Polskie nisz­czy­ciele na szkla­nych nega­ty­wach Beken & Son

Wspaniałe zdjęcie pięknego okrętu na pełnej prędkości, czyli ORP Grom podczas prób 7 maja 1937 r.

Wspaniałe zdję­cie pięk­nego okrętu na peł­nej pręd­ko­ści, czyli ORP Grom pod­czas prób 7 maja 1937 r. Fot. Beken & Son, neg. nr 21432

80 lat temu, 7 maja 1937 r., wyko­nano foto­gra­fię idą­cego z mak­sy­malną pręd­ko­ścią ORP Grom. Zdjęcie znane z dru­ków rekla­mo­wych stoczni J. Samuel White & Co. Ltd oraz przed­wo­jen­nych i wojen­nych rocz­ni­ków „Jane’s Fighting Ships”. 78 lat póź­niej sześć ory­gi­nal­nych nega­ty­wów z prób pol­skiego nisz­czy­ciela tra­fiło do Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni. 6 maja 2015 r. zbiory pol­skich muze­al­ni­ków wzbo­ga­ciły się łącz­nie o 11 uni­ka­to­wych szkla­nych nega­ty­wów zaku­pio­nych od Kennetha Bekena, wła­ści­ciela firmy Beken of Cowes spe­cja­li­zu­ją­cej się od połowy lat 80. XIX w. w foto­gra­fii marynistycznej.

W bie­żą­cym roku przy­pada kilka rocz­nic zwią­za­nych z Gromem i Błyskawicą, zbu­do­wa­nymi w stoczni J. Samuel White & Co w Cowes na wyspie Wight. Dla ORP Grom to: 4 maja – 77. rocz­nica zato­pie­nia ORP Grom w fior­dzie Rombaken pod Narwikiem oraz 11 maja – 80. rocz­nica pod­nie­sie­nia pol­skiej ban­dery. Dla ORP Błyskawica zaś: noc z 4 na 5 maja – 75. rocz­nica obrony Cowes przez mary­na­rzy z ORP Błyskawica przed nalo­tem nie­miec­kiego lot­nic­twa, 4 lipca – 70. rocz­nica powrotu okrętu z Wielkiej Brytanii do Gdyni i wresz­cie 25 listo­pada 80. rocz­nica wej­ścia do służby ORP Błyskawica. W oka­zji rocz­nic pre­zen­tu­jemy kolek­cję nega­ty­wów zwią­za­nych z histo­rią obu okrę­tów, a wyko­na­nych przez firmę Beken & Son z Cowes.
W maju 2015 r. do zbio­rów Muzeum Marynarki Wojennej (MMW) pozy­skano 11 szkla­nych nega­ty­wów wyko­na­nych pomię­dzy 3 czerwca 1936 a 11 lipca 1945 r. o nume­rach kata­lo­go­wych zawie­ra­ją­cych się pomię­dzy 20486 a 25840. Dziesięć nega­ty­wów wyko­nano na żela­ty­no­wych pły­tach szkla­nych for­matu 16,4x21,5 cm (6,5x8,5”). Jeden nega­tyw, przed­sta­wia­jący wodo­wa­nie ORP Błyskawica, wyko­nano na pły­cie nieco mniej­szego for­matu – 12x16,4 cm (4¾x6,5”). Negatywy zaku­piono w fir­mie Beken of Cowes, któ­rej tra­dy­cje się­gają 1888 r., kiedy to Alfred Edward Beken (1855−1915), pocho­dzący z Canterbury w Kent nabył aptekę w por­cie Cowes, słyn­nym od 1826 r. ze swo­ich mię­dzy­na­ro­do­wych regat żeglar­skich prze­pro­wa­dza­nych pod­czas Cowes Week. W 1851 r. na wyspie zor­ga­ni­zo­wano pierw­sze regaty, znane obec­nie jako Regaty o Puchar Ameryki – America’s Cup. Nic dziw­nego, że Edward Beken i jego syn Frank Beken (1880−1970) posta­no­wili doku­men­to­wać bio­rące udział w rega­tach maje­sta­tyczne jachty, któ­rych załogi zaopa­try­wały się w medy­ka­menty w aptece Bekena. Początkowo ojciec i syn w swo­jej pracy uży­wali stan­dar­do­wych wiel­ko­for­ma­to­wych apa­ra­tów z epoki. W wyniku zgro­ma­dzo­nych doświad­czeń, w 1913 r. Frank Beken skon­stru­ował kamerę foto­gra­ficzną przy­sto­so­waną do pracy na morzu i foto­gra­fo­wa­nia z małych jed­no­stek pły­wa­ją­cych. Była to drew­niana skrzynka z obiek­ty­wem o ogni­sko­wej 250 mm firmy Ross i spe­cjal­nym wizje­rem do celo­wa­nia, w któ­rej naświe­tlano szklane kli­sze for­matu 6,5x8,5”. Migawka była wyzwa­lana pneu­ma­tycz­nie ustami foto­grafa za pomocą wężyka, co pozwa­lało na sta­bilne kadro­wa­nie apa­ra­tem trzy­ma­nym obu­rącz za solidne uchwyty.
W tym samym 1913 r. Frank Beken zaku­pił prawa mająt­kowe i kolek­cję nega­ty­wów Alfeda Westa (1857−1937) z pobli­skiego Gosport, w tej kolek­cji znaj­duje się słynne zdję­cie pierw­szej jed­nostki z paro­wym napę­dem tur­bi­no­wym Turbinia z 1897 r. Prawdopodobnie sku­po­wano nega­tywy od innych auto­rów, stąd w dzi­siej­szej ofer­cie repro­duk­cji firmy Beken of Cowes można zna­leźć foto­gra­fię fre­gaty pan­cer­nej HMS Minotaur z 1865 r. Inną ofe­ro­waną foto­gra­fią powstałą przed przy­by­ciem Bekenów do Cowes są zdję­cia tor­pe­dowca Torpedo Boat 59 z 1886 r. oraz jachtu Spinx z 1884 r.
Jachty zma­ga­jące się w rega­tach pod peł­nymi żaglami, stały się naj­bar­dziej roz­po­zna­wal­nymi foto­gra­fiami utrwa­la­nymi przez trzy poko­le­nia Bekenów. Frank Beken był auto­rem naj­słyn­niej­szych foto­gra­fii z regat maje­sta­tycz­nych jach­tów wal­czą­cych o tro­feum Cup of America. Do legendy prze­szły jego foto­gra­fie ponad 30-metro­wych jach­tów klasy „J”. Oprócz jach­tów Frank doku­men­to­wał okręty i statki róż­nych ban­der prze­pły­wa­jące w pobliżu wyspy Wight oraz m.in. początki lot­nic­twa mor­skiego i samo­loty budo­wane w lokal­nych zakła­dach lot­ni­czych. Wśród zdjęć Franka Bekena można m.in. zna­leźć dwie foto­gra­fie legen­dar­nego Titanica. Tradycje rodzinne w foto­gra­fii mor­skiej kon­ty­nu­ował drugi syn Franka – Keith Beken (1914- -2007) oraz jego wnuk Kenneth (ur. 1951) – obecny wła­ści­ciel Beken of Cowes.
W 1992 r. do firmy dołą­czył foto­graf i foto­edy­tor Peter Mumford. Do 1970 r. odbitki, prze­waż­nie for­matu 12×10”, sygno­wano pod­pi­sem Beken & Son, póź­niej Beken of Cowes. Na wszyst­kich wpro­wa­dza­nych do sprze­daży foto­gra­fiach nano­szono bia­łym tuszem numer nega­tywu. W 2008 r. zli­kwi­do­wano ciem­nię i od tego czasu wydruki współ­cze­snych zdjęć są sygno­wane samym nazwi­skiem Beken. Na rynku anty­kwa­rycz­nym ceny odbi­tek wyko­na­nych z ory­gi­nal­nych nega­ty­wów wyko­nane po 1945 r. osią­gają ceny od 30 do 200 GBP. Wcześniejsze odbitki sygno­wane przez Franka i Keitha Bekena osią­gają na aukcjach ceny powy­żej 1000 GBP. Cena zakupu jede­na­stu ory­gi­nal­nych nega­ty­wów do zbio­rów MMW była sym­bo­liczna – niż­sza od aukcyj­nych cen zakupu dwóch ory­gi­nal­nych foto­gra­fii sprzed 1945 r. i świad­czy o dużej życz­li­wo­ści Kennetha Bekena dla tra­dy­cji pol­skiej Marynarki Wojennej.

  • Lech Trawicki

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE