Rodzime czołgi z Krain Kangurów i Kiwi

Rodzime czolgi z Krain Kangurow i Kiwi

Rodzime czolgi Krain Kangurow i Kiwi

Australia i Nowa Zelandia słusz­nie nie są koja­rzone jako pro­du­cenci pojaz­dów pan­cer­nych, nigdy bowiem nie miały więk­szych osią­gnięć w ich wytwa­rza­niu. Niemniej na Antypodach powstało kilka cie­ka­wych, w Polsce prak­tycz­nie nie­zna­nych opan­ce­rzo­nych wozów bojo­wych.

Pojazdy te – co prawda nie­liczne, cha­rak­te­ry­zo­wały się nie­raz inte­re­su­ją­cymi i ory­gi­nal­nymi roz­wią­za­niami kon­struk­cyj­nymi, któ­rych próżno szu­kać u poten­ta­tów. Były one wymu­szone uwa­run­ko­wa­niami poli­tyczno-mili­tar­nymi, poło­że­niem geo­gra­ficz­nym i sytu­acją eko­no­miczną obu państw, jak rów­nież pozio­mem roz­woju prze­my­słu cięż­kiego, zdol­nego do pro­duk­cji opan­ce­rzo­nych wozów bojo­wych. Podobieństwo sytu­acji obu połu­dnio­wych państw, mimo pew­nych róż­nic wyni­ka­ją­cych z odmien­nych poten­cja­łów, pozwala oma­wiać je wspól­nie – m.in. ze względu na bra­ter­stwo broni, datu­jące się od czasu I wojny świa­to­wej. Armie austra­lij­ska i nowo­ze­landzka razem two­rzyły powo­łany w 1914 r. Australian and New Zealand Army Corps (ANZAC), roz­wią­zany co prawda w 1917 r., ale przy­wró­cony w 1941 r., w trak­cie trwa­nia II wojny świa­to­wej. W cza­sie obu wojen żoł­nie­rze austra­lij­skich i nowo­ze­landz­kich for­ma­cji woj­sko­wych zło­żyli ogromną daninę krwi, wśród nich także żoł­nie­rze jed­no­stek pan­cer­nych.

Oddziały pan­cerne Australii i Nowej Zelandii.

Mimo że zain­te­re­so­wa­nie Australijczyków gąsie­ni­co­wymi pojaz­dami pan­cer­nymi datuje się bar­dzo wcze­śnie i przy­pada na okres pio­nier­ski dla czoł­gów w ogóle, żoł­nie­rze obu armii zaś znali czołgi i ich moż­li­wo­ści z pól bitew­nych I wojny świa­to­wej (Australijczycy współ­dzia­łali pod Hamel i Amiens z bry­tyj­ską 5. Brygadą Czołgów w lipcu i sierp­niu 1918 r.), siły zbrojne z Antypodów długo nie mogły docze­kać się wła­snych opan­ce­rzo­nych wozów bojo­wych. Powojenne reduk­cje unie­moż­li­wiły szyb­kie wpro­wa­dze­nie do uzbro­je­nia bry­tyj­skich czoł­gów cięż­kich Mark IX. Pierwsze cztery czołgi śred­nie Vickers Medium Mk II zaku­piono dopiero w 1927 r. dla powo­ła­nego jed­no­cze­śnie Australijskiego Korpusu Czołgów (Australian Tank Corps).
Z wozów tych po ich dostar­cze­niu we wrze­śniu 1929 r. utwo­rzono Pierwszą Sekcję Czołgów (1st Tank Section) w ramach austra­lij­skiej Armii Rezerwowej w Randwick w Nowej Południowej Walii, ich uży­cie zaś tre­no­wano w Greenhills. Rozwój austra­lij­skich jed­no­stek pan­cer­nych sku­tecz­nie powstrzy­mał Wielki Kryzys – aż do 1937 r., kiedy to eks­pe­ry­men­talną jed­nostkę prze­for­mo­wano w 1. kom­pa­nię czoł­gów lek­kich. Jednocześnie została zre­ali­zo­wana dostawa 10 czoł­gów lek­kich Vickers Mk VIA. W marcu 1939 r. w Caulfield w sta­nie Wiktoria powstała 2. kom­pa­nia czoł­gów lek­kich. W ślad za tym czołgi śred­nie Vickers Medium Mk II prze­nie­siono do zadań szko­le­nio­wych (do dziś jeden z nich zacho­wał się w Royal Australian Armored Corps Tank Museum w Puckapunyal); postę­po­wała także moto­ry­za­cja i mecha­ni­za­cja kawa­le­rii.
Armia nowo­ze­landzka przed wybu­chem II wojny świa­to­wej w ogóle nie miała wła­snych czoł­gów.
Na mocy Ustawy o Obronie z 1903 r. nie ist­niała moż­li­wość uży­cia Armii Rezerwowej – do któ­rej nale­żały czołgi austra­lij­skie – poza gra­ni­cami pań­stwa. Po wybu­chu II wojny świa­to­wej powo­łano jed­nak 2. Australijskie Siły Imperialne, czyli oddziały skła­da­jące się z ochot­ni­ków z Armii Rezerwowej. Wielu żoł­nie­rzy ze zme­cha­ni­zo­wa­nego tuż przed wybu­chem wojny 1. pułku lek­ko­kon­nego (kara­bi­nów maszy­no­wych) zgło­siło się na front. Pierwsza do walki weszła 6. Dywizja, która już w stycz­niu 1940 r. zna­la­zła się w Egipcie, gdzie otrzy­mała 6 eks­e­gip­skich czoł­gów lek­kich Mk VIB. Dywizja wraz z jej nie­licz­nymi czoł­gami wzięła udział m.in. w wal­kach o Maddalinę (11−12 grud­nia) i pod Bardią (sty­czeń 1941 r.).
Niemożność pozy­ska­nia w krót­kim cza­sie więk­szej liczby czoł­gów bry­tyj­skich – czy to do walk na fron­tach zamor­skich, czy to do obrony gra­nic – zmu­siła Australijczyków i Nowozelandczyków do pod­ję­cia sta­rań o zbu­do­wa­nie wła­snych opan­ce­rzo­nych wozów bojo­wych, o czym dalej. W Australii na bazie obu kom­pa­nii czoł­gów lek­kich utwo­rzono szkołę wojsk pan­cer­nych w Puckapunyal oraz 3. pułk pan­cerny, co było wstę­pem do powo­ła­nia do życia 1. Dywizji Pancernej 1 lipca 1941 r. Czołgi dla przy­szłej dywi­zji i innych oddzia­łów zamó­wiono wcze­śniej (ame­ry­kań­skie lek­kie M3 Stuart – ogó­łem 413 sztuk – zaczęły docie­rać już w lutym; póź­niej dołą­czyły do nich bry­tyj­skie czołgi wspar­cia pie­choty Matilda II). W tym cza­sie zarzą­dzono rów­nież utwo­rze­nie w ramach każ­dej dywi­zji austra­lij­skiej pułku kawa­le­rii (roz­po­znaw­czego) wypo­sa­żo­nego w czołgi lek­kie i samo­chody pan­cerne. Ostatecznie 8. Dywizja, ope­ru­jąca na Półwyspie Malajskim (dzi­siej­sza Malezja), ze względu na warunki tere­nowe nie otrzy­mała czoł­gów (sfor­mo­wano co prawda dwa samo­dzielne dywi­zjony kawa­le­rii, nie docze­kały się one jed­nak sprzętu cięż­kiego).

  • Bartłomiej Kucharski

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE