Rosyjskie ska­fan­dry kosmiczne

  • Lotnictwo Aviation International 1/2017
Dwójka kosmonautów w skafandrach Orłan-MK na zewnątrz ISS.

Dwójka kosmo­nau­tów w ska­fan­drach Orłan-MK na zewnątrz ISS.

Jak wspo­mniano we wstę­pie do arty­kułu opi­su­ją­cego ame­ry­kań­skie ska­fan­dry kosmiczne („LAI” 10/2016) pierw­szy ska­fan­der ciśnie­niowy, izo­lu­jący pilota samo­lotu od oto­cze­nia, powstał w 1931 r. w ZSRR. Jego twórcą był inży­nier Instytutu Naukowo-Badawczego Lotnictwa Cywilnego Jewgienij Czertowskij.

Od Czertowskiego do Zwiezdy

Skafander Cz-1 był pry­mi­tywny, nie posia­dał prze­gu­bów i gdy był napom­po­wany, zgię­cie sta­wów nóg i rąk znaj­du­ją­cego się w nim pilota, było w zasa­dzie nie­moż­liwe. Lata 30. XX wieku to okres śmia­łych prób lotów balo­no­wych do stra­tos­fery. Jedna z nich (Osoawiachim-1 w stycz­niu 1934 r.) zakoń­czyła się kata­strofą, w któ­rej zgi­nęła całą trzy­oso­bowa załoga – aero­nauci, nie­ma­jący ska­fan­drów, nie zdą­żyli otwo­rzyć włazu na odpo­wied­niej wyso­ko­ści. Dało to impuls do zbu­do­wa­nia ska­fan­drów, będą­cych real­nym zabez­pie­cze­niem dla ludzi. Kolejne wer­sje ska­fan­drów Czertowskiego posia­dały już ogra­ni­czoną rucho­wość rąk i nóg (Cz-2, 1934) oraz roz­wią­zy­wały pro­blemy fizjo­lo­gii i higieny czło­wieka (Cz-3, 1937). Od 1936 r. ska­fan­dry zaczęto opra­co­wy­wać także w Centralnym Instytucie Aero i Hydrodynamiki (CAGI). Już pierw­szy z nich, SK-CAGI-1, był wypo­sa­żony w pochła­niacz CO2, umoż­li­wia­jący na przy­kład skok ze spa­do­chro­nem ze stra­tos­fery. CAGI zakoń­czył swe prace w chwili ataku Niemiec na ZSRR w 1941 r.
Kolejną insty­tu­cją, która zajęła się, począw­szy od 1946 r. ska­fan­drami, był Badawczy Instytut Lotniczy (LII). Do 1952 r. zbu­do­wano tam i prze­te­sto­wano cztery wer­sje ska­fan­drów wyso­ko­ścio­wych WSS-01 do -04. W paź­dzier­niku 1952 r. w Moskwie powstała Fabryka nr 918 (póź­niej nazwano ją Zwiezda), która w cało­ści prze­jęła wszyst­kie prace zwią­zane z pro­jek­to­wa­niem, testo­wa­niem i pro­duk­cją ska­fan­drów lot­ni­czych w ZSRR. Jej pierw­szym dyrek­to­rem został Siemion Aleksiejew. W latach 1953 – 1959 w fir­mie opra­co­wano i prze­te­sto­wano 16 typów ska­fan­drów, z któ­rych część weszła na wypo­sa­że­nie róż­nych rodza­jów sił powietrz­nych Związku Radzieckiego.
Należy też wspo­mnieć o sze­regu roz­wią­zań, prze­zna­czo­nych dla zwie­rząt doświad­czal­nych, głów­nie psów, które opra­co­wała Zwiezda już w latach 1953 – 1954. Były to nie­wiel­kie ska­fan­dry i her­me­tyczne kabiny, a także sys­temy pod­trzy­my­wa­nia życia oraz kata­pul­to­wa­nia i powrotu na Ziemię po locie na wyso­kość 100 – 110 km, gdzie dosta­wały się za pomocą rakiet badaw­czych R-1D. Stworzyło to pod­wa­liny pod loty kosmiczne ludzi.

SK-1 – pierw­szy ska­fan­der kosmiczny

Prace nad pierw­szym ska­fan­drem prze­zna­czo­nym do lotu kosmicz­nego roz­po­częto w fir­mie w 1959 r. Wyrób dostał indeks S-10. Był to ska­fan­der ratun­kowy typu wen­ty­la­cyj­nego. Miał umoż­li­wić prze­ży­cie kosmo­nauty w kabi­nie statku Wostok przez 10 dni w przy­padku popraw­nego funk­cjo­no­wa­nia jej sys­temu pod­trzy­my­wa­nia życia (SOŻ, Sistiema Obezpieczenija Żizniediejatielnosti). W przy­padku utraty her­me­tycz­no­ści kabiny ska­fan­der zapew­niłby kosmo­nau­cie prze­ży­cie 14 godzin – czas wystar­cza­jący do wyko­na­nia powrotu na teren ZSRR. Prócz tego, ze względu na nie­ty­powy spo­sób przy­zie­mie­nia (kosmo­nauta kata­pul­to­wał się na wyso­ko­ści 8 km i lądo­wał na spa­do­chro­nie oso­bi­stym), ska­fan­der miał zapew­nić prze­ży­cie tej fazy lotu a także, w przy­padku wodo­wa­nia, utrzy­ma­nie się na powierzchni wody przez 12 godzin. Poza kry­tycz­nymi fazami lotu, to jest star­tem i powro­tem, kosmo­nauta mógł pod­nieść wizjer w heł­mie, a także zdjąć ręka­wice. Z róż­nych przy­czyn spe­cy­fi­ka­cja S-10 musiała zostać przepracowana.

  • Waldemar Zwierzchlejski

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE