Symulator Jazdy Czołgiem Leopard 2A4

Wnętrze kabiny symulatora – dobrze widoczne jest realistyczne odwzorowanie środowiska pracy kierowcy czołgu. W lewym rogu widoczny monitor kamery cofania, pozwalający szkolić także kierowców wozów wersji A5, a nad nim kamera umożliwiająca śledzenie pracy szkolonego żołnierza. 

Wnętrze kabiny symu­la­tora – dobrze widoczne jest reali­styczne odwzo­ro­wa­nie śro­do­wi­ska pracy kie­rowcy czołgu. W lewym rogu widoczny moni­tor kamery cofa­nia, pozwa­la­jący szko­lić także kie­row­ców wozów wer­sji A5, a nad nim kamera umoż­li­wia­jąca śle­dze­nie pracy szko­lo­nego żoł­nie­rza.

W ubie­głym roku Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Urządzeń Mechanicznych „OBRUM” dostar­czył do Ośrodka Szkolenia Leopard w Świętoszowie trzy Symulatory Jazdy Czołgiem Leopard 2A4. To nowo­cze­sne roz­wią­za­nie jest uko­ro­no­wa­niem dekad prac gli­wic­kich inży­nie­rów, od lat opra­co­wu­ją­cych m.in. urzą­dze­nia tre­nin­gowe dla pan­cer­nia­ków.

Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Urządzeń Mechanicznych „OBRUM” Sp. z o.o. ist­nieje od ponad 50 lat (dwa lata temu zakład obcho­dził swoje pół­wie­cze, patrz WiT 12/2018). Gliwicka pla­cówka jest na ogół koja­rzona raczej, zgod­nie z nazwą, z urzą­dze­niami typowo mecha­nicz­nymi, a zwłasz­cza szyb­ko­bież­nymi pojaz­dami gąsie­ni­co­wymi, w tym pan­cer­nymi. Nie bez racji, bowiem w OBRUM powstało kilka typów wozów zabez­pie­cze­nia tech­nicz­nego, wiele pro­jek­tów, demon­stra­to­rów i kon­cep­cji czoł­gów i innych wozów bojo­wych. Inżynierowie z OBRUM brali udział we wdra­ża­niu do pro­duk­cji licen­cyj­nej czołgu T‑72 czy opra­co­wa­niu PT-91 itd. Nie jest to jed­nak jedyna sfera, w któ­rej inży­nie­ro­wie OBRUM mogli i mogą nadal się wyka­zać – każdy pojazd wdra­żany do służby w Wojsku Polskim wymaga bowiem urzą­dzeń szkolno-tre­nin­go­wych. Na tym polu OBRUM pełni wio­dącą rolę w kra­jo­wym prze­my­śle obron­nym od 1992 r.

Naukę szkolonego kierowcy nadzorują instruktor i operator symulatora. Dysponują oni podglądem obrazu widzianego przez kierowcę, ale też widokiem wnętrza kabiny symulatora. 

Naukę szko­lo­nego kie­rowcy nad­zo­rują instruk­tor i ope­ra­tor symu­la­tora. Dysponują oni pod­glą­dem obrazu widzia­nego przez kie­rowcę, ale też wido­kiem wnę­trza kabiny symu­la­tora.

Symulatory i tre­na­żery OBRUM – zarys histo­rii

Pierwszą istotną rodziną urzą­dzeń tre­nin­go­wych do szko­le­nia czoł­gi­stów, jaka powstała w OBRUM, była rodzina tre­na­że­rów i pojaz­dów szkol­nych do szko­le­nia załóg czoł­gów T‑72 i PT-91. Były to tre­na­żery noszące ozna­cze­nia od SJ-01 do SJ-08 i pojazd do szko­le­nia kie­row­ców czoł­gów SJ-09A. Służą głów­nie do nauki budowy i obsługi tech­nicz­nej czoł­gów (oraz ewen­tu­al­nie pojaz­dów o zbli­żo­nej budo­wie, jak WZT‑3 itd.), co jest zasad­ni­czą rolą tre­na­że­rów.

W OBRUM powstały także bar­dziej zło­żone sys­temy do szko­le­nia załóg czoł­gów – symu­la­tory. Są to urzą­dze­nia rodziny BESKID – BESKID-2M/K dla załóg wozów rodziny T‑72M/M1, zmo­der­ni­zo­wany w 2017 r., powstały we współ­pracy z Wojskowym Centralnym Biurem Konstrukcyjno-Technologicznym S.A. i BESKID‑3 dla załóg PT-91, opra­co­wany we współ­pracy z ETC PZL Aerospace Industries Sp. z o.o. Pierwszy składa się z trzech sta­cjo­nar­nych modu­łów odwzo­ro­wu­ją­cych sta­no­wi­ska pracy, odpo­wied­nio: dowódcy, dzia­ło­no­wego i kie­rowcy. Czwarty moduł pełni funk­cję sta­no­wi­ska instruk­tora. BESKID‑3 do kom­plek­so­wego szko­le­nia załogi czołgu PT-91 jest z kolei urzą­dze­niem kon­te­ne­ro­wym i moż­li­wym do prze­wo­że­nia.

W gli­wic­kim OBRUM-ie powstało też kilka urzą­dzeń tre­nin­go­wych do pojaz­dów wywo­dzą­cych się z KTO Rosomak. W skład rodziny urzą­dzeń, któ­rej ele­menty są dostar­czane pol­skim ośrod­kom szko­le­nio­wym od 2008 r., wcho­dzą: tre­na­żer TH-1-TR2D do nauki obsługi wieży HITFIST-30P, KTO Rosomak w odmia­nie wozu nauki jazdy KTO-NJ i naj­bar­dziej zaawan­so­wany symu­la­tor SK-1P Pluton, opra­co­wany we współ­pracy m.in. z Wojskową Akademią Techniczną, Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w Poznaniu i Wyższą Szkołą Oficerską Wojsk Lądowych (obec­nie Akademia Wojsk Lądowych) we Wrocławiu. SK-1P był uży­wany przez pewien czas przez WSOWL. SK-1P składa się z kilku modu­łów: Symulatora Kompleksowego Modułu Kierowcy, Symulatora Kompleksowego Modułu Bojowego (symu­la­tor wieży) i Modułu Instruktora. Moduły szko­le­niowe mogą być wyko­rzy­sty­wane oddziel­nie, ale po połą­cze­niu w sieć pozwa­lają na jed­no­cze­sne ćwi­cze­nie całej trzy­oso­bo­wej załogi wozu, lub nawet plu­tonu liczą­cego cztery pojazdy (co wymaga spię­cia ośmiu sta­no­wisk szkol­nych i sta­no­wi­ska instruk­tor­skiego). Przy jego pomocy moż­liwa jest reali­za­cja róż­nych sce­na­riu­szy ćwi­czeń, obej­mu­ją­cych nie tylko reali­za­cję zadań bojo­wych, ale też np. pro­ce­dury zwią­zane z awa­riami sprzętu. Symulator nie został co prawda zaku­piony przez Siły Zbrojne RP, ale w lutym br. Inspektorat Uzbrojenia roz­po­czął poszu­ki­wa­nie zbli­żo­nego roz­wią­za­nia szkol­nego, można więc powie­dzieć, że sprawa jego pozy­ska­nia jest w toku.

Poza symu­la­to­rami i tre­na­że­rami, w OBRUM powstał też sze­reg urzą­dzeń szkol­nych i pomoc­ni­czych opar­tych o rze­czy­wi­stość roz­sze­rzoną. Normą jest dostawa symu­la­to­rów pro­ce­du­ral­nych wła­ści­wie do każ­dego typu pojazdu woj­sko­wego.

Poza wspo­mnia­nymi urzą­dze­niami, w OBRUM opra­co­wano urzą­dze­nia zabez­pie­cza­jące szko­le­nie załóg czoł­gów Leopard 2, będą­cych w służ­bie Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych od 2002 r. Flota naj­pierw 128, a potem 247 czoł­gów (142 A2 i 105 A5), wyma­ga­ją­cych sto­sow­nego zaple­cza szkolno-tre­nin­go­wego. Co prawda takowe ist­nieje, powstałe na bazie dostar­czo­nych wraz z wozami roz­wią­zań nie­miec­kich, ale trudno uznać je za przy­sta­jące do współ­cze­snych potrzeb.

Urządzenia wspar­cia szko­le­nia dla załóg Leopardów 2

Zapewnienie odpo­wied­niego poziomu wyszko­le­nia obsług skom­pli­ko­wa­nego sprzętu bojo­wego jest nie lada wyzwa­niem, bowiem każda kolejna gene­ra­cja sprzętu wpro­wa­dza nowe funk­cje i moż­li­wo­ści, co zwięk­sza wyma­ga­nia sta­wiane przed żoł­nie­rzami. Nie ina­czej jest w przy­padku czoł­gów pod­sta­wo­wych – szko­le­nie czoł­gi­stów może być reali­zo­wane z wyko­rzy­sta­niem rze­czy­wi­stego sprzętu, ale pro­wa­dzi to do jego przy­spie­szo­nego zuży­cia. Sytuację nieco popra­wia imple­men­ta­cja symu­la­to­rów wbu­do­wa­nych bez­po­śred­nio w czołg (jego sys­tem kie­ro­wa­nia ogniem i nie­które inne sys­temy), ale ich wyko­rzy­sta­nie tylko ogra­ni­cza, ale nie eli­mi­nuje zupeł­nie zuży­cia wozu. Znacznie bar­dziej efek­tywne pod wzglę­dem zacho­wa­nia spraw­no­ści floty wozów bojo­wych, mimo inten­syw­nego szko­le­nia, jest wyko­rzy­sta­nie spe­cjal­nych urzą­dzeń szko­le­nio­wych.

Wraz z czoł­gami Leopard 2 Wojska Pancerne i Zmechanizowane Wojsk Lądowych otrzy­mały kilka typów urzą­dzeń szkol­nych pro­duk­cji nie­miec­kiej. Są to: tre­na­żery AAT (Ausbildungsanlage Turm) i CDT (Common Driver Trainer), symu­la­tory ASPT (Ausbildungsgerät Schießsimulator Panzertruppe) i AGPT (Ausbildungsgerät Gefechtssimulator Panzertruppe) oraz lase­rowy symu­la­tor walki AGDUS (Ausbildungsgerät Duellsimulator, ten ostatni jest wspól­nym dzie­łem firm Saab Training Systems, Rheinmetall Defence Electronics, Jenoptik ESW i RUAG COEL GmbH). AAT jest tre­na­że­rem wieży czołgu Leoparda 2A4, zaś CDT umoż­li­wia szko­le­nie kie­row­ców czoł­gów. Pozwalają one na zapo­zna­nie się z budową i funk­cjo­no­wa­niem odpo­wied­nich sta­no­wisk bojo­wych. W ramach pro­gramu Leopard 2PL mają zostać pod­dane odpo­wied­nim moder­ni­za­cjom, któ­rych celem będzie ich dopro­wa­dze­nie do nowego śro­do­wi­ska pracy człon­ków załogi. Z kolei symu­la­tory ASPT to zestawy kon­te­ne­rowe pozwa­la­jące na naukę pro­wa­dze­nia walki przez załogę Leoparda 2A4, zaś AGPT umoż­li­wiają szko­le­nie tak­tyczne na pozio­mie plu­tonu Leopardów. AGPT pozwa­lają szko­lić kom­pletne załogi czoł­gów, choć oczy­wi­ście ładow­ni­czych w ogra­ni­czo­nym zakre­sie. Warto wspo­mnieć także o zaku­pio­nych w 2014 r. dwóch czoł­gach nauki jazdy Leopard 2NJ, dostar­czo­nych przez Krauss-Maffei Wegmann GmbH & Co. KG. Sprzęt ten znaj­duje się w wypo­sa­że­niu Ośrodka Szkolenia Leopard w Świętoszowie.

Symulator Jazdy Czołgiem Leopard 2A4

Wojska Pancerne i Zmechanizowane co naj­mniej od 2013 r. poszu­ki­wały nowych symu­la­to­rów pozwa­la­ją­cych na szko­le­nie kie­row­ców czoł­gów Leopard 2A4. Symulatory miały uzu­peł­nić eks­plo­ato­wane już urzą­dze­nia pro­duk­cji nie­miec­kiej, nie­po­zwa­la­jące na uzu­peł­nie­nie szko­le­nia załogi o tre­ning symu­la­cyjny kie­rowcy. Termin zawar­cia umowy kil­ku­krot­nie prze­su­wano. Do prze­targu z 2014 r. zgło­siły się OBRUM i Thales Polska Sp. z o.o. 6 listo­pada 2017 r. Inspektorat Uzbrojenia ogło­sił zwy­cię­stwo gli­wic­kiej firmy, zaś pod­pi­sa­nie umowy o war­to­ści 18,8 mln PLN brutto miało miej­sce 19 grud­nia 2017 r. Na jej mocy OBRUM dostar­czył trzy Symulatory Jazdy Czołgiem Leopard 2A4 (SJCL, także pod ozna­cze­niem SJCL-6P). Integralną czę­ścią umowy była insta­la­cja symu­la­to­rów i prze­szko­le­nie ich obsług. Dostawy zakoń­czyły się w lutym 2020 r.

SJCL prze­zna­czony jest do ucze­nia kie­row­ców czoł­gów Leopard 2A4 i Leopard 2A5. Zakres pro­wa­dzo­nego szko­le­nia obej­muje naukę poru­sza­nia się w zróż­ni­co­wa­nym tere­nie – zarówno zur­ba­ni­zo­wa­nym, jak i otwar­tym. Jako taki jest w pełni zgodny ze wstęp­nymi wyma­ga­niami tech­nicz­nymi, defi­niu­ją­cymi zdol­no­ści sys­temu wizu­ali­za­cji (jak gene­ro­wa­nie obrazu 3D, mini­malna czę­sto­tli­wość odświe­ża­nia, mini­malny kon­trast obrazu itd.), ukła­dów mecha­nicz­nych czy podat­ność moder­ni­za­cyjna.

  • Bartłomiej Kucharski

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE