Śmigłowiec sztur­mowy Boeing AH-64E Guardian

W 2017 r. rozpoczeto prace majace na celu wdrozenie pakietu V6, znaczenie zwiekszajacego mozliwosci bojowe smiglowcow AH-64E, szczegolnie w zakresie wykrywania celow powierzchniowych oraz kontroli nad samolotami zdalnie pilotowanymi. Fot. Jeroen Stroes

W 2017 r. roz­po­czeto prace majace na celu wdro­ze­nie pakietu V6, zna­cze­nie zwiek­sza­ja­cego mozli­wo­sci bojowe smi­glow­cow AH-64E, szcze­gol­nie w zakre­sie wykry­wa­nia celow powierzch­nio­wych oraz kon­troli nad samo­lo­tami zdal­nie pilo­to­wa­nymi. Fot. Jeroen Stroes

Siły Lądowe Stanów Zjednoczonych są w trak­cie moder­ni­za­cji śmi­głow­ców sztur­mo­wych AH-64D Longbow Apache do wer­sji AH-64E Guardian. Śmigłowce AH-64E będą sta­no­wić trzon uzbro­je­nia bata­lio­nów sztur­mowo-roz­po­znaw­czych bry­gad lot­ni­czych armii i mają pozo­stać w służ­bie do 2040 r.

W 2005 r. Siły Lądowe Stanów Zjednoczonych (US Army) roz­po­częły kom­plek­sowy pro­gram moder­ni­za­cji śmi­głow­ców sztur­mo­wych Boeing AH-64D
Apache Longbow Block I-II do stan­dardu Block III. Pierwszy egzem­plarz AH-64D Block III został obla­tany 11 lipca 2008 r. Pakiet moder­ni­za­cyjny Block III objął m.in. nastę­pu­jące ele­menty: nowe, moc­niej­sze sil­niki T700-GE-701D; nowe ele­menty kon­struk­cyjne kadłuba; nowe, kom­po­zy­towe płaty wir­nika głów­nego; wzmoc­niony sys­tem prze­no­sze­nia napędu; nowy kom­pu­ter pokła­dowy; ele­menty elek­tro­niczne w zabu­do­wie modu­ło­wej; zin­te­gro­wany sys­tem komu­ni­ka­cji, w tym komu­ni­ka­cji sate­li­tar­nej; sys­tem łącz­no­ści z samo­lo­tami bez­za­ło­go­wymi VUIT-2/UTA.
Zastosowanie sil­ni­ków General Electric T700-GE-701D o mak­sy­mal­nej mocy 1486 kW (w miej­sce mon­to­wa­nych w AH-64D Block I-II sil­ni­ków T700-GE-701C o mocy 1409 kW) spo­wo­do­wało zwięk­sze­nie pręd­ko­ści i manew­ro­wo­ści śmi­głowca. Wyeliminowano w ten spo­sób pro­blem nie­do­boru mocy, który był jedną z naj­więk­szych bolą­czek modelu AH-64D Longbow Apache. Jakkolwiek moder­ni­za­cja modelu AH-64A do stan­dardu D objęła insta­la­cję moc­niej­szych sil­ni­ków (T700-GE-701C), to roz­rost awio­niki i sys­te­mów bojo­wych oraz zasto­so­wa­nie radaru masz­to­wego Longbow FCR ogra­ni­czyło osiągi AH-64D wzglę­dem AH-64A. Dopiero wdro­że­nie sil­ni­ków T700-GE-701D przy­wró­ciło AH-64D Block III moż­li­wo­ści manew­rowe modelu AH-64A. Prędkość mak­sy­malna AH-64E wynosi 303 km/h, czyli o 30 km/h wię­cej niż pręd­kość mak­sy­malna AH-64D, co jed­nak waż­niej­sze, model E może wyko­nać zawis na wyso­ko­ści 1828 m z peł­nym obcią­że­niem, co jest nie­osią­galne dla D.
Wobec ilo­ści dal­szych pla­no­wa­nych zmian oraz mody­fi­ka­cji, w 2012 r. posta­no­wiono model AH-64D Block III ozna­czyć jako AH-64E. W tym samym roku AH-64D Block III/AH-64E pozy­tyw­nie prze­szedł wstępne testy ope­ra­cyjne i ocenę sys­temu. Dostawy AH-64D Block III/AH-64E roz­po­częły się w listo­pa­dzie 2011 r., nato­miast zgoda na roz­po­czę­cie wiel­ko­licz­bo­wej pro­duk­cji seryj­nej została przy­znana w paź­dzier­niku 2012 r. 8 stycz­nia 2013 r. AH-64E otrzy­mał ofi­cjalną nazwę wła­sną – „Guardian” (obrońca/strażnik), a w lutym tego samego roku roz­po­częło się wdra­ża­nie śmi­głowca do jed­no­stek bojo­wych. Wstępną goto­wość ope­ra­cyjną dla AH-64E armia ogło­siła 21 listo­pada 2013 r. W latach 2012 – 14 do stan­dardu E Boeing zmo­der­ni­zo­wał 91 AH-64D Block I. Produkcja objęła trzy tran­sze (Lot 1 – 3). Są to egzem­pla­rze zbu­do­wane w tzw. pierw­szej wer­sji ozna­czo­nej jako AH-64E V1 (Version 1).

Boeing AH-64E V4

W 2014 r. kolejna wer­sja wypo­sa­że­nia ozna­czona jako V4 (Version 4) prze­szła pozy­tyw­nie pełne ope­ra­cyjne testy sys­temu (FOT&E). Wersja V4 to wer­sja bazowa V1, którą posze­rzono o ele­menty takie jak: łącze komu­ni­ka­cyjne Link 16; sys­tem trans­mi­sji obrazu wideo AAG (Air-to-Air-to-Ground Video Relay); pod­wie­szane dodat­kowe zbior­niki paliwa – sys­tem RCEFS; zin­te­gro­wany sys­tem dia­gno­styczny SLED; zestaw zmniej­sza­jący emi­sję cieplną sini­ków ASPI; pakiet moder­ni­za­cyjny sys­temu M-TADS/PNVS; sys­tem ostrze­ga­nia o opro­mie­nio­wa­niu radio­lo­ka­cyj­nym AN/APR-39D(V2) RWR.
Link 16 to tak­tyczny sys­tem łącz­no­ści zapew­nia­jący auto­ma­tyczną wymianę danych w cza­sie rze­czy­wi­stym pomię­dzy śmi­głow­cami AH-64E oraz pomię­dzy śmi­głow­cami, a innymi uczest­ni­kami pro­wa­dzo­nych dzia­łań np. samo­lo­tami roz­po­zna­nia pola walki i dowo­dze­nia E-8C Joint STARS. Wszystkie plat­formy posia­da­jące Link 16 „widzą” się wza­jem­nie na tle pola walki, swoje aktu­alne dzia­ła­nia, uzbro­je­nie, zapas paliwa, linię wła­snych wojsk itd. W skład sys­temu wcho­dzi mały ter­mi­nal radiowy ViaSat Harris STTR (Small Tactical Terminal Radio). Boeing wybrał go ze względu na małą masę – 4,3 kg (w porów­na­niu ze stan­dar­do­wymi STT, które ważą około 19 kg). Dzięki STTR AH-64E może usta­no­wić wła­sną sieć Link 16 lub pod­łą­czyć się do już ist­nie­ją­cej.
System trans­mi­sji obrazu wideo AAG pozwala zało­dze AH-64E na wymianę obrazu wideo reje­stro­wa­nego przez wła­sny sys­tem M-TADS z innym AH-64E lub sta­no­wi­skiem naziem­nym. Obraz wideo może być prze­sy­łany w cza­sie rze­czy­wi­stym lub zare­je­stro­wany i prze­słany póź­niej pod­czas lotu. Wymiana obra­zów wideo pomię­dzy śmi­głow­cami oraz pomię­dzy śmi­głow­cami, a żoł­nie­rzami na ziemi znacz­nie zwięk­sza moż­li­wo­ści tak­tyczne, roz­po­znaw­cze oraz iden­ty­fi­ka­cyjne jed­no­stek bio­rą­cych udział w dzia­ła­niach.
System RCEFS (Reduced-size Crashworthy External Fuel System) składa się z dwóch dodat­ko­wych zbior­ni­ków paliwa o pojem­no­ści 473 l każdy. Zbiorniki pod­wie­szane są na wewnętrz­nych pylo­nach pod­skrzy­dło­wych śmi­głowca. Zbiorniki posia­dają powłokę samo­usz­czel­nia­jącą, są odporne na zde­rze­nie z zie­mią i ostrzał z broni mało­ka­li­bro­wej. W skład RCEF wcho­dzi dodat­kowa insta­la­cja pali­wowa, zawory, pompy i sys­tem kon­troli pozwa­la­jący na auto­ma­tyczny lub manu­alny trans­fer paliwa oraz wybór pomię­dzy zbior­ni­kami wewnętrz­nymi śmi­głowca a pod­wie­sza­nymi.
System ASPI (Aircraft Survivability Product Improvements) to zestaw nowych dysz wylo­to­wych zmniej­sza­ją­cych emi­sję cieplną sini­ków. Trójotworowe dysze skie­ro­wane są do góry, tak aby kie­ro­wały stru­mie­nie gorą­cych gazów wylo­to­wych w stronę wir­nika głów­nego. Wirnik roz­pra­sza je zmniej­sza­jąc ich sygna­turę cieplną.
Zintegrowany sys­tem dia­gno­styczny SLED (System-Level Embedded Diagnostic) pozwala na bie­żące wysy­ła­nie danych tech­nicz­nych w cza­sie lotu do ter­mi­nala naziem­nego. Przekaz danych odbywa się poprzez tzw. sys­tem śle­dze­nia wła­snych sił BFT (Blue Force Tracker) do odbior­ni­ków (lap­to­pów) BFT. W ten spo­sób obsługa naziemna może przy­go­to­wać się do wyko­ny­wa­nia okre­ślo­nych czyn­no­ści ser­wi­so­wych, pod­czas gdy śmi­gło­wiec znaj­duje się jesz­cze w powie­trzu. SLED skraca czas i uła­twia wyko­ny­wa­nie obsługi tech­nicz­nej śmi­głow­ców.
System ostrze­ga­nia o opro­mie­nio­wa­niu radio­lo­ka­cyj­nym AN/APR-39D(V2) począt­kowo nie był uwzględ­niony w pakie­cie V4. Został dodany po wyda­niu zale­ceń dla fazy V4 przez komi­sję nad­zo­ru­jącą pro­gram AH-64E. Z kolei armia z wła­snej ini­cja­tywy roz­po­częła mon­taż w wybra­nych egzem­pla­rzach AH-64E nowego sys­temu prze­ciw­dzia­ła­nia w pod­czer­wieni Northrop Grumman AN/AAQ-24 LAIRCM (Large Aircraft Infrared Countermeasure). Jest to sys­tem zapro­jek­to­wany dla dużych samo­lo­tów, np. trans­por­to­wych, jed­nakże armia chce go zaadop­to­wać dla śmi­głow­ców AH-64E, UH-60M i CH-47M. System zapew­nia ochronę w zakre­sie 360 stopni m.in. przed prze­no­śnymi prze­ciw­lot­ni­czymi poci­skami kie­ro­wa­nymi (MANPADS). W lipcu 2017 r. armia ogło­siła, że jako pierw­sze sys­tem AN/AAQ-24 otrzy­mały śmi­głowce AH-64E z cięż­kiego dywi­zjonu sztur­mowo-roz­po­znaw­czego 4th HARS, 6. Pułku Kawalerii (4−6 CAV), który wszedł w skład grupy ope­ra­cyj­nej „Sabre” dzia­ła­ją­cej w pół­noc­nym Iraku. Jak na razie sys­tem AN/AAQ-24 jest wciąż testo­wany i nie wia­domo czy znaj­dzie się w stan­dar­do­wym pakie­cie V4 lub V6. Od stycz­nia 2016 r. wszyst­kie AH-64D Block I/II moder­ni­zo­wane do stan­dardu E otrzy­mują wer­sję wypo­sa­że­nia V4. Jednocześnie armia we wła­snym zakre­sie moder­ni­zuje do stan­dardu V4 posia­dane już AH-64E V1. Dostawy AH-64E V4 reali­zo­wane są przez Boeinga w ramach transz pro­duk­cyj­nych 4 – 9 (Lot 4 – 9) i mają zakoń­czyć się w roku budże­to­wym 2019.
Boeing AH-64E V6
Wersja wypo­sa­że­nia ozna­czona jako V6 (Version 6) – jest ostat­nią i doce­lową wer­sją wypo­sa­że­nia i awio­niki modelu AH-64E. Pełne testy ope­ra­cyjne sys­temu V6 (FOT&E II) były począt­kowo zapla­no­wane na maj 2018 r. Pod koniec kwiet­nia armia ogło­siła jed­nakże, że zostają one prze­su­nięte na wio­snę 2019 r. Decyzję tę moty­wo­wano chę­cią połą­cze­nia testów FOT&E II śmi­głowca AH-64E V6 z testami FOT&E nowego poci­sku rakie­to­wego „powie­trze-zie­mia” JAGM. Pocisk JAGM ma zastą­pić doce­lowo poci­ski rakie­towe Hellfire II i w przy­szło­ści będzie on sta­no­wił pod­stawę uzbro­je­nia ofen­syw­nego AH-64E. Testy śmi­głowca mają więc odbyć się razem z testami poci­sku.
W 2017 r. roz­po­częły się prace nad wdro­że­niem pakietu V6. Pakiet zna­cze­nie zwięk­szy moż­li­wo­ści śmi­głow­ców AH-64E, szcze­gól­nie w zakre­sie wykry­wa­nia celów powierzch­nio­wych oraz kon­troli nad samo­lo­tami zdal­nie pilo­to­wa­nymi. Do naj­waż­niej­szych kom­po­nen­tów pakietu należą: pakiet moder­ni­za­cyjny sys­temu M-DSA; nowa dzio­bowa wie­życzka HRT (High Reliability Turret); zmo­der­ni­zo­wany radar kon­troli ognia Longbow FCR z funk­cją „mor­ską”; zmo­der­ni­zo­wany sys­tem wykry­wa­nia i kla­sy­fi­ka­cji celów; nowy, kom­plek­sowy sys­tem kon­troli i komu­ni­ka­cji z pojaz­dami bez­za­ło­go­wymi MUMT-X (Manned/Unmanned Teaming – Expanded); nowy, cyfrowy sys­tem ostrze­ga­nia o zagro­że­niach rada­ro­wych AN/APR-48B MRFI (Modernized Radar Frequency Interferometer). System cha­rak­te­ry­zuje się zwięk­szo­nym zakre­sem spek­tral­nym zapew­nia­ją­cym spraw­niej­sze wykry­wa­nie i ostrze­ga­nie o opro­mie­nio­wa­niu radio­lo­ka­cyj­nym; sys­tem wspie­ra­jący załogę w roz­po­zna­wa­niu celów i zagro­żeń CDAS (Cognitive Decision Aiding System).
AH-64E V6 otrzy­mają zmo­der­ni­zo­wany radar Lockheed Martin/Northrop Longbow FCR (Fire Control Radar). W nowej wer­sji będzie on miał mniej­sze wymiary, mniej­sze zapo­trze­bo­wa­nie ener­ge­tyczne i ma być łatwiej­szy w obsłu­dze tech­nicz­nej. Zmodernizowany inte­fe­ro­metr rada­rowy (RFI – Radar Frequency Interferometer) zapewni szybką kie­run­kową iden­ty­fi­ka­cję celów powierzch­nio­wych. Longbow FCR będzie przy­sto­so­wany do wykry­wa­nia i śle­dze­nia celów mor­skich pozwa­la­jąc AH-64E na sku­teczne ope­ro­wa­nie zarówno w stre­fach przy­brzeż­nych jak i na otwar­tym morzu.

  • Paweł Henski

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE