Eurofighter Typhoon. Na straży euro­pej­skiego nieba

Eurofighter Typhoon w locie

Eurofighter, to dwu­sil­ni­kowy myśli­wiec wie­lo­za­da­niowy zbu­do­wany w ukła­dzie kaczki, przez kon­sor­cjum trzech euro­pej­skich pro­du­cen­tów lot­ni­czych, współ­pra­cu­ją­cych w ramach hol­dingu Eurofighter GmbH,
powo­ła­nego do życia w 1986 r.

Pierwszy pro­to­typ wie­lo­za­da­nio­wego samo­lotu myśliw­skiego Eurofighter obla­tano w 1994 r. Dziewięć lat póź­niej, w 2003 r., myśli­wiec wszedł do eks­plo­ata­cji w Niemczech i w Wielkiej Brytanii. Debiut bojowy miał miej­sce w 2011 r. Czy Eurofighter potwier­dził swoją war­tość bojową?

Historia samo­lotu zaczęła się w 1983 r., kiedy Francja, Hiszpania, Niemiecka Republika Federalna, Wielka Brytania i Włochy zde­cy­do­wały się uru­cho­mić pro­gram wspól­nej budowy myśliwca wie­lo­za­da­nio­wego. Początkowo pro­gram nosił nazwę Future European Fighter Aircraft (FEFA). Wśród wymie­nio­nych państw, Francja nale­gała na opra­co­wa­nie samo­lotu mają­cego także moż­li­wość bazo­wa­nia na lot­ni­skow­cach, co wyma­gało zna­czą­cych zmian w struk­tu­rze pła­towca. Żadne z pozo­sta­łych państw nie miało takiego wyma­ga­nia i wkrótce Francja zna­la­zła się poza grupą, podej­mu­jąc opra­co­wa­nie wła­snego myśliwca, zna­nego dziś jako Dassault Rafale. Przez pewien czas poza pro­gra­mem znaj­do­wała się także waha­jąca się Hiszpania.
W toku wstęp­nych prac nad pro­jek­tem zde­cy­do­wano o budo­wie demon­stra­tora tech­no­lo­gii, zna­nego jako EAP (Experimental Aircraft Program). Samolot ten powstał w fir­mie British Aerospace w Warton. Pierwszy egzem­plarz EAP został obla­tany 8 sierp­nia 1986 r. i do 1 maja 1990 r. wyko­nał łącz­nie 259 lotów doświad­czal­nych w cza­sie 195 godzin. Był to aero­dy­na­miczny pro­to­pla­sta dzi­siej­szego Eurofightera.
Konsorcjum Eurofighter GmbH powstało w czerwcu 1986 r. i zostało zare­je­stro­wane w Niemieckiej Republice Federalnej. Początkowy podział prac wyglą­dał nastę­pu­jąco: MBB – 33%, British Aerospace – 33%, Aeritalia – 21% i CASA – 13%. Wszystkie wymie­nione firmy od tam­tej pory ule­gły prze­kształ­ce­niu. Niemiecka Messerschmitt-Bölkow-Blohm (MBB) została w 1989 r. wyku­piona przez kon­cern Deutsche Aerospace Aktiengesellschaft (DASA), wła­sność Daimler-Benz. Po restruk­tu­ry­za­cji w 1995 r. firma zmie­nia nazwę na Daimler-Benz Aerospace AG, a w 1998 r. po połą­cze­niu z Chryslerem, na DaimlerChrysler Aerospace AG. W 2000 r. powstał nowy, euro­pej­ski kon­cern European Aeronautic Defence and Space (EADS), po połą­cze­niu nie­miec­kiego DaimlerChrysler Aerospace AG, fran­cu­skiej Aérospatiale-Matra i hisz­pań­skiej Construcciones Aeronáuticas SA (CASA). W 2014 r. doszło do ponow­nej reor­ga­ni­za­cji. Ponieważ te same firmy two­rzyły grupę kapi­ta­łową Airbus, w 2014 r. sfor­mo­wano kon­sor­cjum Airbus Group SE z sie­dzibą w Leiden w Holandii, dzie­ląc ją na oddziały funk­cjo­nalne: Airbus (cywilny), Airbus Defence and Space i Airbus Helicopters (dawny Eurocopter). W Wielkiej Brytanii w 1999 r. British Aerospace (BAe) połą­czył się z firmą Marconi Electronic Systems two­rząc kon­cern BAE Systems plc, ist­nie­jący do dziś. Z kolei we Włoszech w 1990 r. Finmecanica połą­czyła swoje oddziały Aeritalia i Selenia two­rząc kon­cern Alenia Aeronautica, od stycz­nia 2012 r. prze­mia­no­wany na Alenia Aermacchi. W stycz­niu 2016 r. firma Leonardo-Finemcanica skon­cen­tro­wała wszyst­kie swoje oddziały (AgustaWestland, Alenia Aermacchi, Selex ES, OTO Melara, WASS) w jedną firmę, która od stycz­nia 2017 r. nosi nazwę Leonardo S.p.A.
Wymagania na nowy wie­lo­za­da­niowy samo­lot myśliw­ski poja­wiły się pod koniec 1987 r. Nacisk poło­żono na moż­li­wo­ści myśliw­skie – zwal­cza­nie celów powietrz­nych, w tym na moż­li­wość szyb­kiego startu i osią­gnię­cia dale­kiej rubieży prze­chwy­ce­nia w sze­ro­kim prze­dziale wyso­ko­ści w mak­sy­mal­nie krót­kim cza­sie, na dale­kie wykry­wa­nie nie­przy­ja­ciel­skich samo­lo­tów ude­rze­nio­wych oraz moż­li­wość nisz­cze­nia ich z odle­gło­ści znacz­nie prze­kra­cza­ją­cej zasięg wzro­ko­wego wykry­cia celu. W razie nawią­za­nia walki na bli­skiej odle­gło­ści zakła­dano bar­dzo wysoką manew­ro­wość myśliwca oraz uży­cie celow­nika naheł­mo­wego dla szyb­kiego wska­za­nia celu prze­no­szo­nym poci­sków rakie­to­wym. Zwalczanie celów naziem­nych i nawod­nych trak­to­wano jako zada­nia dru­go­rzędne, które w pierw­szej kolej­no­ści miały reali­zo­wać samo­loty myśliw­sko-bom­bowe Tornado IDS.
Samolot miał powstać z wyko­rzy­sta­niem naj­now­szych dostęp­nych wów­czas tech­no­lo­gii, w tym z sze­ro­kim zasto­so­wa­niem mate­ria­łów kom­po­zy­to­wych, cyfro­wych tech­nik w sys­te­mach awio­niki, z uży­ciem aktyw­nego układu ste­ro­wa­nia i z napę­dem w postaci spe­cjal­nie dla niego opra­co­wa­nych sil­ni­ków.

Badania pro­to­ty­pów

Zbudowano łącz­nie sie­dem pro­to­ty­pów Eurofightera, po dwa w każ­dym z państw, za wyjąt­kiem Hiszpanii, w któ­rej powstał tylko jeden. Nosiły one nazwę Development Aircraft (DA). Pierwszy z nich, DA1, powstał w Niemczech i został obla­tany 27 marca 1994 r. w Manching. Samolot wciąż był napę­dzany dwoma sil­ni­kami RB199 pocho­dzą­cymi z Tornado. 8 kwiet­nia 2003 r. DA1 prze­ka­zano Hiszpanii, w zamian za roz­bity hisz­pań­ski pro­to­typ DA6. 6 kwiet­nia 1994 r., w Warton wystar­to­wał pierw­szy bry­tyj­ski samo­lot, DA2, także z sil­ni­kami RB199. Włoski DA3 obla­tany 4 czerwca 1995 r. był pierw­szym z napę­dem w postaci doce­lo­wych sil­ni­ków EJ200. Kolejno w powie­trzu zna­lazł się hisz­pań­ski DA6, pierw­szy samo­lot dwu­miej­scowy, obla­tany 31 sierp­nia 1996 r. Samolot ten został roz­bity 21 listo­pada 2002 r., po zga­śnię­ciu w locie obu sil­ni­ków.

  • Michał Fiszer, Jerzy Gruszczyński

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE