Statki pasa­żer­skie typu Michaił Kalinin

Michaił Kalinin – niedlugo po wejsciu do eksploatacji.

Michaił Kalinin – nie­dlugo po wej­sciu do eksploatacji.

W 1953 r. radziec­kie Ministerstwo Morskowo Fłota zapla­no­wało wpro­wa­dze­nie do eks­plo­ata­cji serii nowych, śred­niej wiel­ko­ści stat­ków pasa­żer­sko-towa­ro­wych do obsługi linii kra­jo­wych i mię­dzy­na­ro­do­wych. Naczelnik wydziału tech­nicz­nego mini­ster­stwa – J. Rykaczew, zatwier­dził wstępne zało­że­nia tech­niczne dla nowych jed­no­stek, które według pier­wot­nych pla­nów miały być podzie­lone na dwa pod­typy – „połu­dniowy” i „pół­nocny”. Ten pierw­szy zapro­jek­to­wano do ope­ro­wa­nia na wodach cie­plej­szych, drugi nato­miast miał mieć moż­li­wość pły­wa­nia nawet w warun­kach zalo­dze­nia poprzez zasto­so­wa­nie m.in. wzmoc­nień przeciwlodowych.

Wraz z nimi został jed­nak przy­go­to­wany pro­jekt stat­ków uni­wer­sal­nych, mogą­cych ope­ro­wać w każ­dych warun­kach, który osta­tecz­nie został przy­jęty do reali­za­cji. Projekt ten otrzy­mał nazwę „Statek towa­rowo-pasa­żer­ski 300 x 300”, co miało ozna­czać moż­li­wość trans­portu 300 ton ładunku oraz 300 pasa­że­rów. Projekt 101, znany także jako Seefa 340 (Seefahrgastschiff dla 340 pasa­że­rów), opra­co­wali inży­nie­ro­wie okrę­towcy z Niemieckiej Republiki Demokratycznej we współ­pracy ze spe­cja­li­stami radzieckimi.
Na typ Michaił Kalinin skła­dało się aż 19 jed­no­stek, co było rekor­dem pod wzglę­dem dłu­go­ści serii w sto­sunku do innych mor­skich stat­ków pasa­żer­sko-towa­ro­wych. Liniowce podzie­lono na 4 serie. W skład pierw­szej z nich wcho­dziło 11 stat­ków, dru­giej – 4, trze­ciej – 1, a czwar­tej – 3 (zgod­nie z kolej­no­ścią budowy). Wszystkie powstały w latach 1956 – 1964 we wschod­nio­nie­miec­kiej stoczni VEB Mathias-Thesen-Werft w Wismarze. Budowane były pod stocz­nio­wymi nume­rami od 101 do 119. Otrzymały nazwy zwią­zane z radziec­kimi posta­ciami histo­rycz­nymi (7 stat­ków), repu­bli­kami ZSRR (7), mia­stami nad­mor­skimi (4) czy też jezio­rem (1). Trzy liniowce swoją nazwę nosiły po raz drugi w tra­dy­cji floty pasa­żer­skiej ZSRR (Armienija, Marija Uljanowa i Władiwostok), jeden nato­miast po raz trzeci (Fieliks Dzierżynskij).
Jednostki prze­zna­czone zostały dla pań­stwo­wych przed­się­biorstw żeglu­go­wych, będą­cych zarówno ich wła­ści­cie­lami, jak i ope­ra­to­rami. Były to: Bałtijskoje Morskoje Parochodstwo (Baltic Shipping Company – BSC) z Leningradu (Estonija, Michaił Kalinin i Nadieżda Krupskaja oraz póź­niej Łatwija i Marija Uljanowa), Czarnomorskoje Morskoje Parochodstwo (Black Sea Shipping Company – BLASCO) z Odessy (Adżarija, Armienija, Baszkirija, Fieliks Dzierżynskij, Łatwija, Litwa oraz póź­niej Estonija i M. Uritskij), Dalniewostocznoje Morskoje Parochodstwo (Far East Shipping Company – FESCO) z Władywostoku (Bajkał, Chabarowsk, Grigorij Ordżonikidze, Moisiej Urickij/M. Urickij, Nikołajewsk, Pietropawłowsk, Turkmienija i Władiwostok/Priamurie oraz póź­niej Marija Uljanowa), Murmanskoje Morskoje Parochodstwo (Murmansk Shipping Company – MSC) z Murmańska (Wacław Worowskij) i Siewiernoje Morskoje Parochodstwo (Northern Shipping Company – SMP, Marija Uljanowa) z Archangielska.
Z cza­sem dwie jed­nostki prze­szły do przed­się­bior­stwa pań­stwo­wego Kamczatskoje Morskoje Parochodstwo (Kamchatka Shipping Company – KSC) z Pietropawłowska Kamczackiego (Nikołajewsk i Pietropawłowsk). W sumie statki typu Michaił Kalinin ope­ro­wały na 7 liniach wewnętrz­nych oraz na 9 międzynarodowych.
Jednostki arma­tora „bał­tyc­kiego” obsłu­gi­wały trzy linie międzynarodowe:

  • Leningrad-Helsinki-Kopenhaga-Londyn – Hawr (w 1964 r. trasa ta została prze­dłu­żona o Göteborg);
  • Leningrad-Sztokholm-Tallinn;
  • Leningrad-Hawr-Hawana. Statki arma­tora „czar­no­mor­skiego” pły­wały na czte­rech liniach międzynarodowych:
  • Odessa-Warna-Stambuł-Pireus-Neapol-Genua-Marsylia (póź­niej została prze­dłu­żona o Soczi i Batumi);
  • Odessa-Stambuł-Pireus-Aleksandria-Bejrut-Pireus;
  • Odessa-Pireus-Neapol-Genua-Marsylia-Malaga-Katania-Jałta-Odessa;
  • Odessa-Pireus-Neapol-Marsylia-Katania-Stambuł-Warna-Jałta-Odessa;
  • Odessa-Bejrut-Aleksandria-Bejrut-Warna-Odessa.
    Jednostki arma­tora „dale­ko­wschod­niego” obsłu­gi­wały linię mię­dzy­na­ro­dową Nachodka-Jokohama (w 1966 r. prze­dłu­żono ją o Hongkong) oraz pięć krajowych:
  • Władywostok-Pietropawłowsk Kamczacki-Anadyr-Zatoka Opatrzności;
  • Władywostok-Wanino;
  • Władywostok-Korsakow;
  • Władywostok-Pietropawłowsk Kamczacki. Armator „kam­czacki” ope­ro­wał na jed­nej linii wewnętrz­nej, przy czym jego statki wypły­wały z Pietropawłowska Kamczackiego. Armator „mur­mań­ski” obsłu­gi­wał nato­miast trasę Murmańsk-Archangielsk.

Oprócz pły­wa­nia na powyż­szych liniach regu­lar­nych, statki typu Michaił Kalinin wyko­ny­wały także sze­reg innych zadań, m.in. odby­wa­jąc rejsy wyciecz­kowe czy też dowo­żąc ekipy badaw­cze na Antarktydę oraz ryba­ków na łowiska.
Po prze­pro­wa­dzo­nej na początku lat 70. moder­ni­za­cji 6 liniow­ców (Armienija, Estonija, Fieliks Dzierżynskij, Łatwija, Litwa i Michaił Kalinin) zaj­mo­wały się one już wyłącz­nie rej­sami wyciecz­ko­wymi. Jeden sta­tek w poło­wie lat 70. został prze­ka­zany Marynarce Wojennej ZSRR (Nadieżda Krupskaja – Kubań), kilka kolej­nych nato­miast tra­fiło do arma­to­rów zagra­nicz­nych w latach 80. (Armienija – Odessa Star i Arm, Baszkirija – Odessa Song, Royal Dream, Silver Star, Star, Nandini, Olviara, Ocean Princess i Siritara Ocean Queen, Chabarowsk – Sound of Orient, Fieliks Dzierżynskij – Insk i Excelsior Neptune, Litwa – Boguchar, O d e s s a D r e a m (druk roz­strze­lony wska­zuje, że nazwę tę pla­no­wano, ale nie nadano), Fu Jian i Green Coast oraz Marija Uljanowa – Ulja i Excelsior Mercury).
W 1991 r. pozo­stałe jed­nostki opu­ściły flagi radziec­kie i pod­nio­sły rosyj­skie (Bajkał, Michaił Kalinin, Nikołajewsk i Pietropawłowsk) lub ukra­iń­skie (Adżarija, Armienija, Estonija, Łatwija i M. Urickij). Większość z nich dosłu­żyła do końca eks­plo­ata­cji pod tymi fla­gami, jedna zaś tra­fiła do arma­tora zagra­nicz­nego (Pietropawłowsk – Bosphor). Obecnie żadna
z jed­no­stek typu Michaił Kalinin nie jest już wyko­rzy­sty­wana. Generalnie miały one szczę­śliwe „żywoty”, cho­ciaż jedna z nich spło­nęła w por­cie z kil­ku­na­stoma ofia­rami śmier­tel­nymi (Priamurje – ex Władiwostok), kolejna zaś z dwiema (Turkmienija). Dwa statki poszły na dno pod­czas przej­ścia morzem na holu bez pasa­że­rów (Fieliks Dzierżynskij jako Excelsior Neptune i Wacław Worowskij). Jeden zato­nął już po odsta­wie­niu pod­czas pobytu w por­cie (Litwa jako Green Coast), kolejny zaś w nie­zna­nych oko­licz­no­ściach w ujściu rzeki (Baszkirija jako Siritara Ocean Queen). Brak infor­ma­cji odno­śnie ewen­tu­al­nych ofiar w sto­sunku do ostat­nich czte­rech przypadków.

  • Jacek Jarosz

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE