Laivue 2020

Wizja artystyczna prezentująca dywizjon Laivue 2020 w pełnym składzie w trakcie realizacji zadań na wodach Zatoki Fińskiej.

Wizja arty­styczna pre­zen­tu­jąca dywi­zjon Laivue 2020 w peł­nym skła­dzie w trak­cie reali­za­cji zadań na wodach Zatoki Fińskiej.

26 wrze­śnia 2019 r. w Turku pod­pi­sano długo wycze­ki­waną umowę na budowę czte­rech dużych kor­wet wie­lo­za­da­nio­wych typu Pohjanmaa, któ­rych pro­jekt powstał w ramach Laivue 2020, jed­nego z dwóch pro­gra­mów zbro­je­nio­wych – dru­gim jest HX – Hävittäjähanke, doty­czący wyboru następcy samo­lo­tów wie­lo­za­da­nio­wych F/A‑18C Hornet – o zna­cze­niu stra­te­gicz­nym dla obron­no­ści Finlandii.

Siły Morskie Finlandii (Merivoimat) w ciągu naj­bliż­szych pię­ciu lat pla­nują wyco­fać ze służby znaczną część swo­ich okrę­tów. Spowodowane jest to zbli­ża­ją­cym się koń­cem okresu ich eks­plo­ata­cji, usta­lo­nym na 30 lat, z jed­nym remon­tem głów­nym połą­czo­nym z moder­ni­za­cją (MLU, Midlife Upgrade), reali­zo­wa­nymi po upły­wie ok. połowy normy użyt­ko­wa­nia. Poza wyco­fa­nym już pod koniec 2013 r. sta­wia­czem min Pohjanmaa (w służ­bie od 1979 r., grun­tow­nie zmo­der­ni­zo­wany w latach 1996 – 1998), który nie został zastą­piony now­szą jed­nostką, zapo­wie­dziano opusz­cze­nia ban­der na dwóch młod­szych sta­wia­czach min typu Hämeenmaa (Hämeenmaa i Uusimaa, w służ­bie od 1992 r., grun­tow­nie zmo­der­ni­zo­wane w latach 2006 – 2008) oraz czte­rech prze­ka­za­nych flo­cie w latach 1990 – 1992, a zmo­der­ni­zo­wa­nych pomię­dzy 2010 a 2013 r., okrę­tach rakie­to­wych typu Rauma (Rauma, Raahe, Porvoo, Naantali).

Docelowo w dru­giej poło­wie dru­giej dekady trzon Merivoimatu mają two­rzyć: cztery nowo zbu­do­wane kor­wety typu Pohjanmaa, cztery zmo­der­ni­zo­wane okręty rakie­towe typu Hamina (wła­śnie trwa ich MLU), trzy już zmo­der­ni­zo­wane małe sta­wia­cze min typu Pansio i trzy nisz­czy­ciele min typu Katanpää, które roz­po­częły kam­pa­nię w latach 2012 – 2016.

Nietypową – jak na okręt tej klasy – zdol­no­ścią będzie moż­li­wość pły­wa­nia w pokru­szo­nym lodzie, a nawet łama­nia jego tafli o gru­bo­ści do 80 cm.

Praca u pod­staw

Program Laivue 2020 (Dywizjon na lata 20.) powstał w celu ukształ­to­wa­nia składu jed­no­stek pły­wa­ją­cych Meriviomatu na kolejne dekady, zaś jego najam­bit­niej­szą czę­ścią jest pozy­ska­nie czte­rech okrę­tów wie­lo­za­da­nio­wych, mogą­cych zastą­pić aż sie­dem wspo­mnia­nych jed­no­stek róż­nych klas i typów. Pierwsze prace stu­dyjne, jesz­cze pod nazwą MTA 2020 (Monitoimialus 2020, okręt wie­lo­za­da­niowy na lata 20.), roz­po­częto już ponad dekadę temu, w 2008 r. Po ana­li­zach róż­nych, cza­sem bar­dzo odmien­nych, kon­cep­cji zarówno klas, jak i ich moż­li­wo­ści, spe­cja­li­ści z Merivoimatu zde­cy­do­wali, że zało­żone wyma­ga­nia naj­le­piej spełni kor­weta wie­lo­za­da­niowa, któ­rej wypor­ność osza­co­wano pier­wot­nie na około 2000 t, a póź­niej nawet 3500 t. Ostatecznie wypor­ność pełna wynie­sie ok. 3900 t, co jak na „stan­dardy”, do któ­rych przy­zwy­cza­iły nas siły mor­skie Finlandii jest bar­dzo dużą war­to­ścią. Trzeba bowiem pamię­tać, że w powo­jen­nej histo­rii tego pań­stwa naj­więk­sza jed­nostka wypie­rała 2530 t (był to okręt szkolny Matti Kurki, eks­bry­tyj­ska dru­go­wo­jenna fre­gata prze­ciw­lot­ni­cza Porlock Bay, w służ­bie 1964 – 1975), a jed­nostki ude­rze­niowe nie prze­kra­czały 300 t! Wraz ze zwięk­sze­niem wypor­no­ści rosną jed­nak moż­li­wo­ści bojowe i odpor­ność plat­formy na uszko­dze­nia odnie­sione zarówno w trak­cie walki, jak i na sku­tek oddzia­ły­wa­nia śro­do­wi­ska natu­ral­nego. Dla Merivoimatu to zna­czący skok naprzód, skok, który wie­lo­krot­nie był kry­ty­ko­wany (skąd my to znamy?). Po wcie­le­niu do służby w 2024 r., pro­to­ty­powa Pohjanmaa sta­nie się naj­więk­szym okrę­tem, jaki kie­dy­kol­wiek nosił białą ban­derę z nie­bie­skim krzy­żem. Dotychczas rekord ten nale­żał do dwóch pan­cer­ni­ków obrony wybrzeża typu Väinämöinen (w służ­bie 1932 – 1947), które co prawda wypie­rały tyle samo, ale były krót­sze aż o 22 m.

Oficjalnie Laivue 2020 ruszył 25 wrze­śnia 2015 r. decy­zją nr 49430.00.03/2015 mini­stra obrony Jussi Niinistö. Zgodnie z wypra­co­waną pod­czas prac stu­dyj­nych kon­cep­cją, pro­gram posta­no­wiono reali­zo­wać dwu­to­rowo. Opracowanie pro­jektu, budowę plat­form i ich koń­cową inte­gra­cję powie­rzono pry­wat­nej stoczni Rauma Marine Constructions Oy (RMC) z Raumy, która zde­cy­do­wała się wejść w koope­ra­cję z sil­nym part­ne­rem, doświad­czoną w kwe­stiach pro­duk­cji uzbro­je­nia i sprzętu woj­sko­wego oraz wspar­cia jego eks­plo­ata­cji spółką Patria Oyj. Stocznia ta powstała 27 marca 2014 r. na bazie zli­kwi­do­wa­nej na początku 2014 r. STX Finland (daw­niej Rauman telakka). Wyposażenie elek­tro­niczne i uzbro­je­nie (poza nie­któ­rymi wyjąt­kami, o czym w dal­szej czę­ści) dostar­czą z kolei zagra­niczni part­ne­rzy.

We wrze­śniu 2016 r. Dowództwo Logistyczne Sił Zbrojnych (Puolustusvoimien logi­stiik­ka­la­itos, PVLOGL) pod­pi­sało z RMC list inten­cyjny w celu spraw­dze­nia moż­li­wo­ści budowy tak zaawan­so­wa­nych tech­nicz­nie jed­no­stek w kra­jo­wej stoczni. Pod koniec tego samego roku PVLOGL roze­słało zapy­ta­nie o dostawę sys­temu dowo­dze­nia aż do 12 zagra­nicz­nych firm, z któ­rych osiem wyra­ziło swoje zain­te­re­so­wa­nie, a do dal­szego postę­po­wa­nia wybrano trzy: Atlas Elektronik GmbH (z sys­te­mem ANCS), Lockheed Martin Canada Inc. (CMS 330) i Saab Group AB (9LV Mk4). W kolej­nym roku wysto­so­wano do nich szcze­gó­łowe zapy­ta­nia o oferty. Po osta­tecz­nej ana­li­zie, w kwiet­niu bie­żą­cego roku zde­cy­do­wano się wybrać ofertę kon­cernu szwedz­kiego.

W kwiet­niu 2017 r., po zakoń­czo­nej suk­ce­sem wery­fi­ka­cji moż­li­wo­ści kon­struk­cyj­nych stoczni RMC, pod­pi­sano umowę o war­to­ści 7,5 mln EUR na zapro­jek­to­wa­nie nowych okrę­tów. List inten­cyjny w spra­wie budowy czte­rech kor­wet o war­to­ści 1,232 mld EUR pod­pi­sano z kolei w paź­dzier­niku 2018 r., przy czym z kwoty tej dla stoczni przy­paść miało 647,6 mln EUR, a dla Saab Group 412 mln EUR. Pozostałe 172,4 mln EUR prze­zna­czono na zakup m.in. uzbro­je­nia rakie­to­wego. W 2019 r. koszty pro­gramu wzro­sły o 93,48 mln EUR, osią­ga­jąc war­tość 1325,48 mln EUR. Co cie­kawe, w kwo­cie tej zawarto także rezerwę w wyso­ko­ści 22 mln EUR na – jak to ujęto – nie­spo­dzie­wane wydatki. 19 wrze­śnia tego roku na sesji ple­nar­nej fiń­ski par­la­ment (Suomen Eduskunta) auto­ry­zo­wał pro­gram i zobo­wią­zał PVLOGL do zawar­cia sto­sow­nych umów. Jak już wspo­mniano we wstę­pie, naj­waż­niej­szy doku­ment z RMC pod­pi­sano tydzień póź­niej, 26 wrze­śnia. Poza sys­te­mem dowo­dze­nia, kon­cern Saab wska­zany został na dostawcę także innych istot­nych sys­te­mów, jak maszt zin­te­gro­wany i bojowe sys­temy radio­lo­ka­cyjne (zawarto z nim też dodat­kową umowę o współ­pracy prze­my­sło­wej). Według przy­ję­tego wów­czas har­mo­no­gramu do 2021 r. potrwać mają wszyst­kie prace zwią­zane z pro­jek­to­wa­niem okrę­tów i przy­go­to­wa­niem zakładu do reali­za­cji przed­się­wzię­cia. Budowa pro­to­ty­po­wej jed­nostki ruszyć ma w 2022, a do końca 2028 r. zdol­ność bojową uzy­skać ma cały nowy dywi­zjon.

W celu zmniej­sze­nia i tak nie­ma­łych już kosz­tów pro­gramu zde­cy­do­wano się wyko­rzy­stać wybrane wzory uzbro­je­nia i wypo­sa­że­nia zde­mon­to­wane z moder­ni­zo­wa­nych Hamin lub jed­no­stek prze­zna­czo­nych do wyco­fa­nia (typy Rauma i Hämeenmaa). Mowa tu m.in. o 57 mm arma­tach BAE Systems Bofors Mk3, które na Haminach zastą­pione zostały mode­lem 40 mm w naj­now­szej wer­sji Mk4, a także wyrzut­niach pasyw­nych środ­ków zakłó­ca­ją­cych Rheinmetall MASS, sys­te­mach hydro­lo­ka­cyj­nych (zdjęte z Raum) i sys­te­mie sta­wia­nia min mor­skich (z Hämeenmaa). Decyzja ta pozwo­liła zaosz­czę­dzić od 40 do 60 mln EUR.

Założenia i zada­nia

Główne zada­nia, do wyko­ny­wa­nia któ­rych prze­zna­czone będą nowe okręty Merivoimatu, to m.in.: obrona wód tery­to­rial­nych, w tym odpie­ra­nie ata­ków ze strony okrę­tów nawod­nych i pod­wod­nych, a także środ­ków napadu powietrz­nego z wyko­rzy­sta­niem uzbro­je­nia arty­le­ryj­skiego, rakie­to­wego i mino­wego. Finlandia ze względu na swoją nie­zwy­kle skom­pli­ko­waną linię brze­gową i mno­gość wysp (> 40 000), sporo uwagi poświęca walce mino­wej. Stąd też duży nacisk kła­dziony jest zarówno na opra­co­wy­wa­nie nowych wzo­rów tego uzbro­je­nia, jak i dosto­so­wa­nie do jego prze­no­sze­nia i uży­cia jak naj­więk­szej liczby eks­plo­ato­wa­nych jed­no­stek. Nie mniej istot­nym zada­niem nowo budo­wa­nych kor­wet, co bez­po­śred­nia obrona gra­nic pań­stwo­wych, będzie także zapew­nie­nie bez­pie­czeń­stwa i droż­no­ści linii żeglu­go­wych (SLOC, Sea Lines of Communication). Należy sobie bowiem zdać sprawę, że pod wzglę­dem wiel­ko­ści importu i eks­portu Finlandia jest de facto wyspą. Aż 90% towa­rów jest impor­to­wa­nych, a 77% eks­por­to­wa­nych drogą mor­ską, stąd też jaka­kol­wiek blo­kada szla­ków żeglu­go­wych wyni­ka­jąca z bez­po­śred­niego zaan­ga­żo­wa­nia w kon­flikt, lub tocze­nia go przez sąsia­dów, może odci­snąć piętno na całej gospo­darce kraju. Szczególnie new­ral­giczne dla bez­pie­czeń­stwa eko­no­micz­nego są dwa miej­sca w bez­po­śred­niej bli­sko­ści wła­snego brzegu: akwen pomię­dzy pół­wy­spem Porkkala i estoń­ską wyspą Naissaar, będący jed­no­cze­śnie naj­węż­szym miej­scem Zatoki Fińskiej, oraz kanał w pobliżu wyspy Märket na Morzu Alandzkim. Dodatkowo warto pamię­tać, że same Wyspy Alandzkie mają spe­cy­ficzny sta­tus, jest to bowiem rejon zde­mi­li­ta­ry­zo­wany, do któ­rego obrony zobli­go­wana jest wła­śnie Finlandia.

Ostatnim, ale wcale nie naj­mniej istot­nym, zada­niem będzie pre­zen­to­wa­nie ban­dery zarówno na Bałtyku i w więk­szych odle­gło­ściach od miej­sca sta­łej dys­lo­ka­cji, jak rów­nież dowo­dze­nie zespo­łami mor­skimi (także mię­dzy­na­ro­do­wymi, jeśli zaj­dzie taka potrzeba).

  • Marcin Chała

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE