Zły stan pol­skiej pań­stwo­wej zbro­je­niówki

Zły stan polskiej zbrojeniówki

25 czerwca pod­czas Targów Balt Military Expo 2018 miała miej­sce pre­zen­ta­cja wyni­ków raportu Polskiej Izby Producentów na Rzecz Obronności Kraju (PIPnROK) na temat sytu­acji eko­no­micz­nej i finan­so­wej pol­skiego prze­my­słu obron­nego. Przekazane mediom pod­su­mo­wa­nie raportu odnosi się do zagre­go­wa­nych danych z lat 2007 – 2016, które Izba pozy­skała z Krajowego Rejestru Sądowego, spra­woz­dań z dzia­łal­no­ści przed­się­biorstw i roze­sła­nych do przed­się­biorstw ankiet.

Autorzy raportu wska­zują, że co do zasady sytu­acja branży jest gor­sza w latach, które raport obej­muje, ani­żeli we wcze­śniej­szym okre­sie. Podkreśla się, że w szcze­gól­nie złej kon­dy­cji jest część prze­my­słu będąca wła­sno­ścią Skarbu Państwa, któ­rej pod­mio­tem domi­nu­ją­cym jest Polska Grupa Zbrojeniowa S.A.
Chociaż wg PIPnROK na koniec 2016 r. około 800 pod­mio­tów gospo­dar­czych uznało, że wyko­nuje pro­duk­cję, usługi lub bada­nia w jaki­kol­wiek spo­sób zwią­zane z kwe­stiami obron­no­ści i bez­pie­czeń­stwa pań­stwa, w prak­tyce w branży domi­nują 74 przed­się­bior­stwa i insty­tuty, które są trzo­nem prze­my­sło­wego i tech­no­lo­gicz­nego pol­skiego poten­cjału obron­nego (PPO). W swo­jej ana­li­zie Izba podzie­liła sek­tor ze względu na struk­turę wła­sno­ściową pakietu więk­szo­ścio­wego przed­się­biorstw i wyróż­niła nastę­pu­jące grupy pod­mio­tów:
  • będące wła­sno­ścią Skarbu Państwa;
  • znaj­du­jące się w rękach pol­skiego kapi­tału pry­wat­nego;
  • znaj­du­jące się w rękach zagra­nicz­nego kapi­tału pry­wat­nego;
  • będące ośrod­kami badaw­czo-roz­wo­jo­wymi, bez względu na rodzaj wła­sno­ści czy nad­zoru.

Co ważne, auto­rzy raportu pod­kre­ślają, że wyniki ana­lizy doty­czą całych zagre­go­wa­nych grup pod­mio­tów, a nie poje­dyn­czych firm, któ­rych wyniki finan­sowe i sytu­acja eko­no­miczna może odsta­wać od cało­ścio­wego obrazu danej grupy.
Niestety, wnio­ski pły­nące z raportu nie napa­wają opty­mi­zmem. Sektor zbro­je­niowy przez cały badany okres nie odgry­wał istot­nej roli w gospo­darce naro­do­wej i na koniec 2016 r. sprze­daż branży jako cało­ści obej­mo­wała zale­d­wie 1% cało­ści sprze­daży sek­tora prze­my­sło­wego w Polsce. Co gor­sza, ren­tow­ność netto zbro­je­niówki jako cało­ści jest niż­sza od śred­niej dla całego II sek­tora gospo­darki, obej­mu­ją­cego prze­mysł prze­twór­czy i budow­nic­two, przy czym część PPO będąca w rękach kapi­tału zagra­nicz­nego zna­cząco zawy­żyła śred­nią, pod­czas gdy część nale­żąca do Skarbu Państwa w 2016 r. osią­gnęła ujemną ren­tow­ność. Część PPO nale­żąca do pol­skiego kapi­tału pry­wat­nego miała ren­tow­ność nie­mal dwa razy niż­szą ani­żeli całość II sek­tora gospo­darki, ale i tak znacz­nie wyż­szą od firm zbro­je­nio­wych Skarbu Państwa. Również w kon­tek­ście mię­dzy­na­ro­do­wym sytu­acja branży obron­nej wypada na nie­ko­rzyść firm pol­skich. Chociaż w latach 2015 – 2016 ren­tow­ność 10 naj­więk­szych firm zbro­je­nio­wych świata z listy Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) była porów­ny­walna dla cało­ści pol­skiej branży zbro­je­nio­wej, to część PPO nale­żąca do Skarbu Państwa odsta­wała na nie­ko­rzyść w tym zakre­sie w spo­sób zna­czący. Ponownie, tak jak w przy­padku porów­na­nia z resztą II sek­tora gospo­darki naro­do­wej, znacz­nie lep­szą ren­tow­ność miały firmy sek­tora pry­wat­nego nale­żące do kapi­tału zagra­nicz­nego, a te z kapi­ta­łem pol­skim niż­szą niż SIPRI Top 10, ale nadal zbli­żoną do firm zagra­nicz­nych. Pod wzglę­dem wydaj­no­ści, firmy z listy SIPRI Top 10 były w 2016 r. 4-krot­nie bar­dziej wydajne od cało­ści pol­skiej branży zbro­je­nio­wej, przy czym ta róż­nica była znacz­nie więk­sza w odnie­sie­niu do przed­się­biorstw nale­żą­cych do Skarbu Państwa (ponad 7-krot­nie niż­sza wydaj­ność) ani­żeli firm pry­wat­nych z kapi­ta­łem zagra­nicz­nym (ok. 3,5-krotnie niż­sza wydaj­ność) oraz pod­mio­tów z kapi­ta­łem pol­skim (ponad 2,5-krotnie niż­sza wydaj­ność).
Kolejny ważny wnio­sek raportu PIPnROK wska­zuje na umoc­nie­nie pry­wat­nej czę­ści pol­skiego sek­tora zbro­je­nio­wego w sto­sunku do tego w rękach Skarbu Państwa. Przedsiębiorstwa pry­watne zwięk­szyły udział cało­ści przy­cho­dów ze sprze­daży PPO z 37% w 2007 r. do 64% w 2016 r. Również eks­port nie należy do moc­nych stron pań­stwo­wej czę­ści branży obron­nej. W ostat­nim roku ana­lizy, 77% przy­cho­dów z eks­portu nale­żało do firm z domi­nu­ją­cym kapi­ta­łem pry­wat­nym, pod­czas gdy do tych nale­żą­cych do Skarbu Państwa zale­d­wie 17%. Należy jed­nak zauwa­żyć, że ten stan rze­czy utrzy­muje się w Polsce od lat (w 2007 r. rów­nież było to tylko 17% przy­cho­dów z eks­portu). Wpływ na to ma mają firmy pry­watne z kapi­ta­łem zagra­nicz­nym, które trans­fe­rują kom­po­nenty do swo­ich zakła­dów poza gra­ni­cami Polski, głów­nie w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, i w ten spo­sób kreują więk­szość eks­portu PPO. Tym samym jest to bar­dziej trans­fer w ramach przed­się­biorstw ani­żeli rze­czy­wi­sta sprze­daż sprzętu do pod­mio­tów trze­cich i sta­nowi egzem­pli­fi­ka­cję eks­por­to­wej sła­bo­ści całej pol­skiej branży zbro­je­nio­wej.

  • Kamil Ł. Mazurek

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE