Sea Orbit czyli ato­mowa podróż śla­dem Wielkiej Białej Floty

Sea Orbit w toku. Lotniskowiec Enterprise oraz eskortujące go Long Beach i Bainbridge sfotografowane w morzu, 31 lipca 1964 r. Fot. US Navy

Sea Orbit w toku. Lotniskowiec Enterprise oraz eskor­tu­jące go Long Beach i Bainbridge sfo­to­gra­fo­wane w morzu, 31 lipca 1964 r. Fot. US Navy

Początek dru­giej połowy XX w., obfi­to­wał w spek­ta­ku­larne demon­stra­cje nowych rodza­jów uzbro­je­nia i środ­ków ich prze­no­sze­nia. Owe pokazy dzie­liły się na te o cha­rak­te­rze agre­syw­nym (deto­na­cje bomb ato­mo­wych i ter­mo­ją­dro­wych o coraz więk­szych mocach, manewry wojsk itp.), jak i zde­cy­do­wa­nie spo­koj­niej­szym. W obu przy­pad­kach prze­sła­nie było jed­nak iden­tyczne i spro­wa­dzało się do zapre­zen­to­wa­nia wyż­szo­ści swo­ich roz­wią­zań tech­nicz­nych nad poten­cjal­nym prze­ciw­ni­kiem.

Najlepszym przy­kła­dem poko­jo­wej demon­stra­cji domi­na­cji tech­nicz­nej było i jest usta­no­wie­nie lub pobi­cie rekordu. Po tym wzglę­dem koń­cówka lat 50. i pierw­sza połowa 60. ub.w. były szcze­gól­nie cie­kawe. Poza wyści­giem kosmicz­nym, w któ­rym domi­no­wał wów­czas ZSRR, dużo działo się także na ziemi, a pre­cy­zyj­niej na morzach i oce­anach. Stany Zjednoczone zre­ali­zo­wały wów­czas dwie misje z udzia­łem swo­ich okrę­tów. Pierwszą z nich była ope­ra­cja „Sandblast” (24 II – 25 IV 1960 r.). W jej ramach ato­mowy okręt pod­wodny Triton (SSRN 586) opły­nął kulę ziem­ską poko­nu­jąc dystans 35 979 Mm w poło­że­niu pod­wod­nym. Cztery lata póź­niej, w ramach ope­ra­cji „Sea Orbit”, glob okrą­żyły trzy okręty nawodne wcho­dzące w skład pierw­szego na świe­cie zespołu zada­nio­wego zło­żo­nego wyłącz­nie z jed­no­stek o napę­dzie ato­mo­wym. Obie misje inspi­ro­wane były wyda­rze­niami histo­rycz­nymi. W pierw­szym przy­padku wyprawą Ferdynanda Magellana (1519−1522), w dru­gim nato­miast, jej pomy­sło­dawca, wadm. John S. McCain Jr., bazo­wał na jed­nym z naj­waż­niej­szych wyda­rzeń z dzie­jów US Navy, odby­tej nie­spełna 57 lat wcze­śniej wokół­ziem­skiej podróży „armady” pan­cer­ni­ków.

Wielka Biała Flota

16 grud­nia 1907 r. wody Hampton Roads opu­ściła eska­dra 16 okrę­tów linio­wych eskor­to­wana przez flo­tyllę nisz­czy­cieli i 4 jed­nostki pomoc­ni­cze. Celem było opły­nię­cie globu, a roz­kaz do roz­po­czę­cia pierw­szej w histo­rii tak dale­kiej podróży wydał pre­zy­dent Theodore Roosevelt. Ze względu na cha­rak­te­ry­styczne poko­jowe malo­wa­nie okrę­tów, armada ta prze­szła do histo­rii jako „Wielka Biała Flota”. Odbywając ten rejs Amerykanie usta­no­wili do dzi­siaj nie­po­bity rekord liczby jed­no­stek jed­no­cze­śnie opły­wa­ją­cych glob. Dowódcą zespołu został kadm. Robley D. Evans, a całą podróż podzie­lono na cztery etapy. Pierwszy o dłu­go­ści 14 556 Mm wiódł z Hampton Roads do San Francisco (dokąd okręty dopły­nęły 6 V 1908 r.). Pancerniki podzie­lono na cztery dywi­zjony. Okrętem fla­go­wym wyprawy był Connecticut (typu Connecticut), jed­no­cze­śnie okręt fla­gowy 1. Dywizjonu, w skład któ­rego wcho­dziły pan­cer­niki tego samego typu: Kansas, Vermont i Louisiana. 2. Dywizjon two­rzyły pan­cer­niki typu Virginia: Georgia (fla­gowy), New Jersey, Rhode Island i Virginia. 3. Dywizjon w swoim skła­dzie miał pan­cer­nik typu Connecticut, będący jed­no­cze­śnie okrę­tem fla­go­wym – Minnesota, oraz star­szego typu Maine: Maine, Missouri i Ohio. Ostatni, 4. Dywizjon okrę­tów linio­wych skła­dał się z okrę­tów typu Illinois: Alabamy (fla­gowy) i Illinois, oraz typu Kearsarge: Kearsarge i Kentucky. Okrętom linio­wym towa­rzy­szyły jed­nostki pomoc­ni­cze: zaopa­trze­niowe (Culgoa i Glacier), szpi­talna (Relief), ten­der (Yanktown) i warsz­ta­towa (Panther). Na tym eta­pie, któ­rego trasa okrą­żała kon­ty­nenty ame­ry­kań­skie, Wielkiej Białej Flocie towa­rzy­szyła flo­tylla nisz­czy­cieli typów Bainbridge (Hopkins, Stewart, Hull i Lawrence) oraz Truxtun (Truxtun i Whipple).
Drugi etap podróży wiódł z San Francisco do Puget Sound i z powro­tem. W związku ze złym sta­nem zdro­wia dotych­cza­so­wego dowódcy, jego obo­wiązki prze­jął kadm. Charles S. Sperry. Dokonano wów­czas także nie­wiel­kich zmian w skła­dzie samej armady. Z powo­dów tech­nicz­nych Virginię i Alabamę skie­ro­wano na remonty, a ich miej­sca zajęły pan­cer­niki Nebraska i Wisconsin.
Trzeci etap, o dłu­go­ści 16 336 Mm, pro­wa­dził z San Francisco (poprzez Nową Zelandię, Australię, Japonię i Chiny) do sto­licy Filipin – Manili. Okręty opu­ściły ame­ry­kań­ski port 7 lipca 1908 i dotarły do miej­sca doce­lo­wego 7 listo­pada tr. Ostatni etap liczący 12 455 Mm roz­po­czął się 1 grud­nia 1908 r., a zakoń­czył w miej­scu wyj­ścia – Hampton Roads 22 lutego 1909. Podczas tej fazy ope­ra­cji, poza czy­stą pro­pa­gandą, ame­ry­kań­scy mary­na­rze nie­śli także pomoc huma­ni­tarną. Gdy armada znaj­do­wała się w Suezie (przy­była tam 3 stycz­nia 1908), na okręty dotarła infor­ma­cja o potęż­nym trzę­sie­niu ziemi jakie nastą­piło 28 grud­nia 1908 r. w Mesynie, tam też odde­le­go­wano pan­cer­niki Connecticut i Illinois oraz okręty pomoc­ni­cze Culgoa i Yanktown. W trak­cie 14 mie­sięcy Wielka Biała Flota poko­nała odle­głość 43 347 Mm, odwie­dza­jąc przy tym 20 por­tów na sze­ściu kon­ty­nen­tach.

  • Marcin Chała

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE