SCAF – euro­pej­ski powietrzny sys­tem bojowy przy­szło­ści

Wizja przyszłego samolotu NGF działającego w systemie SCAF (Système de combat aérien futur).

Wizja przy­szłego samo­lotu NGF dzia­ła­ją­cego w sys­te­mie SCAF (Système de com­bat aérien futur).

Czerwcowy salon lot­ni­czy le Bourget Salon International de l’Aéronautique et de l’Espace (znany rów­nież jako Paris Air Show – PAS 2019) ogni­sko­wał się wokół kilku tema­tów wio­dą­cych. Bez wąt­pie­nia jed­nym z naj­waż­niej­szych było uru­cho­mie­nie stu­dium badaw­czo-roz­wo­jo­wego nowego euro­pej­skiego samo­lotu bojo­wego, powsta­ją­cego w ramach sys­temu SCAF (Système de com­bat aèrien futur) i badań w zakre­sie jego pla­no­wa­nego napędu. Jest to kolejny etap współ­pracy fran­cu­sko-nie­miec­kiej w dzie­dzi­nie pro­gra­mów zbro­je­nio­wych, co w tej chwili pre­de­sty­nuje te dwa pań­stwa do odgry­wa­nia wio­dą­cej roli w euro­pej­skich dys­ku­sjach doty­czą­cych obron­no­ści, szcze­gól­nie w przy­padku moż­li­wego Brexitu. W lutym 2019 r. oprócz powyż­szych dwóch państw do pro­gramu dołą­czyła rów­nież Hiszpania.

Obecna współ­praca fran­cu­sko-nie­miecka nie doty­czy wyłącz­nie zagad­nień zwią­za­nych z lot­nic­twem woj­sko­wym, ale rów­nież wypo­sa­że­nia wojsk lądo­wych. Podpisane przez ówcze­sną nie­miecką mini­ster obrony Ursulę von der Leyen i fran­cu­ską mini­ster sił zbroj­nych Florence Parly listy inten­cyjne wyzna­czają także ramy reali­za­cji pro­jektu Main Ground Combat System (MGCS), który ma dopro­wa­dzić do opra­co­wa­nia następcy czoł­gów pod­sta­wo­wych Leopard 2 i Leclerc. Wprowadzenie tego wozu prze­wi­duje się nie wcze­śniej niż w 2035 r.

Makieta NGF i samolot Falcon 8X, zwycięzca w programie następcy C160G Gabriel.

Makieta NGF i samo­lot Falcon 8X, zwy­cięzca w pro­gra­mie następcy C160G Gabriel.

Historia pro­gramu SCAF

W przy­padku nowej kon­struk­cji samo­lotu bojo­wego wspólna fran­cu­sko-nie­miecka ini­cja­tywa roz­po­częła się w lipcu 2017 r. w cza­sie spo­tka­nia przed­sta­wi­cieli resor­tów obrony oby­dwu państw. Ustalono, że zosta­nie pod­pi­sana umowa o wspól­nym roz­woju pro­gra­mów, które pozwolą na zastą­pie­nie w przy­szło­ści obec­nie uży­wa­nych samo­lo­tów typów Rafale i Eurofighter Typhoon. W ciągu naj­bliż­szych lat we Francji ze służby zostaną defi­ni­tyw­nie wyco­fane maszyny typów Mirage 2000C (2021 r.), Mirage 2000 – 5F (2025 r.) i Mirage 2000D (2034 r.). Zatem w ciągu kil­ku­na­stu lat Rafale będą, aż do momentu wpro­wa­dze­nia NGF (Next Generation Fighter, Myśliwiec Nowej Generacji) lub ina­czej ANGE (Avion de Nouvelle Génération), jedy­nymi wie­lo­za­da­nio­wymi samo­lo­tami w służ­bie. Zakłada się, że po 2040 r. w linii będzie nadal pewna część samo­lo­tów wer­sji F4 (wej­ście do służby w 2024 r.) i F5 (2030 r.), jak rów­nież kolejna wer­sja rozwojowa/modernizacja, czyli F6, zaanon­so­wana w listo­pa­dzie przez gen. dyw. lot. Frédérica Parisota, zastępcy szefa sztabu Armée de l’air ds. przy­go­to­wań na przy­szłość (SCPA – Sous-chef d’état-major Préparation de l’avenir). F6 wszedłby do linii po 2040 r., a myśliwce Rafale mia­łyby w ogóle słu­żyć do 2070 r. Z kolei, według pro­gnoz doty­czą­cych nie­miec­kiego lot­nic­twa, do 2025 r. pla­nuje się wyco­fa­nie samo­lo­tów Tornado, a w ich miej­sce wpro­wa­dze­nie kolej­nych egzem­pla­rzy Eurofighterów lub F/A‑18E/F Super Hornet. W przy­padku lot­nictw woj­sko­wych oby­dwu państw nie ma usta­leń doty­czą­cych daty osta­tecz­nego wyco­fa­nia Rafale i Eurofighter.

Na pewno w pierw­szym okre­sie eks­plo­ata­cji NGF będzie jesz­cze latał wspól­nie z maszy­nami poprzed­niej gene­ra­cji.
Kolejnym kro­kiem w reali­za­cji pro­gra­mów było poro­zu­mie­nie na temat roz­woju przy­szłego samo­lotu bojo­wego, w ramach przed­się­wzię­cia okre­śla­nego jako SCAF, pod­pi­sane przez fran­cu­ską mini­ster sił zbroj­nych Florence Parly i jej odpo­wied­niczkę ze strony nie­miec­kiej Ursulę von der Leyen w cza­sie salonu lot­ni­czego ILA w Berlinie pod koniec kwiet­nia 2018 r. W tym samym cza­sie, 26 kwiet­nia, rów­nież ówcze­sny szef sztabu fran­cu­skich sił powietrz­nych (CEMAA – Chef d’état-major de l’armée de l’air ) gen. armii lot. André Lanata i ze strony nie­miec­kiej gen. Erhard Bühler, gene­ralny dyrek­tor Zarządu Planowania Ministerstwa Obrony Niemiec, pod­pi­sali doku­ment HL CORD (High Level Common Requirement), który usta­lił wytyczne ope­ra­cyjne dla lot­nictw woj­sko­wych obu państw uwzględ­nia­jące rów­nież wybór nowego samo­lotu bojo­wego. Podpisując powyż­szy doku­ment przed­sta­wi­ciele Francji i Niemiec okre­ślili swoje ocze­ki­wa­nia doty­czące kon­cep­cji nowej maszyny, jak rów­nież jej przy­szłego zasto­so­wa­nia.

Projekt zakłada budowę także Next Generation Weapon System (NGWS, System Uzbrojenia Nowej Generacji), który skła­dałby się nie tylko z pła­towca, okre­śla­nego jako NGF, ale też nowych bez­za­ło­gow­ców, np. euro­pej­skiego BSP klasy MALE (Medium Altitude Long Endurance), bojo­wego bez­za­ło­gowca o obni­żo­nej wykry­wal­no­ści czy nowych poci­sków manew­ru­ją­cych. Z kolei NGWS sta­no­wi­łoby część Future Combat Air System (ang. FCAS, Systemu Walki Powietrznej Przyszłości, fr. SCAF, niem. Zukünftiges Luftkampf-sys­tem).

Na eta­pie roz­mów wstęp­nych oby­dwa kraje poin­for­mo­wały kolejne euro­pej­skie pań­stwo – Hiszpanię – o szcze­gó­łach nowego pro­gramu. W lipcu 2018 r. Niemcy i Francja zapro­po­no­wały Hiszpanii sta­tus „obser­wa­tora” w pro­gra­mie SCAF. Efektem inten­syw­nych dzia­łań przed­sta­wi­cieli Hiszpanii było ofi­cjalne zapro­sze­nie Madrytu, 30 stycz­nia 2019 r., do udziału w pro­gra­mie. Po pod­pi­sa­niu listu inten­cyj­nego Hiszpania jako trzeci kraj dołą­czyła do pro­jektu przy­szłego powietrz­nego sys­temu walki. Przed 2025 r. hisz­pań­skie lot­nic­two woj­skowe Ejercito del Aire będzie bowiem musiało zastą­pić nową kon­struk­cją dwa­dzie­ścia użyt­ko­wa­nych obec­nie myśliw­ców EF-18A (F/A‑18A/B Hornet), a do 2030 r. pozo­sta­łych ok. 50 egzem­pla­rzy tego typu. Według prasy hisz­pań­skiej, zgod­nie z przy­ję­tym pla­nem, eks­perci z tam­tej­szego mini­ster­stwa obrony włą­czeni zostaną do grupy zaj­mu­ją­cej się pro­jek­to­wa­niem sys­temu w począt­ko­wej fazie, a w następ­nej kolej­no­ści hisz­pań­skie firmy dołą­czą do fran­cu­sko-nie­miec­kiej orga­ni­za­cji prze­my­sło­wej.

W tre­ści listu inten­cyj­nego Francja została okre­ślona jako „leader nation” pro­gramu, który prze­wi­dy­wał uru­cho­mie­nie fazy stu­dyj­nej naj­póź­niej pod koniec 2018 r. Zakładano, że wstępna kon­cep­cja zosta­nie opra­co­wana do 2025 r., a SCAF powi­nien wejść do służby w per­spek­ty­wie 2040 r.

Na początku 2019 r. usta­lono, że począt­kowy budżet pro­gramu, wyno­szący 65 mln EUR, będzie w poło­wie finan­so­wany przez Francję i Niemcy. Już 31 stycz­nia 2019 r., po przy­ję­ciu udzia­łów w pro­gra­mie, środki na wspólne prace zostały po poło­wie przy­znane fir­mom Dassault Aviation i Airbus Defence and Space. Następnie osza­co­wano, że po przy­stą­pie­niu Hiszpanii do reali­za­cji przed­się­wzię­cia jej „wpi­sowe” może wynieść 25 mln EUR. Kwoty te prze­zna­czone są na roz­po­czę­cie wstęp­nych prac pro­jek­to­wych nad ele­men­tami skła­do­wymi sys­temu SCAF – samo­lo­tem bojo­wym, bez­za­ło­go­wymi stat­kami powietrz­nymi, sys­te­mami towa­rzy­szą­cymi, w tym dowo­dze­nia.

Niedługo potem, 6 lutego, Niemcy i Francja poin­for­mo­wały Dassault Aviation i Airbusa o osta­tecz­nej decy­zji na temat wspól­nych badań zwią­za­nych z kon­cep­cją SCAF i przy­szłym sys­te­mem walki powietrz­nej. Rozpoczęcie tej dwu­let­niej fazy zapla­no­wano na 20 lutego 2019 r. Już wkrótce, bo 14 lutego 2019 r. w Brukseli, pod­czas spo­tka­nia mini­strów obrony państw NATO, sze­fo­wie tych resor­tów z Francji, Niemiec i Hiszpanii pod­pi­sali list inten­cyjny for­ma­li­zu­jący przy­stą­pie­nie Hiszpanii do udziału w pro­gra­mie SCAF.

Wymagania do SCAF zakła­dają, że w związku z roz­wo­jem tech­niki będzie musiał zapew­nić prze­wagę powietrzną w obli­czu per­spek­ty­wicz­nych zagro­żeń, jak rów­nież sku­tecz­ność w wypeł­nia­niu zadań wspar­cia ope­ra­cji naziem­nych. Samolot, ze względu na koniecz­ność dzia­ła­nia w ramach koali­cji wie­lo­na­ro­do­wych, musi być sys­te­mem w pełni inte­ro­pe­ra­cyj­nym z siłami państw NATO i być przy­sto­so­wa­nym do dzia­łań w śro­do­wi­sku sie­cio­cen­trycz­nym. Dotyczy to głów­nie sys­te­mów łącz­no­ści i wymiany danych w cza­sie rze­czy­wi­stym. W zakre­sie wyko­rzy­sta­nia nowego sys­temu fran­cu­skie ocze­ki­wa­nia idą znacz­nie dalej niż nie­miec­kie. Według fran­cu­skiego Ministerstwa Sił Zbrojnych SCAF będzie musiał być samo­lo­tem wie­lo­za­da­nio­wym, mogą­cym ope­ro­wać rów­nież z pokładu lot­ni­skow­ców. Dodatkowo, mimo że w przy­ję­tym poro­zu­mie­niu nie mówi się nic o prze­no­sze­niu przez samo­lot broni nukle­ar­nej, to z fran­cu­skiego punktu widze­nia te moż­li­wo­ści są bar­dzo ważne. Opcja zastą­pie­nia Rafale, jedy­nego obec­nie fran­cu­skiego samo­lotu prze­zna­czo­nego do reali­za­cji zadań z uży­ciem broni nukle­ar­nej, będzie wyma­gała speł­nie­nia także ana­lo­gicz­nych wymo­gów. Wiąże się to rów­nież z pla­no­wa­nym wdro­że­niem do Forces Aériennes Stratégiques w nad­cho­dzą­cych latach nad­dźwię­ko­wego poci­sku z gło­wicą nukle­arną, nazwa­nego na eta­pie pro­jek­to­wa­nia ASN4G (Air-sol nuc­léa­ire de 4e généra­tion).

Zostały roz­po­częte prace kon­cep­cyjne zwią­zane z nową jed­nostką napę­dową, a stwo­rze­niem sil­nika nowej maszyny mają zająć się wspól­nie fran­cu­ska firma Safran i nie­miecka MTU Aero Engines. W prace pro­jek­towe nad nowym sys­te­mem bojo­wym ma być zaan­ga­żo­wany fran­cu­ski kon­cern elek­tro­niczny Thales, nie­miecka firma Hensoldt, euro­pej­ski pro­du­cent uzbro­je­nia rakie­to­wego MBDA oraz hisz­pań­ska firma Indra. Do tej chwili Thales był „wiel­kim zapo­mnia­nym” w pro­gra­mie SCAF. Jak podano w komu­ni­ka­cie w kwiet­niu 2019 r. tak już nie jest od czasu wizyty mini­ster Parly w zakła­dach Thalesa w Limours w depar­ta­men­cie Essonne. Według jej słów Thales, dzięki umie­jęt­no­ściom inte­gra­tora sys­te­mów, znaj­dzie swój udział w pro­gra­mie SCAF w zakre­sie budo­wa­nia współ­pracy pomię­dzy uczest­ni­kami wspól­nego sys­temu walki.

Władze Francji skie­ro­wały do uczest­nic­twa w tym pro­gra­mie przed­sta­wi­ciela Armée de l’air – gen. bryg. lot. Jean-Pascala Bretona, a DGA swo­jego przed­sta­wi­ciela inży­niera (ingénieure générale de l’armement) Philippe’a Koffiego.

  • Marek Łaz

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE