Sto lat pro­duk­cji lot­ni­czej AgustaWestland w Wielkiej Brytanii

LAI_2_2016_augusta

AgustaWestland świę­to­wała w ubie­głym roku w Yeovil na połu­dnio­wym zacho­dzie Anglii stu­le­cie powsta­nia Westland Aircraft oraz sto lat nie­prze­rwa­nej pro­duk­cji lot­ni­czej w tych zakładach.

W celu uczcze­nia rocz­nicy przed­się­bior­stwo zor­ga­ni­zo­wało dzień otwarty dla rodzin pra­cow­ni­ków; ponad 10 tys. osób sko­rzy­stało z oka­zji zwie­dze­nia linii pro­duk­cyj­nych zakła­dów. Goście mieli rów­nież moż­li­wość podzi­wia­nia licz­nych typów śmi­głow­ców wypro­du­ko­wa­nych w zakła­dach pre­zen­to­wa­nych na wysta­wie sta­tycz­nej; w poka­zach w locie wzięła udziała cała gama wiro­pła­tów Westlanda, od histo­rycz­nego Whirlwinda do przy­szło­ścio­wego til­tro­tora AW609.

Przedsiębiorstwo Westland Aircraft Works powstało ofi­cjal­nie jako część Petters Ltd w kwiet­niu 1915 r. Bracia Petter, posia­da­jący w Yeovil pro­spe­ru­jącą firmę pro­du­ku­jącą sil­niki i maszyny, zaofe­ro­wali rzą­dowi pomoc w pro­duk­cji nie­zbęd­nego pod­czas trwa­ją­cej wojny uzbro­je­nia; wkrótce otrzy­mali kon­trakt na pro­duk­cję wod­no­sa­mo­lo­tów Short 184.

Płatowiec opra­co­wany przez zakłady Short Brothers jako wod­no­sa­mo­lot tor­pe­dowy był typową ówcze­sną kon­struk­cją: kadłub i skrzy­dła kon­struk­cji drew­nia­nej, usztyw­nia­nej lin­kami sta­lo­wymi, z powierzch­niami nośnymi kry­tymi płót­nem. Seryjna pro­duk­cja roz­po­częła się w lipcu 1915 r. w Westland Aircraft Works, utwo­rzo­nymi jako oddział Petters Ltd. Pierwszy samo­lot został ukoń­czony w grud­niu 1915 r. Maszynę zde­mon­to­wano i przy pomocy powozu kon­nego prze­wie­ziono na sta­cję kole­jową Yeovil Junction, skąd następ­nie pocią­giem prze­trans­por­to­wano nad rzekę Hamble w celu oblotu. Przed koń­cem pierw­szej wojny świa­to­wej do pro­duk­cji wdro­żono rów­nież inne typy, jak bom­bo­wiec lekki de Havilland DH.9A oraz dwu­sil­ni­kowy bom­bo­wiec ciężki Vickers Vimy.

Czas eks­pe­ry­men­tów

Po woj­nie popyt na woj­skowe samo­loty gwał­tow­nie zma­lał, stąd decy­zja Westlanda o zaję­ciu się maszy­nami cywil­nymi. Latanie było ówcze­śnie wciąż nie­bez­piecz­nym zaję­ciem, dla­tego inży­nie­ro­wie sku­pili się na popra­wie bez­pie­czeń­stwa i nie­za­wod­no­ści swo­ich kon­struk­cji. Ważnym ele­men­tem roz­woju lot­nic­twa było zapew­nie­nie pasa­że­rom lep­szych warun­ków lotu: samo­loty wypo­sa­żano w zamknięte kabiny załogi i wygodne kabiny pasa­żer­skie, a coraz smu­klej­sze pła­towce mogły latać wyżej i szyb­ciej. W okre­sie mię­dzy­wo­jen­nym w zakła­dach opra­co­wano wiele róż­nych typów samo­lo­tów, wśród nich modele Widgeon, Wessex, Wapiti i nie­kon­wen­cjo­nalny bez­ogo­no­wiec Pterodactyl.

Produkcja wojenna

W okre­sie dru­giej wojny świa­to­wej zakłady Westland oraz ich pod­do­stawcy sku­pili się wyłącz­nie na pro­duk­cji lot­ni­czej, w poprzed­nim kon­flik­cie zaj­mo­wały się rów­nież pro­duk­cją amu­ni­cji. Po znisz­cze­niu przez Luftwaffe w 1940 r. zakła­dów Supermarine w Southampton znaczną część pro­duk­cji i napraw myśliw­ców Spitfire i Seafire prze­nie­siono do fabryk Westlanda. Powstało tam ponad dwa tysiące egzem­pla­rzy tych słyn­nych maszyn, a jesz­cze więk­sza liczba została napra­wiona lub wyremontowana.

Inną słynną kon­struk­cją lot­ni­czą budo­waną przez Westlanda pod­czas tej wojny był samo­lot łącz­ni­kowy Lysander. Wsławił się on m.in. uży­ciem przez bry­tyj­ski Zarząd Operacji Specjalnych (SOE) do trans­portu agen­tów i załóg zestrze­lo­nych alianc­kich samo­lo­tów na tere­nie Francji. Westland pro­du­ko­wał rów­niez dwu­sil­ni­kowe myśliwce Whirlwind i Welkin; ostatni samo­lot seryjne budo­wany przez zakłady – tur­bo­śmi­głowy Wyvern – słu­żył w lot­nic­twie Royal Navy jesz­cze długo po wojnie. 

Od samo­lo­tów do wiropłatów

W 1946 r. zarząd Westlanda zde­cy­do­wał o skon­cen­tro­wa­niu wysił­ków firmy na śmi­głow­cach. Zakłady począt­kowo pro­du­ko­wały na licen­cji kon­struk­cje firmy Sikorsky, korzy­sta­jąc z ame­ry­kań­skiej prze­wagi tech­no­lo­gicz­nej, lecz wkrótce zdo­były nie­zbędne doświad­cze­nie i opra­co­wały wła­sne kon­struk­cje. W kolej­nych latach bry­tyj­ski prze­mysł lot­ni­czy został zmu­szony poli­tyką rządu do kon­so­li­da­cji; Westland prze­jął zaj­mu­jące się pro­duk­cją lot­ni­czą działy Fairey Aviation Ltd, a następ­nie śmi­głow­cowe depar­ta­menty firm Bristol Aeroplane Co oraz Saunders-Roe. Pierwszymi śmi­głow­cami Westlanda słu­żą­cymi w bry­tyj­skich siłach zbroj­nych zostały Dragonfly i Whirlwind; kolej­nymi były więk­sze i doj­rzałe Wessex oraz Sea King. W 1986 r. spe­cjal­nie dosto­so­wany Lynx z reje­stra­cją G-LYNX pobił rekord świata pręd­ko­ści lotu śmi­głowca, osią­ga­jąc na tra­sie nad rów­ni­nami Somerset pręd­kość 400,87 km/h. Trzydzieści lat póź­niej rekord ten wciąż nie został pobity.

  • Alan Norris

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE