Upadek i odro­dze­nie Sił Powietrznych Albanii

LAI_2_2016_albania

Najszybszym samo­lo­tem myśliw­skim albań­skiego lot­nic­twa woj­sko­wego był dwu­ma­chowy chiń­ski myśli­wiec F-7A, kopia rosyj­skiego MiG-21F-13 (zaku­piono 12 takich maszyn).

Niegdyś sto­sun­kowo duże Siły Powietrzne Albanii prze­szły w ostat­niej deka­dzie dużą moder­ni­za­cję, połą­czoną ze znaczną reduk­cją. Era odrzu­to­wego lot­nic­twa bojo­wego wypo­sa­żo­nego w więk­szo­ści w chiń­skie kon­struk­cje będące kopiami sowiec­kich samo­lo­tów skoń­czyła się. Dziś Siły Powietrzne Albanii eks­plo­atują wyłącz­nie śmi­głowce.

Siły Powietrzne Albanii zostały powo­łane do życia 24 kwiet­nia 1951 r., a ich pierw­szą bazę lot­ni­czą zor­ga­ni­zo­wano na lot­ni­sku w Tiranie. ZSRR dostar­czył 12 samo­lo­tów myśliw­skich Jak-9 (w tym 11 jed­no­miej­sco­wych bojo­wych Jak-9P i 1 dwu­miej­scowy szkolno-bojowy Jak-9W) oraz 4 samo­loty łącz­ni­kowe Po-2. Szkolenie per­so­nelu prze­pro­wa­dzono w Jugosławii. W 1952 r. do eks­plo­ata­cji wpro­wa­dzono 4 samo­loty szko­le­nia pod­sta­wo­wego Jak-18 i 4 samo­loty szko­le­nia zaawan­so­wa­nego Jak-11. W 1953 r. uzu­peł­niło je 6 samo­lo­tów szko­le­nia pod­sta­wo­wego Jak-18A wypo­sa­żo­nych w pod­wo­zie z kół­kiem przed­nim. W 1959 r. do użytku wpro­wa­dzono 12 kolej­nych maszyn tego typu.
Pierwsze odrzu­towe samo­loty myśliw­skie do Albanii dostar­czono w stycz­niu-kwiet­niu 1955 r. z ZSRR i było to 26 samo­lo­tów bojo­wych MiG-15 bis i 4 szkolno-bojowe UTI MiG-15. Kolejne osiem samo­lo­tów UTI MiG-15 w 1956 r. otrzy­mano z CSRS (4 CS-102) i ChRL (4 FT-2).
W 1957 r. z ZSRR dostar­czono samo­lot trans­por­towy Ił-14M, dwa-trzy wie­lo­za­da­niowe śmi­głowce lek­kie Mi-1 i cztery śmi­głowce trans­por­towe śred­nie Mi-4, two­rzące zalą­żek lot­nic­twa trans­por­to­wego. Były to także pierw­sze śmi­głowce w Siłach Powietrznych Albanii. W tym samym roku dostar­czono odrzu­towy samo­lot bom­bowy Ił-28, który był wyko­rzy­sty­wany jako holow­nik celów powietrz­nych.
W 1971 r. do eks­plo­ata­cji wpro­wa­dzono 3 kolejne samo­loty trans­por­towe Ił-14 (w tym Ił-14M i Ił-14P otrzy­mane z NRD i Ił-14T z Egiptu). Wszystkie maszyny tego typu skon­cen­tro­wano na lot­ni­sku Rinas. Tu także zna­lazł się bom­bo­wiec-holow­nik celów powietrz­nych Ił-28.
W 1959 r. Albania otrzy­mała 12 nad­dźwię­ko­wych myśliw­ców prze­chwy­tu­ją­cych MiG-19PM, wypo­sa­żo­nych w celow­nik radio­lo­ka­cyjny RP-2U i uzbro­jo­nych w cztery kie­ro­wane poci­ski rakie­towe „powie­trze-powie­trze” RS-2US. Były to ostat­nie statki powietrzne dostar­czone z ZSRR, jako że albań­ski przy­wódca Enver Hodża z przy­czyn ide­olo­gicz­nych wkrótce potem zerwał współ­pracę pomię­dzy oby­dwoma kra­jami.
Po zerwa­niu kon­tak­tów z ZSRR, Albania zacie­śniła współ­pracę z ChRL, w jej ramach zaczęto doko­ny­wać w tym kraju zaku­pów uzbro­je­nia i sprzętu woj­sko­wego. W 1962 r. od prze­my­słu chiń­skiego otrzy­mano 20 samo­lo­tów szko­le­nia pod­sta­wo­wego Nanchang PT-6, będą­cych chiń­ską kopią sowiec­kich samo­lo­tów Jak-18A. W tym samym roku ChRL dostar­czyła 12 odrzu­to­wych samo­lo­tów myśliw­skich Shenyang F-5, czyli pro­du­ko­wa­nych na pod­sta­wie sowiec­kiej licen­cji myśliw­ców MiG-17F. Wraz z nimi otrzy­mano 8 kolej­nych samo­lo­tów szkolno-bojo­wych FT-2.
W 1962 r. powo­łano do życia Akademię Sił Powietrznych, którą wypo­sa­żono w 20 samo­lo­tów szko­le­nia pod­sta­wo­wego PT-6, 12 samo­lo­tów szko­le­nia zaawan­so­wa­nego UTI MiG-15 wyco­fa­nych z jed­no­stek pierw­szo­li­nio­wych oraz 12 pozy­ska­nych w ten sam spo­sób samo­lo­tów bojo­wych MiG-15 bis. W ich miej­sce w pierw­szej linii wpro­wa­dzono do eks­plo­ata­cji spro­wa­dzone w tym samym cza­sie z ChRL 12 samo­lo­tów myśliw­skich F-5 i 8 szkolno-bojo­wych FT-2. Rozdzielono je do dwóch eskadr lot­ni­czych, które roz­miesz­czono na lot­ni­sku Valona (eska­dra samo­lo­tów tło­ko­wych – PT-6 oraz eska­dra samo­lo­tów odrzu­to­wych – MiG-15 bis i UTI MiG-15).
Kolejna chiń­ska dostawa lot­ni­cza doty­czyła 13 wie­lo­za­da­nio­wych samo­lo­tów lek­kich Harbin Y-5, będą­cych licen­cyjną kopią sowiec­kich samo­lo­tów An-2, i została ona zre­ali­zo­wana w latach 1963 – 1964. Nowe maszyny roz­miesz­czono na lot­ni­sku w Tiranie.
W 1965 r. dwa­na­ście myśliw­ców prze­chwy­tu­ją­cych MiG-19PM odstą­piono ChRL. W zamian uzy­skano moż­li­wość zaku­pie­nia dużej ilo­ści samo­lo­tów myśliw­skich Shenyang F-6, które z kolei były chiń­ską kopią sowiec­kiego myśliwca MiG-19S, nie dys­po­nu­ją­cego jed­nak celow­ni­kiem radio­lo­ka­cyj­nym ani kie­ro­wa­nymi poci­skami rakie­to­wymi „powie­trze-powie­trze”. W latach 1966 – 1971 pozy­skano 66 samo­lo­tów myśliw­skich F-6, w tym cztery egzem­pla­rze przy­sto­so­wane do pro­wa­dze­nia roz­po­zna­nia foto­gra­ficz­nego, w które wypo­sa­żono sześć eskadr odrzu­to­wego lot­nic­twa bojo­wego. Następnie otrzy­mano jesz­cze jeden taki myśli­wiec, jako rekom­pen­satę za egzem­plarz utra­cony z przy­czyn tech­nicz­nych w 1972 r., z winy pro­du­centa wadli­wej amu­ni­cji do dzia­łek. Wraz z nimi zaku­piono 6 samo­lo­tów szkolno-bojo­wych FT-5 (dostawa zre­ali­zo­wana w 1972 r.), będą­cych połą­cze­niem pła­towca samo­lotu myśliw­skiego F-5 z dwu­miej­scową kabiną samo­lotu szkolno-bojo­wego FT-2. W tym samym cza­sie zaku­piono także jeden samo­lot bom­bowy Harbin H-5, będący kopią bom­bowca Ił-28, dla zastą­pie­nia maszyny tego typu pozy­ska­nej pięt­na­ście lat wcze­śniej.

Współpraca: Jerzy Gruszczyński

  • Séan Wilson

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE