Wisła – pierw­szy krok

Tak Raytheon wyobrazal sobie przed dwoma laty finalna postac systemu Wisla/Patriot z wyrzutniami pociskow SkyCeptor (samobieżna na pierwszym planie) i PAC-2 GEM-T (na naczepie), a takze wlasnym radarem dookolnym. Nosnikiem pierwszej wyrzutni i holownikiem drugiej sa ciezarowki Jelcza.

Tak Raytheon wyobra­zal sobie przed dwoma laty finalna postac sys­temu Wisla/Patriot z wyrzut­niami poci­skow SkyCeptor (samo­bieżna na pierw­szym pla­nie) i PAC-2 GEM-T (na nacze­pie), a takze wla­snym rada­rem dookol­nym. Nosnikiem pierw­szej wyrzutni i holow­ni­kiem dru­giej sa cie­za­rowki Jelcza.

28 marca mini­ster obrony naro­do­wej Mariusz Błaszczak pod­pi­sał pierw­szą z dzie­się­ciu pla­no­wa­nych do zawar­cia umów w ramach pierw­szego etapu reali­za­cji pro­gramu pozy­ska­nia rakie­to­wego sys­temu obrony prze­ciw­lot­ni­czej i prze­ciw­ra­kie­to­wej Wisła. Zakup dwóch bate­rii sys­temu IBCS/Patriot, któ­rego doty­czyć będą
te umowy to ważne wyda­rze­nie dla Sił Zbrojnych RP i znaczne obcią­że­nie dla pol­skiego budżetu – war­tość trans­ak­cji to ok. 4,75 mld USD– ale fak­tycz­nie dopiero pierw­szy krok zmie­rza­jący do budowy nowo­cze­snego kom­po­nentu naziem­nego sys­temu obrony prze­ciw­lot­ni­czej naszego kraju.

Krok istotny, bo ini­cju­jący pro­ces budowy sys­temu Wisła, naj­waż­niej­szego i naj­kosz­tow­niej­szego ele­mentu rakie­to­wej obrony prze­ciw­lot­ni­czej SZ RP, dys­po­nu­ją­cego także zdol­no­ściami do zwal­cza­nia tak­tycz­nych oraz tak­tyczno-ope­ra­cyj­nych rakiet bali­stycz­nych, ale z dru­giej strony, co należy dobit­nie pod­kre­ślić – bez reali­za­cji dru­giego etapu pro­jektu – nie­za­pew­nia­jący uzy­ska­nia zdol­no­ści zapi­sa­nych w wyma­ga­niach ope­ra­cyj­nych dla prze­ciw­lot­ni­czego i prze­ciw­ra­kie­to­wego sys­temu rakie­to­wego śred­niego zasięgu Wisła. To zaś nastą­pić może dopiero po wpro­wa­dze­niu do ope­ra­cyj­nej służby czte­rech dywi­zjo­nów rakie­to­wych z ośmioma bate­riami i szes­na­stoma jed­nost­kami ognio­wymi, dwoma typami poci­sków kie­ro­wa­nych, sta­cjami radio­lo­ka­cyj­nymi wstęp­nego wykry­wa­nia celów (dwa typy), sta­cjami radio­lo­ka­cyj­nymi kie­ro­wa­nia ogniem zdol­nymi do obser­wa­cji i napro­wa­dza­nia rakiet w zakre­sie 360°, współ­pra­cu­ją­cymi z sie­cio­cen­trycz­nym sys­te­mem dowo­dze­nia i kie­ro­wa­nia ogniem. A to, jeśli oczy­wi­ście wszystko pój­dzie zgod­nie z pla­nem, zaj­mie około 10 lat i pochło­nie kolejne dzie­siątki miliar­dów zło­tych.
Niestety, kwe­stie zwią­zane z pro­gra­mem Wisła stały się od razu przed­mio­tem sporu obu prze­ciw­staw­nych stron pol­skiej sceny poli­tycz­nej. Pomimo zni­ko­mej wie­dzy pol­skich poli­ty­ków na temat obron­no­ści, a tech­niki woj­sko­wej w szcze­gól­no­ści, i deli­kat­nej mate­rii całej sprawy, któ­rej wiele aspek­tów jest i musi pozo­sta­wać przez wiele lat nie­jaw­nych, pod­jęte przez obecny rząd decy­zje są ostro kry­ty­ko­wane przez poli­ty­ków opo­zy­cji, któ­rzy jakby zapo­mnieli, że pod­pi­sane w marcu 2018 r. umowy są kon­ty­nu­acją zaini­cjo­wa­nych przez nich dzia­łań i bez­po­śred­nim rezul­ta­tem zapi­sów Planu Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych na lata 2013 – 2022, przy­ję­tego przez rząd Donalda Tuska w grud­niu 2012 r. oraz decy­zji o wybo­rze Raytheona i sys­temu Patriot w pro­gra­mie Wisła, ogło­szo­nej przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego 21 kwiet­nia 2015 r., po reko­men­da­cji Ministerstwa Obrony Narodowej, na czele któ­rego stał wów­czas Tomasz Siemoniak.
Nie chcąc włą­czać się w ten spór i wie­dząc, że wiele infor­ma­cji nie­zbęd­nych do oceny reali­zo­wa­nego obec­nie pro­cesu nie jest obec­nie dostęp­nych, poni­żej sta­ramy się przed­sta­wić jedy­nie fakty, oparte na ofi­cjal­nych komu­ni­ka­tach i wypo­wie­dziach, choć nie ucie­ka­jąc od zada­wa­nia pytań i ocen, tam gdzie znaj­duje to uza­sad­nie­nie w fak­tach. Temat jest na tyle ważki, że będziemy do niego z pew­no­ścią wra­cać w każ­dym nume­rze „Wojska i Techniki” na prze­strzeni kolej­nych mie­sięcy, a zapewne i lat.

Co pod­pi­sano 28 marca?

Na początku warto przy­bli­żyć krótko har­mo­no­gram for­mal­nych kro­ków, które dopro­wa­dziły do pod­pi­sa­nia umowy. Zacząć należy od wrze­śnia 2016 r., gdy pol­skie MON prze­ka­zało admi­ni­stra­cji Stanów Zjednoczonych zapy­ta­nie ofer­towe (Letter of Request, LOR) w spra­wie moż­li­wo­ści zakupu ośmiu bate­rii sys­temu Patriot w kon­fi­gu­ra­cji 3+ i ze zin­te­gro­wa­nym sys­te­mem kie­ro­wa­nia walką IBCS. W marcu 2017 r. MON prze­słało do Stanów Zjednoczonych zak­tu­ali­zo­wany wariant LOR, ogra­ni­cza­ją­cych przed­miot zamó­wie­nia.
Zgodnie z obo­wią­zu­jącą w ramach pro­gramu FMS (Foreign Military Sales) pro­ce­durą, 7 listo­pada 2017 r. Agencja ds. Współpracy Obronnej (Defense Security Cooperation Agency, DSCA) poin­for­mo­wała Kongres Stanów Zjednoczonych o zamia­rze sprze­daży Polsce sys­temu rakie­to­wego IBCS/Patriot, któ­rego mak­sy­malną war­tość okre­ślono na 10,5 mld USD. 6 grud­nia 2017 r. strona ame­ry­kań­ska prze­ka­zała stro­nie pol­skiej pro­jekt umowy FMS na zakup sys­temu IBCS/Patriot w ramach pro­gramu Wisła. Z uwagi na zbyt wysoki, zda­niem strony pol­skiej, koszt zakupu sys­temu, pod­jęto decy­zję o roz­po­czę­ciu nego­cja­cji w tej spra­wie ze stroną ame­ry­kań­ską. W grud­niu 2017 r. i stycz­niu 2018 r. przed­sta­wi­ciele MON, pod prze­wod­nic­twem Pełnomocnika MON ds. Pozyskania i Wdrożenia do SZ RP Systemu Wisła płk. Michała Marciniaka prze­by­wali w Stanach Zjednoczonych, w celu kon­ty­nu­acji nego­cja­cji i uzgod­nie­nia szcze­gó­ło­wych zapi­sów umowy. W trak­cie uzgod­nień zmie­rza­ją­cych do reduk­cji kosz­tów zakupu doko­nano zmian kon­fi­gu­ra­cji ele­men­tów sys­temu prze­zna­czo­nych do zakupu w pierw­szym eta­pie pro­gramu na typową dla US Army w zakre­sie IBCS, a także więk­szo­ści ele­men­tów sys­temu Patriot, i pozy­ska­niu za pośred­nic­twem pro­ce­dury FMS jedy­nie klu­czo­wych ele­men­tów sys­temu. Ustalono jed­no­cze­śnie, że pozo­stałe ele­menty zostaną zaku­pione w zakła­dach pol­skiego prze­my­słu obron­nego w ramach pro­ce­dur kra­jo­wych. Działania te umoż­li­wiły zna­czącą reduk­cję kosz­tów umowy LOA oraz przy­spie­sze­nie dostaw. Niestety, nie bez rezy­gna­cji z zapla­no­wa­nych wcze­śniej funk­cjo­nal­no­ści sys­temu, np. umiesz­cze­nia wyrzutni i sta­cji radio­lo­ka­cyj­nych bez­po­śred­nio na cię­ża­rów­kach (podob­nie jak np. w Bundeswehrze), a pozo­sta­niu przy wer­sji ame­ry­kań­skiej (i pod­sta­wo­wej eks­por­to­wej), wyko­rzy­stu­ją­cych naczepy i przy­czepy. To zaś zna­cząco zmniej­sza zdol­no­ści do osłony związ­ków tak­tycz­nych Wojsk Lądowych pod­czas dzia­łań bojo­wych.
26 stycz­nia 2018 r. uzgod­niono treść umowy LOA (Letter of Offer and Acceptance), w tym przede wszyst­kim kon­fi­gu­ra­cję mają­cych zostać zaku­pio­nych w pierw­szym eta­pie Wisły zesta­wów oraz har­mo­no­gram płat­no­ści i dostaw. W marcu osta­tecz­nie zakoń­czono nego­cja­cje ze stroną ame­ry­kań­ską, m.in. doty­czące kwe­stii off­se­to­wych.
28 marca w Warszawie, w obec­no­ści Prezydenta RP Andrzeja Dudy, Prezesa Rady Ministrów Mateusza Morawieckiego i amba­sa­dora Stanów Zjednoczonych w Polsce Paula W. Jonesa, mini­ster obrony naro­do­wej Mariusz Błaszczak pod­pi­sał główną umowę dostawy z rzą­dem Stanów Zjednoczonych, doty­czącą zakupu ele­men­tów sys­temu IBCS/Patriot. Dotyczy ona zakupu dwóch bate­rii sys­temu rakie­to­wego Patriot w kon­fi­gu­ra­cji 3+ z sys­te­mem kie­ro­wa­nia walką IBCS, w tym: 4 sta­cji radio­lo­ka­cyj­nych kie­ro­wa­nia ogniem AN/MPQ-65, 4 sta­no­wisk kie­ro­wa­nia walką ECS (Engagement Control Station), 16 wyrzutni M903, 208 bojo­wych poci­sków rakie­to­wych PAC-3MSE i 11 do testów sys­temu oraz szko­le­nia obsług, 6 sta­no­wisk kie­ro­wa­nia i dowo­dze­nia EOC (Engagement Operation Center) oraz 12 radio­li­nii IBCS (IFCN Relay – Integrated Fire Control Network Relay). Umowa prze­wi­duje także dostawę wypo­sa­że­nia tech­nicz­nego, logi­stycz­nego i szko­le­nio­wego. Co warto pod­kre­ślić, w ramach umowy pierw­szego etapu uzy­sku­jemy opro­gra­mo­wa­nie sys­temu IBCS do ele­men­tów obu faz pro­gramu wraz z jego aktu­ali­za­cją w okre­sie sze­ściu lat nie­wy­ma­ga­jącą dodat­ko­wych opłat.
Łącznie do końca 2018 r. ma zostać zawar­tych 10 umów doty­czą­cych dostaw w ramach pierw­szego etapu pro­gramu Wisła. Pięć z rzą­dem Stanów Zjednoczonych: umowa główna dostawy, zawarta 28 marca; dwie umowy szko­le­niowe; umowa doty­cząca dostaw sprzętu kryp­to­gra­ficz­nego i umowa dostawy ele­men­tów sys­temu trans­mi­sji danych Link 16 oraz pięć umów z prze­my­słem kra­jo­wym: na dostawę ok. 70 pojaz­dów Jelcz kilku typów (układ 6×6 i 4×4), na dostawę Mobilnych Węzłów Łączności, na opra­co­wa­nie i dostawę pojaz­dów do trans­portu rakiet, na dostawę kabin F-OPS sys­temu IBCS oraz na dostawę kabin C-OPS i E-OPS tegoż sys­temu. Dostawy mają zostać zre­ali­zo­wane do końca 2022 r., a obie bate­rie mają wstępną goto­wość bojową uzy­skać na prze­ło­mie 2023 i 2024 r.

  • Andrzej Kiński

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE