Kamow Ka-52 Aligator

Ka-52 to jeden z trzech nowoczesnych rosyjskich śmigłowców bojowych. Siły Powietrzno-Kosmiczne Federacji Rosyjskiej otrzymały już około 125 Ka-52 i dostawy trwają. Ten egzemplarz należy do 15. Brygady Lotnictwa Armijnego w Ostrowie.

Ka-52 to jeden z trzech nowo­cze­snych rosyj­skich śmi­głow­ców bojo­wych. Siły Powietrzno-Kosmiczne Federacji Rosyjskiej otrzy­mały już około 125 Ka-52 i dostawy trwają. Ten egzem­plarz należy do 15. Brygady Lotnictwa Armijnego w Ostrowie.

W latach 1980. dwa śmi­głowce współ­za­wod­ni­czyły o zamó­wie­nie Ministerstwa Obrony ZSRR na nowy śmi­gło­wiec bojowy, następcę Mi-24. Formalnie zwy­cię­stwo przy­znano Ka-50 (W‑80, izdie­lije 800) biura kon­struk­cyj­nego Nikołaja Kamowa, któ­rego pierw­szy pro­to­typ ode­rwał się od ziemi 17 czerwca 1982 r.; pilo­tem był Nikołaj Biezdietnow. 14 grud­nia 1987 r. komi­sja rzą­dowa zade­cy­do­wała kon­ty­nu­ować prace nad Ka-50 i następ­nie uru­cho­mić jego pro­duk­cję w zakła­dzie w Arsienjewie; ten zakład pro­du­ko­wał śmi­głowce Mi-24 dla ZSRR. Jednocześnie pole­cono kon­ty­nu­ować roz­wój Mi-28 z prze­zna­cze­niem na eks­port, z pla­no­waną pro­duk­cją w Rostowie nad Donem, który robił wtedy eks­por­towe wer­sje Mi-24.

Pierwszy seryjny śmi­gło­wiec bojowy Ka-50 wystar­to­wał w Arsienjewie 22 maja 1991 r. Produkcja szła bar­dzo powoli z powodu braku pie­nię­dzy; łącz­nie wypro­du­ko­wano 19 śmi­głow­ców, w więk­szo­ści uży­wa­nych do prób, w tym prze­ro­bio­nych póź­niej w Ka-52. W szczy­to­wym punk­cie rosyj­skie lot­nic­two armijne użyt­ko­wało tylko sześć Ka-50, wszyst­kie w 344. Ośrodku Prób Wojskowych i Przeszkalania Personelu Latającego w Torżku. Para Ka-50 została użyta w woj­nie w Czeczenii mię­dzy grud­niem 2000 i lutym 2001 r. W ciągu lat dzie­więć­dzie­sią­tych testo­wano kilka eks­pe­ry­men­tal­nych wer­sji Ka-50 z róż­nym wypo­sa­że­niem, w tym nocą wer­sję Ka-50Sz (W‑80Sz1, izdie­lije 800Sz1).
Najbardziej nie­zwy­kłe w kon­cep­cji Ka-50 było to, że był to śmi­gło­wiec jed­no­miej­scowy, z wyso­kim pozio­mem auto­ma­ty­za­cji. Ten fakt sta­rano się jak naj­dłu­żej ukryć i pierw­szy pro­to­typ latał z doma­lo­wa­nymi fał­szy­wymi oknami kabiny dru­giego członka załogi oraz ładowni. Układ nośny Ka-50 ma dwa współ­o­siowe prze­ciw­bieżne wir­niki nośne, typowe dla Kamowa i dosko­na­lone przez biuro kon­struk­cyjne przez kilka dzie­się­cio­leci. Inna cecha Ka50 nie­ty­powa dla śmi­głow­ców to sys­tem rato­wa­nia pilota z fote­lem kata­pul­to­wym K‑37 – 800. Ka-50 nie miał radaru i jego głów­nym sys­te­mem celow­ni­czym był sys­tem opto­elek­tro­niczny I‑251W Szkwał‑W sprzę­żony z prze­ciw­pan­cer­nymi poci­skami kie­ro­wa­nymi Wichr.

Dwuosobowy Ka-52

Jednakże z cza­sem Ministerstwo Obrony ZSRR oce­niło, że drugi czło­nek załogi jest nie­zbędny, jeśli śmi­gło­wiec ma wyko­ny­wać skom­pli­ko­wane zada­nia nocą i w trud­nych warun­kach atmos­fe­rycz­nych. 15 czerwca 1990 r. Kamow dostał zamó­wie­nie na wyko­na­nie pracy badaw­czo-roz­wo­jo­wej nazwa­nej Awangard‑1 pole­ga­ją­cej na skon­stru­owa­niu dwu­miej­sco­wego śmi­głowca wie­lo­za­da­nio­wego Ka-52, ina­czej W‑80Sz2, izdie­lije 800Sz2 lub izdie­lije 800.06, póź­niej nazwa­nego w Federacji Rosyjskiej Aligator. Rok póź­niej u Mila zamó­wiono nocną wer­sję Mi-28N, ina­czej Awangard‑2.
Pytanie, jak roz­mie­ścić dwu­oso­bową załogę kon­struk­to­rzy Kamowa kie­ro­wani przez Siergieja Michiejewa roz­strzy­gnęli nie­ty­powo: posze­rzyli przed­nią część kadłuba i posa­dzili pilo­tów obok sie­bie; we wszyst­kich innych śmi­głow­cach bojo­wych na świe­cie załoga sie­dzi jeden za dru­gim. Umieszczenie pilota i ope­ra­tora obok sie­bie wyma­gało naj­mniej zmian w wyj­ścio­wej kon­struk­cji Ka-50, a także uła­twiło współ­pracę obu człon­ków załogi. Inna zaleta to moż­li­wość roz­miesz­cze­nia w sze­ro­kim nosie bar­dzo moc­nego radaru z sze­roką 800-mili­me­trową anteną.
Brak pie­nię­dzy mocno opóź­nił start pro­gramu Ka-52. Pierwszy pro­to­typ 061, prze­ro­biony z seryj­nego jed­no­miej­sco­wego Ka-50 z nume­rem seryj­nym 01 – 02, wystar­to­wał dopiero 25 czerwca 1997 r. Potem pro­gram Ka-52 znowu zamarł na wiele lat, jeśli nie liczyć prób wciąż nowych kon­fi­gu­ra­cji tego samego pro­to­typu 061 (czyli pierw­szego egzem­pla­rza pro­duktu 800.06). W marcu 2004 r. śmi­gło­wiec roz­po­czął próby z rada­rem, a w grud­niu 2005 r. po raz pierw­szy z Ka-52 wystrze­lono prze­ciw­pan­cerne poci­ski kie­ro­wane 9M120 Ataka.
Program Ka-52 wystar­to­wał na pełną skalę pod koniec 2006 r., kiedy Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej osta­tecz­nie sfor­mu­ło­wało swoje wyma­ga­nia i zamó­wiło u Kamowa śmi­gło­wiec Ka-52 w postaci seryj­nej. 13 marca 2007 r. zakład Progress w Arsienjewie na Dalekim Wschodzie Rosji otrzy­mał zamó­wie­nie na wyko­na­nie wstęp­nej par­tii sze­ściu śmi­głow­ców do prób u Kamowa i w ośrodku woj­sko­wym w Torżku, z dostawą do 2010 r. W 2008 r. w Arsienjewie zbu­do­wano dwa egzem­pla­rze doświad­czalne 062 i 063; pierw­szy wystar­to­wał 26 czerwca, drugi – 28 paź­dzier­nika 2008 r. Zostały one prze­ka­zane fir­mie Kamow, gdzie uczest­ni­czyły w pró­bach.
Później Kamow dostał jesz­cze trzy egzem­pla­rze z nume­rami 51 do 53. W grud­niu 2010 r. na pokła­dzie śmi­głowca Mi-26 przy­wie­ziono pierw­szego Ka-52 do ośrodka w Torżku; 8 lutego 2011 r. Ka-52 przy­stą­piły tam do służby. Łącznie Torżok dostał w latach 2010 – 2011 dzie­więć Ka-52 z nume­rami 91 do 99. Ka-52 zakoń­czył próby pań­stwowe pro­wa­dzone przez Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej i został ofi­cjal­nie przy­jęty do uzbro­je­nia 20 listo­pada 2011 r.
Ka-52 był wtedy pre­zen­to­wany jako pro­dukt niszowy, jaki miał słu­żyć w rosyj­skich siłach zbroj­nych do bli­żej nie­okre­ślo­nych „zadań spe­cjal­nych”; pod­sta­wo­wym nowym śmi­głow­cem bojo­wym w Rosji miał zostać Mi-28N. Dlatego spo­rym zasko­cze­niem był kon­trakt z 1 marca 2011 r., kiedy Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej zamó­wiło 146 śmi­głow­ców Ka-52 z dostawą do 2020 r. Tym samym Ka-52 prze­kształ­cił się z niszo­wego śmi­głowca „dowód­czego”, w alter­na­tywny dla Mi-28N śmi­gło­wiec ude­rze­niowy; liczba zamó­wio­nych śmi­głow­ców obu typów jest mniej wię­cej równa. Według Wiertolotow Rossiji, kon­trakt na 146 śmi­głow­ców bojo­wych Ka-52 miał war­tość 120 mld rubli, co ozna­cza cenę jed­nego śmi­głowca około 25 mln USD, według ówcze­snego kursu.
23 maja 2011 r. roz­po­częły się dostawy Ka-52 do pierw­szej jed­nostki ope­ra­cyj­nej Czernigowce (to 60 km od Arsienjewa). W lutym 2013 r. roz­po­częło się prze­zbra­ja­nie w śmi­głowce Ka-52 bazy w Korienowsku w pobliżu Kaukazu, w 2014 r. – baz Ostrow (koło Pskowa), Chabarowsk i Dżankoj (na Krymie), a następ­nie w 2018 r. – bazy w Wiaźmie. Do końca 2019 r. Siły Powietrzne Federacji Rosyjskiej dostały około 125 śmi­głow­ców Ka-52; tempo pro­duk­cji w ostat­nich latach wyno­siło 15 – 20 maszyn rocz­nie.
Ponieważ dla zakładu w Arsienjewie prio­ry­te­tem jest eks­por­towy kon­trakt dla Egiptu, to na czas jego reali­za­cji dostawy dla rosyj­skiego mini­ster­stwa obrony zostały zmniej­szone do 6 – 8 maszyn Ka-52 rocz­nie. Oznacza to, że pozo­stałe śmi­głowce z kon­traktu z 2011 r. lot­nic­two rosyj­skie dosta­nie do końca 2021 r. Zapowiadane zamó­wie­nie jesz­cze 114 śmi­głow­ców bojo­wych Ka-52M ozna­cza, że do 2027 r. rosyj­skie siły powietrzne będą nadal otrzy­my­wały śmi­głowce w tem­pie do 20 maszyn rocz­nie.

  • Piotr Butowski

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE