Su-30MKI

Su-30MKI to obecnie najliczniejszy i podstawowy typ samolotu bojowego Indyjskich Sił Powietrznych. Hindusi kupili w Rosji i zbudowali na licencji łącznie 272 Su-30MKI.

Su-30MKI to obec­nie naj­licz­niej­szy i pod­sta­wowy typ samo­lotu bojo­wego Indyjskich Sił Powietrznych. Hindusi kupili w Rosji i zbu­do­wali na licen­cji łącz­nie 272 Su-30MKI.

We wrze­śniu minie 18 lat od chwili przy­ję­cia do uzbro­je­nia Indyjskich Sił Powietrznych pierw­szych samo­lo­tów myśliw­skich Su-30MKI. W tym cza­sie Su-30MKI stał się naj­licz­niej­szym i pod­sta­wo­wym typem samo­lotu bojo­wego indyj­skiego lot­nic­twa i pomimo zakupu także innych myśliw­ców (LCA Tejas, Dassault Rafale) utrzyma ten sta­tus jesz­cze przez co naj­mniej kil­ka­na­ście lat. Program zakupu i pro­duk­cji licen­cyj­nej Su-30MKI zacie­śnił współ­pracę woj­skowo-prze­my­słową Indii z Rosją i przy­niósł korzy­ści indyj­skiemu, jak i rosyj­skiemu prze­my­słowi lot­ni­czemu.

W poło­wie lat 80. XX wieku w Biurze Doświadczalno-Projektowym im. P.O. Suchoja (Opytno-kon­struk­tor­skoje biuro [OKB] P.O. Suchogo) przy­stą­piono do pro­jek­to­wa­nia dwu­miej­sco­wej wer­sji bojo­wej naj­now­szego wów­czas radziec­kiego myśliwca Su-27, prze­zna­czo­nej dla lot­nic­twa Wojsk Obrony Powietrznej Kraju (Protiwowozdusznaja obo­rona, PWO). Drugi czło­nek załogi miał peł­nić funk­cje nawi­ga­tora i ope­ra­tora sys­temu uzbro­je­nia, a w razie potrzeby (na przy­kład pod­czas dłu­gich prze­lo­tów) mógł też pilo­to­wać samo­lot, odcią­ża­jąc w ten spo­sób pierw­szego pilota. Ponieważ w pół­noc­nych regio­nach Związku Radzieckiego sieć naziem­nych sta­no­wisk napro­wa­dza­nia myśliw­ców była bar­dzo rzadka, więc oprócz pod­sta­wo­wej funk­cji myśliwca prze­chwy­tu­ją­cego dale­kiego zasięgu nowy samo­lot miał też słu­żyć jako powietrzne sta­no­wi­sko kie­ro­wa­nia (punkt upraw­le­nija, PU) jed­no­miej­sco­wymi myśliw­cami Su-27. W tym celu miał być wypo­sa­żony w łącze wymiany danych tak­tycz­nych, za któ­rego pomocą infor­ma­cje o wykry­tych celach powietrz­nych miały być prze­ka­zy­wane jed­no­cze­śnie do mak­sy­mal­nie czte­rech myśliw­ców Su-27 (stąd fabryczne ozna­cze­nie nowego samo­lotu 10 – 4PU).

Su-30K (SB010) z No. 24 Squadron „Hawks” podczas ćwiczeń „Cope India” w 2004 r. W 1996 i 1998 r. Hindusi kupili 18 Su-30K. Samoloty zostały wycofane ze służby w 2006 r., a w następnym roku zastąpione przez 16 Su-30MKI.

Su-30K (SB010) z No. 24 Squadron „Hawks” pod­czas ćwi­czeń „Cope India” w 2004 r. W 1996 i 1998 r. Hindusi kupili 18 Su-30K. Samoloty zostały wyco­fane ze służby w 2006 r., a w następ­nym roku zastą­pione przez 16 Su-30MKI.

Bazą dla nowego myśliwca, ozna­czo­nego naj­pierw nie­ofi­cjal­nie Su-27PU, a osta­tecz­nie Su-30 (T‑10PU; w kodzie NATO: Flanker‑C), była dwu­miej­scowa wer­sja szkolno-bojowa Su-27UB. Dwa pro­to­typy (demon­stra­tory) Su-27PU powstały w latach 1987 – 1988 w Irkuckich Zakładach Lotniczych (Irkutskij awia­cy­on­nyj zawod, IAZ) poprzez mody­fi­ka­cję pią­tego i szó­stego pro­to­typu Su-27UB (T‑10U‑5 i T‑10U‑6; po mody­fi­ka­cji T‑10PU‑5 i T‑10PU‑6; numery boczne 05 i 06). Pierwszy z nich został obla­tany pod koniec 1988, a drugi na początku 1989 r. W porów­na­niu z seryj­nymi jed­no­miej­sco­wymi Su-27 samo­loty wypo­sa­żono w wysu­waną sondę do uzu­peł­nia­nia paliwa w locie w celu zwięk­sze­nia dłu­go­trwa­ło­ści lotu (po lewej stro­nie przed­niej czę­ści kadłuba), nowy sys­tem nawi­ga­cji, moduł wymiany danych oraz zmo­der­ni­zo­wane sys­temy napro­wa­dza­nia i kie­ro­wa­nia uzbro­je­niem. Radar N001 Miecz i sil­niki Saturn AL-31F (o ciągu mak­sy­mal­nym po 76,2 kN bez dopa­la­nia i 122,6 kN z dopa­la­niem) pozo­stały takie same jak w Su-27.

Następnie Irkuckie Lotnicze Zjednoczenie Produkcyjne (Irkutskoje awia­cy­on­noje pro­izwod­stwien­noje obje­di­nie­nije, IAPO; taką nazwę dostała IAZ 21 kwiet­nia 1989 r.) zbu­do­wało dwa przed­se­ryjne egzem­pla­rze Su-30 (numery boczne 596 i 597). Pierwszy z nich został obla­tany 14 kwiet­nia 1992 r. Oba tra­fiły do Instytutu Badań w Locie im. M.M. Gromowa (Lotno-issle­do­wa­tiel­skij insti­tut imieni M.M. Gromowa, LII) w Żukowskim pod Moskwą i w sierp­niu zostały po raz pierw­szy zapre­zen­to­wane publicz­nie pod­czas poka­zów Mosaeroshow-92. W latach 1993 – 1996 IAPO wypro­du­ko­wało sześć seryj­nych Su-30 (numery boczne 50, 51, 52, 53, 54 i 56). Pięć z nich (poza egzem­pla­rzem nr 56) weszło do wypo­sa­że­nia 54. Gwardyjskiego Pułku Lotnictwa Myśliwskiego (54. gwar­diej­skij istrie­bi­tiel­nyj awia­cy­on­nyj połk, GIAP) ze składu 148. Centrum Zastosowania Bojowego i Szkolenia Personelu Latającego (148. Centr boje­wogo pri­mie­nie­nija i pod­go­towki ljot­nogo sostawa, CBP i PLS) lot­nic­twa PWO w Sawaslejce.

Po upadku Związku Radzieckiego Federacja Rosyjska sze­rzej otwo­rzyła się na świat i współ­pracę mię­dzy­na­ro­dową, także w prze­my­śle zbro­je­nio­wym. W związku z rady­kal­nym ogra­ni­cze­niem wydat­ków obron­nych rosyj­skie lot­nic­two nie zamó­wiło wów­czas więk­szej liczby Su-30. Samolot został więc dopusz­czony do sprze­daży za gra­nicę. Maszyny nr 56 i 596 odpo­wied­nio w marcu i wrze­śniu 1993 r. zostały prze­ka­zane do dys­po­zy­cji OKB Suchoja. Po mody­fi­ka­cji posłu­żyły jako demon­stra­tory wer­sji eks­por­to­wej Su-30K (kom­mier­cze­skij; T‑10PK), róż­nią­cej się od rosyj­skich Su-30 głów­nie wypo­sa­że­niem i asor­ty­men­tem uzbro­je­nia. Ten drugi, z nowym nume­rem bocz­nym 603, już w 1994 r. został zapre­zen­to­wany na poka­zach i wysta­wach lot­ni­czych FIDAE w Santiago de Chile, ILA w Berlinie i International Airshow w Farnborough. W Berlinie i Farnborough poja­wił się ponow­nie dwa lata póź­niej, a w Chile w 1998 r. Zgodnie z ocze­ki­wa­niami kon­struk­to­rów Su-30K wzbu­dził spore zain­te­re­so­wa­nie zagra­nicz­nych obser­wa­to­rów, ana­li­ty­ków i poten­cjal­nych użyt­kow­ni­ków.

Indyjskie kon­trakty

Pierwszym kra­jem, który wyra­ził chęć zakupu Su-30K, były Indie. Początkowo Hindusi pla­no­wali zakup 20 egzem­pla­rzy w Rosji i pro­duk­cję licen­cyjną 60 egz. w Indiach. Międzyrządowe nego­cja­cje rosyj­sko-indyj­skie roz­po­częły się w kwiet­niu 1994 r. pod­czas wizyty rosyj­skiej dele­ga­cji w Delhi i trwały ponad dwa lata. W ich trak­cie usta­lono, że będą to samo­loty w ulep­szo­nej i zmo­der­ni­zo­wa­nej wer­sji Su-30MK (modier­ni­zi­ro­wan­nyj kom­mier­cze­skij; T‑10PMK). W lipcu 1995 r. indyj­ski par­la­ment zaak­cep­to­wał rzą­dowy plan zakupu rosyj­skich samo­lo­tów. Wreszcie 30 listo­pada 1996 r. w Irkucku przed­sta­wi­ciele indyj­skiego Ministerstwa Obrony i rosyj­skiego pań­stwo­wego hol­dingu Roswoorużenije (potem Rosoboroneksport) pod­pi­sali kon­trakt nr RW/535611031077 o war­to­ści 1,462 mld dola­rów na pro­duk­cję i dostawę 40 samo­lo­tów, w tym ośmiu Su-30K i 32 Su-30MK.

O ile Su-30K róż­niły się od rosyj­skich Su-30 jedy­nie nie­któ­rymi ele­men­tami awio­niki i przez Hindusów były trak­to­wane jako maszyny przej­ściowe, to Su-30MK – w final­nej postaci ozna­czone jako Su-30MKI (indij­skij; w kodzie NATO: Flanker‑H) – mają zmo­dy­fi­ko­wany pła­to­wiec, zespół napę­dowy i awio­nikę oraz znacz­nie bogat­szy asor­ty­ment uzbro­je­nia. Są to już w pełni wie­lo­za­da­niowe samo­loty bojowe gene­ra­cji 4+, zdolne do reali­za­cji sze­ro­kiego spek­trum misji „powie­trze-powie­trze”, „powie­trze-zie­mia” o „powie­trze-woda”.

Zgodnie z kon­trak­tem osiem Su-30K, ozna­czo­nych umow­nie jako Su-30MK‑I (w tym przy­padku cho­dzi o rzym­ską cyfrę 1, a nie literę I), miało być dostar­czo­nych w kwiet­niu i maju 1997 r. i słu­żyć głów­nie do szko­le­nia załóg i per­so­nelu obsługi tech­nicz­nej. W następ­nym roku miała nastą­pić dostawa pierw­szej par­tii ośmiu Su-30MK (Su-30MK-II) jesz­cze w nie­peł­nej kon­fi­gu­ra­cji, ale wypo­sa­żo­nych w awio­nikę pro­duk­cji fran­cu­skiej i izra­el­skiej. W 1999 r. miała być dostar­czona druga par­tia 12 egz. Su-30MK (Su-30MK-III) ze zmo­dy­fi­ko­wa­nym pła­tow­cem z przed­nim uste­rze­niem. Trzecia par­tia 12 egz. Su-30MK (Su-30MK-IV) miała być dostar­czona w 2000 r. Oprócz przed­niego uste­rze­nia te samo­loty miały już mieć sil­niki AL-31FP z rucho­mymi dyszami, czyli repre­zen­to­wać osta­teczny stan­dard seryjny MKI. Później zamie­rzano zmo­der­ni­zo­wać samo­loty Su-30MK-II i III do stan­dardu IV (MKI).

  • Leszek A. Wieliczko

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE