Rejon Umocniony Hel w pla­nach roz­wo­jo­wych PMW

Hel na niemieckim zdjęciu lotniczym z września 1939 r.

Hel na nie­miec­kim zdję­ciu lot­ni­czym z wrze­śnia 1939 r.

Ponad trzy­dzie­sto­ki­lo­me­trowy odci­nek pół­wy­spu miał zna­cze­nie stra­te­giczne dla pań­stwa pol­skiego. Jego ukształ­to­wa­nie pozwa­lało na osłonę i ochronę por­tów w Pucku oraz mają­cej powstać w przy­szło­ści bazy mor­skiej w Gdyni. Według opi­nii fran­cu­skich i pol­skich spe­cja­li­stów w pierw­szym eta­pie for­ty­fi­ko­wa­nia pół­wy­spu powinno zwró­cić się uwagę na budowę sta­no­wisk ognio­wych ckm-ów oraz schro­nów dla pie­choty. Plan został zatwier­dzony na początku 1921 r.

Na 6 bate­rii nad­brzeż­nych 4 ulo­ko­wano na tere­nie pół­wy­spu, dodat­kowo pla­no­wano wybu­do­wać kilka beto­no­wych blok­hau­zów z bro­nią maszy­nową. Celem tych kon­struk­cji było unie­moż­li­wie­nie prze­ciw­ni­kowi ruchu wzdłuż lądu. Dodatkową prze­szkodą dla prze­ciw­nika miały być kon­struk­cje prze­ciw­pie­chotne. Dwa blok­hauzy umiej­sco­wiono w oko­li­cach Jastarni. Pierwszy został wybu­do­wany na wschód od Jastarni Gdańskiej, drugi nato­miast zna­lazł się po stro­nie zachod­niej nie­da­leko Góry Lubek. Jednym z głów­nych punk­tów planu było wybu­do­wa­nie drogi utwar­dzo­nej idą­cej wzdłuż linii kole­jo­wej. Na tych posta­no­wie­niach zakoń­czył się pierw­szy plan ufor­ty­fi­ko­wa­nia wybrzeża.
Wiosną po pod­pi­sa­niu pokoju z Rosją sowiecką został zawarty trak­tat ryski, który spo­wo­do­wał zmianę w pla­nach obron­nych Polski. Głównym wro­giem prze­stał być wschodni sąsiad, a zagro­że­nie zaczęło nara­stać ze strony Niemiec. Uważano, że mogą oni dążyć do połą­cze­nia swo­jego tery­to­rium z Prusami Wschodnimi, które były oddzie­lone kory­ta­rzem pomor­skim. Najwyżsi dowódcy uznali, że inwe­sto­wa­nie w for­ty­fi­ka­cje, które miały bro­nić wybrzeża, jest bez­ce­lowe. Obronę nato­miast trzeba pro­wa­dzić od strony lądu i oprzeć ją na linii Kościerzyna-Tczew. Jednak dyna­miczny roz­wój wąskiego pasa Wybrzeża, a także powsta­nie nowego portu w Gdyni spo­wo­do­wały zarzu­ce­nie nowej kon­cep­cji i powrót do sta­rego planu. W latach 1924 – 1928 zarówno Kierownictwo Marynarki Wojennej (KMW), jak i Ministerstwo Spraw Wojskowych opra­co­wy­wały plany obrony wybrzeża. Plany róż­niły się umiej­sco­wie­niem sku­pisk ufor­ty­fi­ko­wa­nych bate­rii arty­le­rii oraz towa­rzy­szą­cych im bate­rii prze­ciw­de­san­to­wych i prze­ciw­lot­ni­czych, roz­rzu­co­nych wzdłuż pół­wy­spu. Wiosną 1929 r. szef Sztabu Generalnego WP gene­rał dywi­zji Tadeusz Piskor wysu­nął kon­cep­cję wyko­rzy­sta­nia Helu rów­no­le­gle z Gdynią jako bazę mary­narki i postu­lo­wał spe­cjal­nie przy­sto­so­wać do tego celu Półwysep Helski. Pomysł ten uzy­skał akcep­ta­cję naj­wyż­szych władz woj­sko­wych. W okre­sie 1932 – 1933 wybu­do­wano pierw­sze for­ty­fi­ka­cje, które zapew­niały obronę prze­ciw­lot­ni­czą dla por­tów w Gdyni i Helu oraz obronę prze­ciw­de­san­tową cypla od strony otwar­tego morza. 1933 był rokiem, w któ­rym przy KMW utwo­rzono Dowództwo Obrony Wybrzeża Morskiego. Zadaniem tego dowódz­twa było nad­zo­ro­wa­nie obrony prze­ciw­de­san­to­wej i lądo­wej. Pierwszeństwo w budże­cie przy­zna­wano budow­lom zapew­nia­ją­cym pod­stawy dzia­ła­nia bazy floty w Helu, skła­dom oraz bate­rii arty­le­rii nad­brzeż­nej.
  • Bartłomiej Chlebowicz

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE