Siły Powietrzne Francji

Wyposażenie Rafale w standardzie F3-R w najnowsze, optoelektroniczne zasobniki obserwacyjno-celownicze TALIOS, pozwala na maksymalnie efektywne wykorzystanie uzbrojenia kierowanego laserowo.

Wyposażenie Rafale w stan­dar­dzie F3‑R w naj­now­sze, opto­elek­tro­niczne zasob­niki obser­wa­cyjno-celow­ni­cze TALIOS, pozwala na mak­sy­mal­nie efek­tywne wyko­rzy­sta­nie uzbro­je­nia kie­ro­wa­nego lase­rowo.

Doktryna wojenna Francji ma na celu zapew­nie­nie peł­nego bez­pie­czeń­stwa kraju i tery­to­riów zamor­skich, utrzy­ma­nie zdol­no­ści „odstra­sza­nia” dzięki posia­da­niu stra­te­gicz­nych sił jądro­wych oraz fran­cu­skich wpły­wów w wielu miej­scach na świe­cie. Zadaniom tym muszą spro­stać woj­ska lądowe, siły powietrzne, mary­narka wojenna oraz inten­syw­nie roz­wi­jane ostat­nio woj­ska spe­cjalne. Te cele wyma­gają nie­za­leż­no­ści w dzie­dzi­nie poli­tyki bez­pie­czeń­stwa i obrony, stąd na wypo­sa­że­niu sił zbroj­nych domi­nuje rodzime uzbro­je­nie lub pro­du­ko­wane we współ­pracy z innymi kra­jami, w tym przede wszyst­kim nale­żą­cymi do NATO, a tylko w nie­któ­rych dzie­dzi­nach Francja decy­duje się na pozy­ska­nie sprzętu z importu. Ostatnie lata poka­zały, że w wielu obsza­rach należy prze­pro­wa­dzić moder­ni­za­cję lub prze­wi­dzieć zakup nowych wzo­rów uzbro­je­nia i sprzętu woj­sko­wego. Tendencje te doty­czą w szcze­gól­no­ści sił powietrz­nych, które odgry­wają bar­dzo ważną rolę w ope­ra­cjach zagra­nicz­nych oraz zapew­nie­niu bez­pie­czeń­stwa kraju i tery­to­riów zamor­skich.

Od połowy dru­giej dekady XXI wieku w skład lot­ni­czych sił stra­te­gicz­nych FAS (Forces aérien­nes stra­tégi­ques) weszło dowódz­two i sztab w Villacoublay, cen­trum ope­ra­cyjne COFAS (Centre d’opérations FAS), składy kie­ro­wa­nych poci­sków rakie­to­wych „powie­trze-zie­mia” z jądro­wymi ładun­kami bojo­wymi DAMS ASMP‑A (Dépôt Atelier de Munitions Spéciales Air-sol moy­enne por­tée-amélioré) oraz dwie jed­nostki ope­ra­cyjne: 4. pułk myśliw­ski – 4e EC (Escadre de chasse) oraz 31. pułk tan­ko­wa­nia powietrz­nego i trans­portu stra­te­gicz­nego – 31e EARTS (Escadre aérienne de ravi­ta­il­le­ment et de trans­port stra­tégi­ques). Lotnictwo bojowe FAS składa się z dwóch dywi­zjo­nów sta­cjo­nu­ją­cych w bazie lot­ni­czej BA113 (Base aérienne) Saint Dizier-Robinson „Commandant Antoine de Saint-Exupéry” i są to: EC 14 „Gascogne” (Escadron de chasse) i EC 24 „La Fayette”, wcho­dzące orga­ni­za­cyj­nie w skład 4 pułku. Ponadto w skład pułku wcho­dzi dywi­zjon ETR 34 „Aquitaine” (Escadron de trans­for­ma­tion Rafale), zaj­mu­jący się prze­szka­la­niem pilo­tów wie­lo­za­da­nio­wych samo­lo­tów bojo­wych Rafale dla potrzeb lot­nic­twa stra­te­gicz­nego, sił powietrz­nych oraz sił mor­skich.

Oprócz peł­nie­nia dyżu­rów w ramach FAS samo­loty myśliw­sko-bom­bowe Mirage 2000NK3 z dywi­zjonu EC 24 „La Fayette” uczest­ni­czyły w ostat­nim okre­sie czasu w misjach poza gra­ni­cami kraju OPEX (Opérations Extérieures), wyko­nu­jąc zada­nia z uży­ciem kon­wen­cjo­nal­nego uzbro­je­nia. Ostatnia taka misja miała miej­sce w pierw­szych mie­sią­cach 2018 r., kiedy samo­loty dywi­zjonu zostały prze­ba­zo­wane do Afryki w ramach reali­zo­wa­nej na obsza­rze Sahelu i Sahary BSS (Bande Sahélo-Saharienne) ope­ra­cji „Barkhane”. Dowództwo sił powietrz­nych poin­for­mo­wało, że 10 stycz­nia dwa Mirage 2000NK3 nale­żące do FAS wystar­to­wały z BA125 Istres-le-Tubé „Sous-lieu­te­nant Charles Monier” w kie­runku Afryki. Docelowym punk­tem była baza lot­ni­cza BA172 Fort-Lamy „Sergent chef Adji Kosseï” w N’Djamena w Czadzie. W cza­sie lotu samo­loty były zaopa­try­wane w dodat­kowe paliwo przez tan­kowce C‑135FR z dywi­zjonu GRV 291 „Bretagne”, a punk­tem pośred­nim było lot­ni­sko Léopold-Sédar-Senghor w Dakarze na tere­nie Senegalu. Celem było udzie­le­nie wspar­cia woj­skom wcho­dzą­cym w skład sił MINUSMA (Mission mul­ti­di­men­sion­nelle intégrée des Nations Unies pour la sta­bi­li­sa­tion au Mali) oraz peł­nie­nie dyżu­rów bojo­wych do dzia­ła­nia na wezwa­nie. Mirage 2000NK3 współ­dzia­łały z samo­lo­tami myśliw­sko-bom­bo­wymi Mirage 2000D z 3. pułku myśliw­skiego z BA133 Nancy-Ochey „Commandant Henri Jeandet” oraz myśliw­cami Mirage 2000C.

Ze względu na brak opto­elek­tro­nicz­nych zasob­ni­ków obser­wa­cyjno-celow­ni­czych Mirage 2000NK3 do zwal­cza­nia celów za pomocą bomb kie­ro­wa­nych lase­rowo GBU-12 (227 kg) korzy­stały z zasob­ni­ków do pod­świe­tla­nia celów, w które były wypo­sa­żone Mirage 2000D. Samoloty mogły rów­nież prze­no­sić bomby swo­bod­nie spa­da­jące Mk 82 (227 kg), podob­nie jak GBU-12, w ilo­ści czte­rech sztuk. Pod koniec marca 2018 r. ostat­nia misja bojowa Mirage 2000NK3 poza gra­ni­cami kraju dobie­gła końca. W jej trak­cie samo­loty z dywi­zjonu EC 24 „La Fayette” spę­dziły w powie­trzu 500 godzin, a rota­cyj­nie w ope­ra­cji uczest­ni­czyło 6 pilo­tów (dwie rota­cje po 3 pilo­tów) i 25 tech­ni­ków. Po powro­cie w bazie BA125 Istres-le-Tubé na sta­nie dywi­zjonu znaj­do­wało się już tylko 10 maszyn.

31 sierp­nia 2018 r. mini­ster­stwo obrony Francji poin­for­mo­wało, że w wypo­sa­że­niu sił powietrz­nych nie ma już Mirage 2000NK3. Ostatnie trzy egzem­pla­rze prze­ba­zo­wano z BA125 w Istres-le-Tubé do Châteaudun (Elément Air Rattaché 279), gdzie skła­duje się statki powietrzne wyco­fane z eks­plo­ata­cji. Zostały one tam roz­mon­to­wane, a nie­które z ele­men­tów jak połówki skrzy­dła, sil­niki i dodat­kowe zbior­niki paliwa, prze­ka­zano do innych jed­no­stek posia­da­ją­cych na sta­nie samo­loty spod znaku Mirage 2000. Jednocześnie zade­cy­do­wano, że trzy egzem­pla­rze zostaną zacho­wane i będą słu­żyć dla potrzeb DGA (Direction gene­rale d’armement) na korzyść cen­trum badań w locie CEV (Centres d’essais en vol) oraz dla szko­le­nia obla­ty­wa­czy.

Pełnienie dyżu­rów bojo­wych na wie­lo­za­da­nio­wych samo­lo­tach bojo­wych Rafale B F3 dywi­zjon EC 24 „La Fayette” roz­po­czął z dniem 1 sierp­nia 2018 r. w bazie lot­ni­czej BA113 Saint-Dizier Robinson, w swoim nowym miej­scu sta­cjo­no­wa­nia. Jednostka prze­zbro­je­nie na nowy typ roz­po­częła we wrze­śniu 2017 r., a szko­le­niem pilo­tów EC 24 „La Fayette” zaj­mo­wał się dywi­zjon EC 14 „Gascogne”. Tak więc po wyco­fa­niu Mirage 2000NK3 na wypo­sa­że­niu fran­cu­skiego lot­nic­twa stra­te­gicz­nego pozo­staje wyłącz­nie ich następca – samo­lot Rafale B F3, który ma być zmo­der­ni­zo­wany do nowego stan­dardu – F3‑R.

Kolejną ważną zmianą w FAS w ostat­nim cza­sie było wpro­wa­dze­nie do eks­plo­ata­cji pierw­szego wie­lo­za­da­nio­wego samo­lotu trans­por­towo-tan­ku­ją­cego nowej gene­ra­cji A330 MRTT (Multi-Role Transport Tanker) Phénix. Maszyna weszła ofi­cjal­nie do służby 19 paź­dzier­nika 2018 r. (MSN1735, F‑UJCG, MRTT041, 041) a uro­czy­sto­ści z tym fak­tem zwią­zane miały miej­sce w BA 125 Istres-le-Tubé z udzia­łem mini­stra obrony Francji p. Florence Parly i dowódcy CEMAA (chef d’état-major de l’armée de l’Air) gene­rała Philippe Lavigne. Samolot wszedł na wypo­sa­że­nie jedy­nego fran­cu­skiego dywi­zjonu tan­ko­wa­nia powietrz­nego GRV 291 „Bretagne” (Groupe de ravi­ta­il­le­ment en vol) wypo­sa­żo­nego w tan­kowce C‑135FR2 i KC-135RG. Jednostka znaj­duje się w struk­tu­rze 31. pułku, któ­remu pod­lega także jed­nostka zwią­zana z dzia­ła­niami ope­ra­cyj­nymi samo­lo­tów tan­ko­wa­nia powietrz­nego i trans­portu stra­te­gicz­nego pod­le­gła cen­trum prób w locie CEAM (Centre d’Experirnces Aériennes Militaires) – l’Equipe de marque ravi­ta­il­le­ment en vol et trans­port stra­tégi­que. Ta ostat­nia odpo­wiada za dosko­na­le­nie C‑135FR2 i KC-135RG oraz dopusz­cze­nie ich do dzia­łań mię­dzy­na­ro­do­wych i przy­ję­cie nowych samo­lo­tów trans­por­towo-tan­ku­ją­cych Phénix.

Pierwotnie zapo­trze­bo­wa­nie opie­wało na 12 wie­lo­za­da­nio­wych samo­lo­tów trans­por­towo-tan­ku­ją­cych Phénix, z czego osiem zostało zamó­wio­nych przez DGA 16 grud­nia 2015 r. W dniu 18 paź­dzier­nika 2017 r. miało miej­sce spo­tka­nie szefa sztabu sił powietrz­nych gene­rała André Lanata z Komisją Obrony Narodowej i Sił Zbrojnych Zgromadzenia Narodowego poświę­cone zmia­nom w budże­cie na kolejne lata. Ze względu na wzra­sta­jące obcią­że­nie lot­nic­twa dzia­ła­niami poza gra­ni­cami kraju gene­rał Lanata reko­men­do­wał przy­spie­sze­nie dostaw nowych samo­lo­tów trans­por­towo-tan­ku­ją­cych Phénix i jed­no­cze­śnie zasu­ge­ro­wał zwięk­sze­nie ilo­ści pozy­ski­wa­nych maszyn tego typu z dwu­na­stu do osiem­na­stu. Ostatecznie w nowym pla­nie roz­woju i zakupu środ­ków obron­nych w ramach LPM 2019 – 2025 (Loi de pro­gram­ma­tion mili­ta­ire pour les années 2019 – 2025) zna­lazł się zapis o koniecz­no­ści zakupu 15 takich samo­lo­tów. W roli tan­kowca Phénix może prze­ka­zać innym samo­lo­tom 50 ton paliwa (obec­nie sto­so­wane fran­cu­skie tan­kowce – 17 ton), co odpo­wiada zapo­trze­bo­wa­niu dla 25 myśliw­ców. Ponadto dys­po­nuje on dłu­go­trwa­ło­ścią lotu w stre­fie ope­ra­cyj­nej okre­śloną na 4 godziny 30 minut i może on ope­ro­wać w odle­gło­ści 2000 km od bazy.

2 lipca 2019 r. otrzy­mano drugi samo­lot Phénix (MSN1808, F‑UJCH, MRTT042, 042). Odebrany wcze­śniej przez DGA wszedł na wypo­sa­że­nie trzy mie­siące wcze­śniej niż zakła­dano. Tak jak poprzed­nio wyda­rze­nie miało miej­sce w bazie BA125 Istres-le-Tubé. Ten egzem­plarz został dostar­czony w stan­dar­dzie okre­śla­nym jako pierw­szy sto­pień zdol­no­ści do wyko­ny­wa­nia misji medycz­nych (une pre­mi­ère apti­tude EVASAN – éva­cu­ation sani­ta­ire). Według ofi­cjal­nego komu­ni­katu pozwala on na trans­port 10 ciężko ran­nych lub 40 lekko ran­nych. Samolot umoż­li­wia wyko­ny­wa­nie zadań trans­portu medycz­nego przy uży­ciu 10 zesta­wów MORPHEE (MOdule de Réanimation pour Patient à Haute Élongation d’Évacuation) na odle­głość 12 000 km. Jest to druga funk­cja, którą Phénix będzie speł­niać w lot­nic­twie fran­cu­skim.

Przy takim zasto­so­wa­niu samo­lotu moż­liwe są trzy różne kon­fi­gu­ra­cje: Configuration CM30 – 20 sta­cji z 40 lekko ran­nymi, dodat­kowo 88 pasa­że­rów i ładu­nek, Configuration MORPHEE – 10 modu­łów z 10 ciężko ran­nymi, 88 pasa­że­rów i dodat­kowy ładu­nek oraz Configuration d’opportunite – oka­zjo­nalny trans­port 2 noszy z ran­nymi, 256 pasa­że­rów i ładu­nek. Natomiast przy wyko­ny­wa­niu typo­wych zadań trans­por­to­wych (funk­cja trze­cia) Phénix będzie mógł zabrać na pokład 271 pasa­że­rów i prze­wieźć ich na odle­głość 10 000 km, jak rów­nież dostar­czyć ładu­nek 40 ton na odle­głość 7000 km. Dla porów­na­nia samo­lot A310-300 może prze­wo­zić ładunki o masie 29 ton, 185 pasa­że­rów na odle­głość 5200 km, A340-200 zaś 41 ton na 11 500 km, 279 pasa­że­rów na 11 800 km. Z kolei samo­loty tan­ko­wa­nia powietrz­nego C‑135FR mogą prze­wo­zić ładu­nek 25 ton na odle­głość 8000 km, 73 pasa­że­rów na 9000 km lub 8 zesta­wów medycz­nych MORPHEE.
Pierwsze samo­loty Phénix są dostar­czane w warian­cie okre­śla­nym jako stan­dard 1, który posiada sys­tem trans­mi­sji danych L16, umiesz­czoną pod przo­dem kadłuba opto­elek­tro­niczną sta­cję obser­wa­cyjną, odbior­nik do zaopa­try­wa­nia się w dodat­kowe paliwo w locie zabu­do­wany cen­tral­nie oraz dwa zasob­niki do tan­ko­wa­nia pod skrzy­dłami. W kolej­nym warian­cie, który ma być dostępny od 2024 r. i jest okre­ślany jako stan­dard 2, samo­loty Phénix będą dodat­kowo dys­po­no­wały sate­li­tar­nym sys­te­mem komu­ni­ka­cyj­nym, moż­li­wo­ścią retrans­mi­sji danych z zasob­ni­ków roz­po­znaw­czych Areos wie­lo­za­da­nio­wych samo­lo­tów bojo­wych Rafale przez sate­litę Syracuse do cen­trów dowo­dze­nia oraz sys­te­mem walki elek­tro­nicz­nej.

Po zabu­do­wie kolej­nych sys­te­mów oprócz zadań typo­wych Phénix będzie mógł peł­nić rolę sta­no­wi­ska dowo­dze­nia dys­po­nu­jąc sys­te­mami łącz­no­ści C2, SATCOM jak rów­nież roz­po­znaw­czymi ISR (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance) umoż­li­wia­ją­cymi odbiór, obróbkę i prze­sy­ła­nie odpo­wied­nich danych.

  • Marek Łaz

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE