Śmigłowiec sztur­mowy Mil Mi-28N Nocny Myśliwy

Pierwszy egzemplarz wersji Mi-28N „014” został wykonany przez warsztaty Mila i po raz pierwszy wystartował 14 listopada 1996 r. Później jednak musiał do 2002 r. czekać na nową przekładnię główną.

Pierwszy egzem­plarz wer­sji Mi-28N „014” został wyko­nany przez warsz­taty Mila i po raz pierw­szy wystar­to­wał 14 listo­pada 1996 r. Później jed­nak musiał do 2002 r. cze­kać na nową prze­kład­nię główną.

16 grud­nia 1976 r. rząd ZSRR zamó­wił śmi­gło­wiec bojowy nowej gene­ra­cji, który miał zastą­pić Mi-24. W ramach kon­kursu powstały dwa śmi­głowce, Mi-28 (ina­czej izdie­lije 280) w biu­rze doświad­czalno-kon­struk­cyj­nym Michaiła Mila i Ka-50 (ina­czej W‑80 lub izdie­lije 800) w biu­rze kon­struk­cyj­nym Nikołaja Kamowa. Śmigłowce wal­czyły o zamó­wie­nie radziec­kiego, a potem rosyj­skiego mini­ster­stwa obrony przez wiele lat i ze zmien­nym szczę­ściem. Ostatecznie oba weszły do pro­duk­cji seryj­nej i są użyt­ko­wane w Siłach Zbrojnych Federacji Rosyjskiej i za gra­nicą.

Mi-28 poko­nał długą drogę, zanim stał się takim, jakim znamy go dzi­siaj. Pierwsze pro­jekty powstały jesz­cze w 1972 r., a więc długo przed zamó­wie­niem rzą­do­wym. Pierwszy pro­jekt dopro­wa­dzony do etapu peł­no­wy­mia­ro­wej makiety z nume­rem „01” był śmi­głow­cem w ukła­dzie poprzecz­nym z dwoma wir­ni­kami nośnymi o śred­nicy po 10,3 m i śmi­głem pcha­ją­cym z tyłu kadłuba. Śmigłowiec ważył 11,5 t, a dwa sil­niki tur­bo­wa­łowe TW3-117F o mocy mak­sy­mal­nej po 2800 KM pozwa­lały mu osią­gnąć pręd­kość 380 – 420 km/h. Inna makieta (numer „02”) była podobna do „odchu­dzo­nego” Mi-24 pozba­wio­nego ładowni.

Projektowanie współ­cze­snego Mi-28, w NATO nazwa­nego Havoc, ruszyło póź­niej, w 1976 r. Powstały tylko dwa pro­to­typy Mi-28 w wyj­ścio­wej wer­sji izdie­lije 280, numery „012” i „022”; pierw­szy wystar­to­wał 10 listo­pada 1982 r. W 1988 r. wzbił się w powie­trze pierw­szy z dwóch nieco ulep­szo­nych śmi­głow­ców Mi-28A (izdie­lije 286) z nume­rem „032”, potem powstał „042”. Mi-28A miał nowy krzy­żowy wir­nik ogo­nowy, zmie­nione wyloty sil­ni­ków (dla zmniej­sze­nia sygna­tury ciepl­nej), nieco now­sze czuj­niki celow­ni­cze, a także wyrzut­nie prze­ciw­ra­dio­lo­ka­cyj­nych i ter­micz­nych nabo­jów zakłó­ca­ją­cych umiesz­czone w owal­nych owiew­kach na koń­cach skrzy­dła.

Pierwszy prototyp śmigłowca bojowego Mi-28 „012” wystartował 10 listopada 1982 r. z załogą w składzie Gurgen Karapetjan i Wiktor Cygankow.

Pierwszy pro­to­typ śmi­głowca bojo­wego Mi-28 „012” wystar­to­wał 10 listo­pada 1982 r. z załogą w skła­dzie Gurgen Karapetjan i Wiktor Cygankow.

W 1987 r. dla rosyj­skich sił powietrz­nych wybrano Ka-50, a roz­wój Mi-28 posta­no­wiono kon­ty­nu­ować tylko z prze­zna­cze­niem na eks­port. Międzynarodowy debiut śmi­głowca miał miej­sce w Le Bourget pod Paryżem w czerwcu 1989 r., gdzie wysta­wiono Mi-28A „032”; póź­niej Mi-28A „042” został poka­zany w Le Bourget w 1993 r., a Mi-28N „014” – w 1997 r. Jednakże nie zna­lazł się wtedy żaden klient zain­te­re­so­wany tym śmi­głow­cem. Jesienią 1990 r. Rosja pod­pi­sała poro­zu­mie­nie z Irakiem o dosta­wie tam par­tii śmi­głow­ców Mi-28, a następ­nie uru­cho­mie­niu w tym kraju licen­cyj­nej pro­duk­cji wer­sji Mi-28L; te plany nie zostały zre­ali­zo­wane. W paź­dzier­niku 1995 r. egzem­plarz Mi-28A („042”) przy­był do Szwecji, gdzie był testo­wany przez miej­sco­wych pilo­tów w ramach kon­kursu na śmi­gło­wiec bojowy. Jego kon­ku­ren­tem był AH-64 Apache, ale osta­tecz­nie Szwecja zre­zy­gno­wała w ogóle z pla­nów zakupu śmi­głow­ców bojo­wych.

30 wrze­śnia 1991 r. radziec­kie Ministerstwo Obrony zamó­wiło u Mila pro­gram Awangard‑2, któ­rego celem było opra­co­wa­nie noc­nej wer­sji Mi-28 ozna­czo­nej Mi-28N (izdie­lije 294); w NATO śmi­gło­wiec dostał potem ozna­cze­nie Havoc‑B, a w Rosji jest popu­lar­nie nazy­wany Nocnym Myśliwym. Pierwszy Mi-28N z nume­rem „014”, wyko­nany przez OKB Mila, po raz pierw­szy ode­rwał się od ziemi 14 listo­pada 1996 r. Jednakże zale­d­wie po kilku lotach próby prze­rwano na wiele lat w ocze­ki­wa­niu na nowe sys­temy, a przede wszyst­kim na nową prze­kład­nię główną.

Śmigłowiec „014” ponow­nie przy­stą­pił do prób dopiero 24 kwiet­nia 2002 r. po zało­że­niu nowej prze­kładni WR-29 (zamiast poprzed­niej WR-28) zdol­nej prze­nieść zwięk­szoną moc sil­ni­ków. Drugi pro­to­typ Mi-28N „024” był pierw­szym śmi­głow­cem wyko­na­nym przez Rostvertol; wystar­to­wał 25 marca 2004 r. Oprócz Mi-28 zakład Rostvertol w Rostowie nad Donem pro­du­kuje śmi­głowce bojowo-trans­por­towe Mi-35M oraz trans­por­towe Mi-26.

W pro­duk­cji

W pierw­szej deka­dzie XXI wieku, gdy cena ropy zaczęła gwał­tow­nie rosnąć, Rosja uru­cho­miła masowe zakupu uzbro­je­nia i sprzętu woj­sko­wego. 27 grud­nia 2005 r. wystar­to­wał Mi-28N „32”, pierw­szy z par­tii wstęp­nej sze­ściu śmi­głow­ców, nadal uży­wa­nej do prób przez Mila. 22 stycz­nia 2008 r. dwa pierw­sze śmi­głowce seryjne (numery „41” i „42”) zostały dostar­czone do ośrodka prób woj­sko­wych i prze­szka­la­nia załóg lot­nic­twa armij­nego w Torżku. Kolejne śmi­głowce poszły rów­nież do Torżka, a potem do jed­no­stek ope­ra­cyj­nych w Budionnowsku (od marca 2009 r.), Korienowsku (2010 r.), Ziernogradzie (2012 r.), Ostrowie (2013 r.), Wiaźmie (2014 r.), Dżankoj (2014 r.) i Puszkinie (2016 r.). Do dzi­siaj lot­nic­two armijne Rosji otrzy­mało około 120 śmi­głow­ców. Mi-28N jest jedy­nym zna­nym mi rosyj­skim apa­ra­tem lata­ją­cym, jaki został przy­jęty do uzbro­je­nia dwu­krot­nie, naj­pierw dekre­tem pre­zy­denta Rosji 15 paź­dzier­nika 2009 r., a następ­nie powtór­nie dyrek­tywą Ministerstwa Obrony z 22 listo­pada 2013 r.; to pierw­sze „przy­ję­cie do uzbro­je­nia” było zde­cy­do­wa­nie na wyrost.

Rostvertol otrzy­mał także dwa zamó­wie­nia eks­por­towe. Pierwszy kon­trakt na 15 śmi­głow­ców Mi-28NE dla Iraku został wyko­nany mię­dzy sierp­niem 2014 i czerw­cem 2016 r.; 11 z nich to były śmi­głowce w wer­sji Mi-28NE izdie­lije 2941, a cztery to Mi-28NE izdie­lije 299 z podwój­nym ukła­dem ste­ro­wa­nia. Kolejne zamó­wie­nie zło­żyła 26 grud­nia 2013 r. Algieria, kupu­jąc 42 śmi­głowce Mi-28NE izdie­lije 299; dostawy ruszyły w maju 2016 r. Mi-28 uczest­ni­czą w dzia­ła­niach wojen­nych w Iraku (irac­kie Mi-28NE) i w Syrii (rosyj­skie Mi-28N). Inne kraje zain­te­re­so­wane Mi-28 to Egipt i Peru, a z kra­jów byłego ZSRR – Kazachstan, Turkmenistan i Uzbekistan. Mi-28NE brał udział w prze­targu na 22 śmi­głowce bojowe dla Indii, ale prze­grał z AH-64.

Klasyczna kon­struk­cja

Biuro doświad­czalno-kon­struk­cyjne Mila, kie­ro­wane wtedy przez Marata Tiszczenko zapro­jek­to­wało swój śmi­gło­wiec kon­wen­cjo­nal­nie; kon­struk­cja Mi-28N jest czymś pośred­nim mię­dzy pozba­wio­nym ładowni dla desantu Mi-24 oraz ame­ry­kań­skim Boeing AH-64 Apache, który już wtedy stał się wzor­cem śmi­głowca bojo­wego. Dwóch człon­ków załogi sie­dzi jeden za dru­gim, pilot z tyłu, a ope­ra­tor uzbro­je­nia i nawi­ga­tor – z przodu. Pięciołopatowy wir­nik nośny ma łopaty wyko­nane z kom­po­zy­tów; wir­nik ogo­nowy jest krzy­żowy (typu X), z dwoma wir­ni­kami dwu­ło­pa­to­wymi na wspól­nej osi. Czterostopniowa prze­kład­nia główna WR-29 została wyko­nana na wzór prze­kładni zro­bio­nej wcze­śniej dla cięż­kiego śmi­głowca trans­por­to­wego Mi-26.

  • Piotr Butowski

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE