcji (udziałów) oraz nadzorowania wyników domen zależnych, a zwłaszcza w zakresie innowacyjności, potencjału eksportowego i udziału w rynku światowym, stopy zwrotu z posiadanych aktywów poprzez aktywny monitoring wyników z zastosowaniem nowoczesnych narzędzi kontrolingu, aktywną politykę kadrową na podstawie sukcesów i wyników osiąganych przez poszczególne spółki, określanie wieloletniej strategii na podstawie prognoz i wyników prac Centrum Badawczo Rozwojowego współpracującego z MON w definiowaniu potrzeb i strategii sprzętowej.

Dla realizacji w/w funkcji przez nową organizację wystarczające będzie ok. 70-80 etatów i budżet roczny wysokości 17 - 20 mln zł. (pochodzący z dywidendy).

Autor: Sławomir Kułakowski, prezes Polskiej Izby Producentów na Rzecz Obronności Kraju

reklam Lockheed Martin
reklama MBDA

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

6 comments on “Zmarnowane szanse. Wyniki PGZ S.A. w latach 2014–2019 [ANALIZA]”

  1. Takie kontrakty jak na F-35, HIMARS zamiast HOMARA,operatorzy wojs specjalnych którzy żeby strzelać potrzebują niemieckiego karabinka- to nie pomaga, chociaż patologie w PGZ są bezspornym.faktem.

  2. Rzeczywiście fatalna od lat kondycja finansowa PGZ i załamanie eksportu wołają o natychmiastowe działania naprawcze i to prowadzone bezwzględnie stanowczo gdyż w innym razie sytuacja będzie jeszcze się pogarszać że szkodą dla finansów i bezpieczeństwa państwa. Należy też jednoznacznie określić odpowiedzialnosć konkretnych osób za powstały stan rzeczy.

  3. Mimo wszystko wciąż polski przemysł obronny mamy i ma się powoli.bo powoli .ale coraz lepiej. A wielu .co brało grube srebrniki żeby go nie było może to boleć. I dobrze kemingi.

  4. Bardzo trafny artykuł.
    I poprzednia i obecna władza i mocne związki zawodowe , wszystko to popsuło PGZ.
    Zbyt dużo polityki w tym PGZ dlatego zrobili z tego przechowalnię. Prezesi mylili często Raytheona i Rein Metalem. Już największy absurd to Prezes Arkadiusz, a był tam aż pełny rok...

  • Reklama Kongsberg
  • reklama Telesystem

PrzemysŁ zbrojeniowy

 ZOBACZ WSZYSTKIE

Siły Powietrzne

 ZOBACZ WSZYSTKIE

Samoloty i śmigłowce
Uzbrojenie lotnicze
Bezzałogowce
Kosmos

WOJSKA LĄDOWE

 ZOBACZ WSZYSTKIE

Wozy bojowe
Artyleria lądowa
Radiolokacja
Dowodzenie i łączność

MARYNARKA WOJENNA

 ZOBACZ WSZYSTKIE

Okręty współczesne
Okręty historyczne
Statki i żaglowce
Starcia morskie

HISTORIA I POLITYKA

 ZOBACZ WSZYSTKIE

Historia uzbrojenia
Wojny i konflikty
Współczesne pole walki
Bezpieczeństwo
usertagcalendar-fullcrosslisthighlightindent-increasesort-amount-asc