Wojskowe Zakłady Lotnicze Nr 1 S.A. Centrum ser­wi­sowe śmi­głow­ców Sił Zbrojnych RP

LAI_3_2016_WZL1

Śmigłowiec sztur­mowy Mi-24W w trak­cie oblotu po remon­cie głów­nym wyko­na­nym w WZL Nr 1 S.A. w Łodzi.

Wojskowe Zakłady Lotnicze Nr 1 S.A. są jedy­nymi zakła­dami lot­ni­czymi w Polsce, które od ponad pięć­dzie­się­ciu lat spe­cja­li­zują się w remon­tach, moder­ni­za­cjach i obsłu­gach okre­so­wych wszel­kiego typu śmi­głow­ców będą­cych w wypo­sa­że­niu Sił Zbrojnych RP.

W 1941 r. na Ukrainie sfor­mo­wano 131. Samodzielne Warsztaty Lotnicze, które od początku swo­jego ist­nie­nia spe­cja­li­zo­wały się w napra­wach sprzętu lot­ni­czego. W 1944 r. zostały one pod­po­rząd­ko­wane Dowództwu 2. Armii WP i roz­miesz­czone na Majdanku pod Lublinem. W 1945 r. prze­nie­siono je do Łodzi. Początkowo więk­szość kadry dowód­czej oraz inży­nie­ryjno-tech­nicz­nej sta­no­wili Rosjanie, któ­rych w kolej­nych latach zastę­po­wali pol­scy spe­cja­li­ści. W 1946 r. 131. Samodzielne Warsztaty Lotnicze zostały prze­mia­no­wane na Jednostkę Wojskową Nr 1519 (Lotnicze Warsztaty Remontowe typu A). W 1947 r. jed­nostka zmie­nia nazwę na Lotnicze Warsztaty Nr 1, jej dowódcą zostaje mjr inż. Fabisiak. W tym samym roku jed­nostka może się poszczy­cić wyre­mon­to­wa­niem pięć­dzie­sią­tego samo­lotu, któ­rym jest sztur­mo­wiec Ił-2.
W 1950 r. w Lotniczych Warsztatach Nr 1 roz­po­czy­nają się remonty samo­lo­tów sztur­mo­wych Ił-10 oraz sil­ni­ków do nich AM-42.
W 1951 r. roz­ka­zem Ministra Obrony Narodowej Lotnicze Warsztaty Nr 1 zmie­niły nazwę na Lotnicze Warsztaty Remontowe Nr 1. W 1957 r. Lotnicze Warsztaty Remontowe Nr 1 zostały prze­kształ­cone w Lotnicze Zakłady Remontowe Nr 1 (LZR Nr 1) i pod­po­rząd­ko­wane bez­po­śred­nio pod Dowództwo Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju. Pierwszym dyrek­to­rem LZR Nr 1 został mjr Jerzy Kalbarczyk.
W tym okre­sie pra­cow­nicy zakładu pro­wa­dzali remonty samo­lo­tów: Po-2, Junak-3 i Jak-11, reali­zo­wano Kontrakt – 501 – czyli remont sztur­mow­ców Ił-10 dla Indonezji. Po raz pierw­szy od momentu roz­po­czę­cia remon­tów samo­lo­tów w zakła­dzie prze­pro­wa­dzono prace moder­ni­za­cyjne w trak­cie pro­cesu remon­to­wego. Modernizacja pole­gała na przy­sto­so­wa­niu CSS-13 (licen­cyj­nych samo­lo­tów Po-2) do celów sani­tar­nych poprzez obu­do­wa­nie kabiny pilo­tów szklaną owiewką oraz wbu­do­wa­nie w struk­turę kadłuba gon­doli dla cho­rego, którą umiesz­czono zaraz za kabiną pilo­tów, zamy­kaną od góry spe­cjalną owiewką.
Przełomowy dla zakładu był 1960 r., kiedy to załoga LZR Nr 1 przy­stą­piła do remontu śmi­głow­ców. Pierwszym stat­kiem powietrz­nym tego typu, któ­rego remont roz­po­częto w LZR Nr 1 był śmi­gło­wiec SM-1 (licen­cyjna wer­sja radziec­kiego śmi­głowca tło­ko­wego Mi-1 pro­du­ko­wana w Polsce w zakła­dach WSK Świdnik). W związku z przy­stą­pie­niem do tego typu prac z począt­kiem roku grupa pra­cow­ni­ków Wydziału Remontu Płatowców wyjeż­dża do WSK Świdnik na prze­szko­le­nie w zakre­sie pozna­nia kon­struk­cji, pro­cesu pro­duk­cji i eks­plo­ata­cji śmi­głow­ców SM-1. Przeprowadzony przez pra­cow­ni­ków Zakładu remont SM-1/300 zakoń­czył się suk­ce­sem, a jego próby w locie wyko­nali piloci z jed­nostki woj­sko­wej użyt­ku­ją­cej ten typ statku powietrz­nego. Jednak ilość śmi­głow­ców dostar­czo­nych do łódz­kiego zakładu była na tyle mała, że w następ­nym roku załoga roz­po­częła także remonty sil­ni­ków pol­skiej pro­duk­cji WN-3 sta­no­wią­cych napęd samo­lo­tów TS-8 Bies. Wprowadzenie nowego typu sil­nika do remontu wią­zało się z budową spe­cjal­nego sta­no­wi­ska, tzw. hamowni. Przeprowadzone na nim dłu­go­trwałe próby wytrzy­ma­ło­ściowe potwier­dziły dobrą jakość remontu. Zakończony suk­ce­sem remont sil­nika WN-3 spo­wo­do­wał, że w 1962 r. do remontu tra­fiły także TS-8 Bies.
Kolejnym sko­kiem w tech­no­lo­gicz­nym roz­woju zakładu było pod­ję­cie w 1969 r. prac okre­so­wych na nowym typie statku powietrz­nego, jakim był śmi­gło­wiec Mi-2 napę­dzany dwoma sil­ni­kami tur­bi­no­wymi. Prace ukoń­czono w sierp­niu 1969 r. i były one zwią­zane z prze­dłu­że­niem resursu na tym typie śmi­głowca. W trak­cie trwa­ją­cych prac, Biuro Konstrukcyjne M. Mila w Moskwie, wydłu­żyło okresy mię­dzy­re­mon­towe na sil­ni­kach i prze­kładni głów­nej ze 100 do 300 godzin. Z tego też względu pierw­szy remont wyko­nany w Łodzi został zakwa­li­fi­ko­wany jako prze­gląd pro­fi­lak­tyczny (remonty główne na tym typie statku powietrz­nego roz­po­częły się w 1975 r.). W związku z wdra­ża­niem nowego typu śmi­głowca do remontu zaszła koniecz­ność prze­bu­dowy sta­no­wi­ska do prób na uwięzi i przy­sto­so­wa­nia go także do prób śmi­głowca Mi-2. Prace te zostały wyko­nane w 1971 r. Na początku lat sie­dem­dzie­sią­tych, rów­no­le­gle z remon­tami śmi­głow­ców SM-1 i SM-2 (pol­ska wer­sja roz­wo­jowa tego pierw­szego) oraz Mi-2 roz­po­częto remonty lek­kich samo­lo­tów trans­por­to­wych typu An-2. W tym samym okre­sie w zakła­dzie roz­po­częto prace remon­towe sprzętu lot­ni­czego nale­żą­cego do państw Układu Warszawskiego. W LZR Nr 1 remonty prze­cho­dziły śmi­głowce Mi-1 i SM-1 róż­nych wer­sji oraz samo­loty An-2 użyt­ko­wane przez lot­nic­two woj­skowe Czechosłowacji, Bułgarii, NRD i Węgier. Pod koniec lat sie­dem­dzie­sią­tych zaprze­stano remontu śmi­głow­ców SM-2, a na początku lat osiem­dzie­sią­tych Mi-1 i SM-1.

  • Adam Gołąbek, Andrzej Wrona

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE