Lotnictwo zaokrę­to­wane Australii: 1917 – 1947

Start samolotu myśliwskiego Sopwith Camel z platformy krążownika Sydney w maju 1918 r.

Start samo­lotu myśliw­skiego Sopwith Camel z plat­formy krą­żow­nika Sydney w maju 1918 r.

Królewska Marynarka Wojenna Australii (Royal Australian Navy, RAN) została utwo­rzona 10 lipca 1911 r., a pierw­szy wła­sny okręt przy­był do Australii 4 paź­dzier­nika 1913 r. W tym mie­siącu do portu w Sydney uro­czy­ście wpły­nęły: krą­żow­nik liniowy Australia, krą­żow­niki Sydney, Melbourne i Encounter (poży­czony przez Royal Navy) oraz trzy austra­lij­skie nisz­czy­ciele.

Pierwsze plany mary­narki austra­lij­skiej zwią­zane z lot­nic­twem dato­wane są na czer­wiec 1913 r., kiedy to suge­ro­wano utwo­rze­nie trzech baz (po dwie-trzy maszyny lata­jące) dla wod­no­sa­mo­lo­tów na pół­nocy kon­ty­nentu. Rozważania trwały do wybu­chu pierw­szej wojny świa­to­wej, pod­czas któ­rej pomysł nie uzy­skał apro­baty rządu. W tym okre­sie austra­lij­skie krą­żow­niki, dzia­ła­jąc bojowo wraz z Royal Navy (RN) głów­nie w Europie, zdo­były prak­tyczne doświad­cze­nia we współ­pracy z lot­nic­twem.
Pierwszym był krą­żow­nik Brisbane, na któ­rego pokła­dzie mię­dzy kwiet­niem a 11 maja 1917 r. bazo­wał wod­no­sa­mo­lot Sopwith Baby (nr seryjny N1014), otrzy­many w Kolombo z bry­tyj­skiego trans­por­towca wod­no­sa­mo­lo­tów Raven II. Oba okręty poszu­ki­wały od kwiet­nia 1917 r. nie­miec­kich raide­rów Wolf i Seadler na Oceanie Indyjskim; wod­no­sa­mo­lot wyko­nał w dniach 9 – 11 maja sześć lotów roz­po­znaw­czych. W celu obrony przed nie­miec­kimi ste­row­cami ata­ku­ją­cymi bry­tyj­skie mia­sta, ale też okręty na Morzu Północnym, admi­ra­li­cja bry­tyj­ska przy­jęła w 1916 r. do służby samo­lot myśliw­ski Sopwith Pup. Jego wyjąt­kowo krótki roz­bieg do startu spo­wo­do­wał, że w czerwcu 1917 r. nad dzio­bową wieżą dzia­łową krą­żow­nika Yarmouth nad­bu­do­wano drew­nianą plat­formę, z któ­rej myśli­wiec odbył pomyślny start. Już 21 sierp­nia, star­tu­jąc z krą­żow­nika, pilot Pupa zestrze­lił Zeppelina nad Morzem Północnym. Te fakty zde­cy­do­wały o wypo­sa­że­niu w plat­formy star­towe więk­szo­ści krą­żow­ni­ków. W szcze­gól­no­ści austra­lij­ski Sydney w cza­sie remontu pro­wa­dzo­nego od sierp­nia do listo­pada 1917 r. otrzy­mał pierw­szą obra­caną plat­formę star­tową o dłu­go­ści 4,9 m nad dzia­łem dzio­bo­wym. Po sta­wie­niu się na kotwi­co­wi­sku w Scapa Flow i wypo­ży­cze­niu od krą­żow­nika Dublin samo­lotu (9931), 8 grud­nia 1917 r. z Sydney odbył się pierw­szy start samo­lotu z austra­lij­skiego okrętu, a 17 grud­nia start powtó­rzono – tym razem obra­ca­jąc plat­formę pod wiatr. W lutym 1918 r. okręt otrzy­mał nowy myśli­wiec Sopwith 2F1 Camel (pierw­szy start 27 lutego, N6635) i 1 czerwca wysłał ten typ samo­lotu (N6783) w powie­trze prze­ciw dwóm nie­miec­kim maszy­nom, co uznaje się za pierw­szy atak samo­lotu zaokrę­to­wa­nego na nie­miec­kie samo­loty.
Krążownik liniowy Australia otrzy­mał pod koniec 1917 r. plat­formy star­towe o dłu­go­ści 9,14 m na wie­żach arty­le­rii głów­nej P i Q (na śród­o­krę­ciu). 18 grud­nia wyko­nano próbny start samo­lotu myśliw­skiego Sopwith Pup (N6446), a 8 marca 1918 r. wypusz­czono w powie­trze więk­szą maszynę – samo­lot roz­po­znaw­czy Sopwith 1 ½ Strutter (N5644), na razie bez obser­wa­tora i cięż­kiej radio­sta­cji. Już w pełni docią­żona maszyna wzbiła się w powie­trze z plat­formy 4 kwiet­nia; od lata wiel­kie okręty arty­le­ryj­skie RN miały na wypo­sa­że­niu samo­loty roz­po­znaw­cze i myśliw­skie. Australia bazo­wała na wieży P (lewa burta) dwu­miej­scowy roz­po­znaw­czy Strutter (A6968, póź­niej F7562), a na wieży Q (ster­burta) myśliw­ski jed­no­miej­scowy Camel. Krążownik Melbourne rów­nież współ­dzia­łał z RN na wodach euro­pej­skich; w marcu 1918 r. wypo­sa­żono go w 4,9 m plat­formę obro­tową nad dzio­bową wieżą dzia­łową. Od 16 kwiet­nia miał na wypo­sa­że­niu samo­lot myśliw­ski Camel (N6756), któ­rego pierw­szy start odbył się 10 maja. W związku z bra­kiem zaple­cza lot­ni­czego w Australii (RAN nie posia­dała nawet lot­ni­ska) przed powro­tem z Wielkiej Brytanii samo­loty z austra­lij­skich krą­żow­ni­ków zdjęto – nastą­piło to do końca stycz­nia 1919 r.
Pierwsze próby okrę­to­wa­nia stat­ków powietrz­nych na kon­ty­nen­cie austra­lij­skim pod­jęto w 1920 r. W lipcu wypo­ży­czony od Korpusu Powietrznego (Australian Air Corps – następca roz­wią­za­nego 31 grud­nia 1919 r. Army Air Corps) samo­lot Avro 504L, wypo­sa­żony w dwa pły­waki (H3034), umiesz­czono na krą­żow­niku linio­wym Australia pod­czas rejsu z Adelajdy do Hobart i Sydney. Przed 29 wrze­śnia drugi wod­no­sa­mo­lot Avro 504L (H3042) zaokrę­to­wano na krą­żow­niku Melbourne i pod­czas rejsu do Nowej Gwinei odbyto sze­reg lotów (pierw­szy 3 paź­dzier­nika, a ostatni 5 listo­pada). Próby wyka­zały, że sil­nik maszyny ma zbyt małą moc do pracy w warun­kach tro­pi­kal­nych. 31 marca 1921 r. utwo­rzono Australian Air Force (w lipcu dodano pre­fiks Royal); Królewskie Siły Powietrzne Australii odpo­wia­dały za wszyst­kie rodzaje lot­nic­twa woj­sko­wego, w tym mor­skie. Dla tego kom­po­nentu zaku­piono w 1921 r. 6 wod­no­sa­mo­lo­tów Fairey IIID – do Melbourne dotarły 7 listo­pada. Ze względu na ich roz­miary RAN poin­for­mo­wała w grud­niu 1922 r. Radę Lotniczą (Air Board, organ nad­zor­czy RAAF), że ten typ nie nadaje się jako samo­lot zaokrę­to­wany austra­lij­skich krą­żow­ni­ków lek­kich. Trudności ze zna­le­zie­niem mniej­szego samo­lotu spo­wo­do­wały, że w czerwcu 1923 r. mary­narka pod­jęła decy­zję, aby nie wypo­sa­żać okrę­tów w samo­loty, acz­kol­wiek od tego roku roz­po­częła szko­le­nie pilo­tów i obser­wa­to­rów, dele­gu­jąc ich do RAAF. W tym okre­sie nowo powstała służba hydro­gra­ficzna mary­narki zajęła się spo­rzą­dza­niem mapy Wielkiej Rafy Koralowej i w 1924 r. posta­no­wiono użyć do foto­gra­fii lot­ni­czej samo­lotu ope­ru­ją­cego w opar­ciu o okręt. Fairey IIID spraw­dzono w warun­kach tro­pi­kal­nych w locie wokół Australii (13 822 km od 6 kwiet­nia do 19 maja 1924 r. z Point Cook), po czym w czerwcu w Sydney testo­wano zała­du­nek i moco­wa­nie na okrę­cie badaw­czym Geranium. W opar­ciu o port Townsville Geranium wraz z wod­no­sa­mo­lo­tem (A10-2) wyko­ny­wał ope­ra­cje hydro­gra­ficzne w oko­li­cach Rafy od sierp­nia do końca 1924 r.
1 lipca 1925 r. RAAF utwo­rzyło 101. eska­drę współ­pracy z flotą (Fleet Co-ope­ra­tion Flight) w Point Cook, począt­kowo korzy­sta­jącą z poży­czo­nych od Szkoły Pilotów samo­lo­tów Fairey IIID. W tym cza­sie zamó­wiono w Wielkiej Brytanii sześć amfi­bii Supermarine Seagull III, które przy­były w czerwcu 1926 r. W tymże roku zaku­piono jesz­cze trzy maszyny, które dostar­czono do Melbourne w stycz­niu 1927 r. Seagull III nosiły numery seryjne A9-1 do A9-9.
Pomiędzy wrze­śniem 1926 r. a grud­niem 1928 r. trzy amfi­bie 101. eska­dry foto­gra­fo­wały Rafę w opar­ciu o bazę w Bowen. Od czerwca 1928 r. obo­wią­zy­wała umowa pomię­dzy RAAF a RAN sta­no­wiąca, że siły powietrzne dostar­czają samo­loty i pilo­tów do współ­pracy z flotą, lecz ta zapew­nia obser­wa­to­rów i tele­gra­fi­stów-strzel­ców pokła­do­wych.
  • Waldemar Waligóra

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE