Po co Chile mary­narka wojenna?

Jedna z trzech chilijskich fregat brytyjskiego typu 23 – Almirante Cochrane. Czy dolacza do nich kolejne okrety tej serii znajdujace sie jeszcze w sluzbie Royal Navy? Fot. US Navy

Jedna z trzech chi­lij­skich fre­gat bry­tyj­skiego typu 23 – Almirante Cochrane. Czy dola­cza do nich kolejne okrety tej serii znaj­du­ja­ce­sie jesz­cze w slu­zbie Royal Navy? Fot. US Navy

Dokonując pew­nego uprosz­cze­nia, nie­po­zba­wio­nego zło­śli­wo­ści lub zazdro­ści, Armada de Chile można nazwać flotą z „second handu”. Określenie to nie mija się z prawdą, ale jego pejo­ra­tywne zna­cze­nie zupeł­nie nie oddaje ani waż­no­ści tego rodzaju sił zbroj­nych dla Chile, ani sta­rań władz kraju o zbu­do­wa­nie i utrzy­ma­nie w miarę nowo­cze­snej mary­narki.

Położone na zachod­nim wybrzeżu Ameryki Południowej Chile zaj­muje powierzch­nię 756 950 km² i zamiesz­kałe jest przez 18 380 000 ludzi. Należy do niego około 3000 wysp i wyse­pek poło­żo­nych zarówno w pobliżu kon­ty­nentu, jak i na Oceanie Spokojnym. Wśród nich są m.in.: Wyspa Wielkanocna – uwa­żana za jedno naj­bar­dziej odosob­nio­nych miejsc na świe­cie oraz Sala y Gómez – naj­da­lej na wschód poło­żona wyspa poli­ne­zyj­ska. Pierwsza z nich znaj­duje się w odle­gło­ści 3600 km, a druga w odle­gło­ści 3210 km od wybrzeży Chile. Do tego pań­stwa należy rów­nież wyspa Robinson Crusoe, poło­żona w odle­gło­ści tylko 600 km od Chile, która swoją nazwę zawdzię­cza boha­te­rowi powie­ści Daniela Defoe (jego pier­wo­wzo­rem był Aleksander Selkirk, prze­by­wa­jący na wyspie w 1704 r.). Granica mor­ska tego kraju ma dłu­gość 6435 km, a lądowa 6339 km. Rozciągłość rów­no­leż­ni­kowa Chile wynosi ponad 4300 km, a połu­dni­kowa w naj­szer­szym miej­scu ma 445 km (w czę­ści kon­ty­nen­tal­nej).
Położenie kraju, kształt jego gra­nic oraz potrzeba spra­wo­wa­nia efek­tyw­nej kon­troli nad odle­głymi wyspami sta­wia poważne wyzwa­nia przed jego siłami zbroj­nymi, a mary­narką wojenną szcze­gól­nie. Wystarczy wspo­mnieć, że wyłączna strefa eko­no­miczna Chile obec­nie wynosi ponad 3,6 mln km2. O wiele więk­sza, bo licząca około 26 mln km2, jest przy­dzie­lona Chile na mocy umów mię­dzy­na­ro­do­wych strefa SAR. A w dal­szej per­spek­ty­wie cza­so­wej poziom trud­no­ści i zło­żo­no­ści zadań sta­ją­cych przed siłami mor­skimi Chile może tylko wzro­snąć. Wszystko za sprawą chi­lij­skich pre­ten­sji do czę­ści Antarktyki wraz z przy­le­głymi wyspami o powierzchni ponad 1,25 mln km2. Terytorium to funk­cjo­nuje w świa­do­mo­ści miesz­kań­ców kraju jako Chilijskie Terytorium Antarktyczne (Territorio Chileno Antártico). Na prze­szko­dzie chi­lij­skich pla­nów stoi mię­dzy­na­ro­dowa umowa w postaci Traktatu Antarktycznego, a także pre­ten­sje zgła­szane przez Argentynę i Wielką Brytanię. Można jesz­cze dodać, że 95% chi­lij­skiego eks­portu opusz­cza kraj na pokła­dach stat­ków.

Trochę liczb…

Chilijskie siły zbrojne uwa­żane są za jedne z naj­le­piej wyszko­lo­nych i wypo­sa­żo­nych armii Ameryki Południowej. Ogółem liczą one 81 000 żołnierzy,z czego na mary­narkę przy­pada 25 000. W Chile funk­cjo­nuje obo­wiąz­kowa zasad­ni­cza służba woj­skowa, która trwa 12 mie­sięcy w przy­padku lot­nic­twa i wojsk lądo­wych oraz 22 mie­siące w mary­narce. Budżet chi­lij­skiej armii kształ­tuje się w gra­ni­cach 5135 mln USD. Część środ­ków na finan­so­wa­nie armii pocho­dzi z zysków wypra­co­wa­nych przez pań­stwową firmę Codelco, będą­cym świa­to­wym poten­ta­tem w pro­duk­cji i eks­por­cie mie­dzi. Zgodnie z chi­lij­skim pra­wem, na cele obronne rok­rocz­nie prze­zna­czana jest kwota sta­no­wiąca 10% war­to­ści eks­portu firmy. Niewykorzystane środki loko­wane są w stra­te­gicz­nym fun­du­szu, war­tym już około 5 mld USD.

… i tro­chę histo­rii

Początki Armada de Chile się­gają 1817 r. i wojen toczo­nych o nie­pod­le­głość kraju. Po jej wywal­cze­niu Chile roz­po­częło eks­pan­sję tery­to­rialną, pod­czas któ­rej siły mor­skie ode­grały dość istotną rolę. Z punktu widze­nia histo­rii woj­sko­wo­ści naj­cie­kaw­sze wyda­rze­nia zaszły pod­czas wojny o Pacyfik, zwa­nej także wojną sale­trzaną, toczo­nej w latach 1879 – 1884 pomię­dzy Chile a połą­czo­nymi siłami Peru i Boliwii. Z tego okresu pocho­dzi okręt-muzeum Huáscar. W począt­ko­wym okre­sie wojny moni­tor ten słu­żył pod ban­derą Peru i pomimo znacz­nej prze­wagi mary­narki chi­lij­skiej odno­sił duże suk­cesy. Ostatecznie jed­nostka jed­nak została zdo­byta przez Chile i dziś pełni rolę pomnika upa­mięt­nia­ją­cego histo­rię flot obu kra­jów.
W 1879 r. chi­lij­skie siły prze­pro­wa­dziły ope­ra­cję desan­tową zakoń­czoną zdo­by­ciem portu i mia­sta Pisagua. Jest ona uwa­żana obec­nie za począ­tek nowo­cze­snej ery dzia­łań desan­to­wych. Dwa lata póź­niej zre­ali­zo­wano kolejny desant, z uży­ciem pła­sko­den­nych barek uła­twia­ją­cych trans­port wojsk na brzeg. Nadanie nowego wymiaru dzia­ła­niom desan­to­wym jest bez­po­śred­nim wkła­dem Armada de Chile do roz­woju mor­skiej sztuki wojen­nej. Wkładem pośred­nim jest dzieło Alfreda Thayera Mahana „The Influence of Sea Power Upon History”. Książka ta wywarła duży wpływ na opi­nię świa­tową, przy­czy­nia­jąc się do wyścigu zbro­jeń na morzu zakoń­czo­nego I wojną świa­tową. Tezy w niej zawarte zro­dziły się pod­czas obser­wa­cji prze­biegu wojny sale­trza­nej i podobno sfor­mu­ło­wane zostały w klu­bie dżen­tel­mena w sto­licy Peru – Limie. Do chi­lij­skiej mary­narki należy też praw­do­po­dob­nie rekord zwią­zany z uży­ciem sił mor­skich na naj­wyż­szej wyso­ko­ści nad pozio­mem morza. Podczas wojny prze­trans­por­to­wała ona w 1883 r. kuter tor­pe­dowy Colo Colo (14,64 m dług.) na jezioro Titicaca, poło­żone 3812 m n.p.m. i użyła go tam do patro­lo­wa­nia i prze­ję­cia kon­troli nad jezio­rem.
Obecnie strefa ope­ra­cji Armada de Chile podzie­lona jest na 5 rejo­nów, w któ­rych odpo­wie­dzial­ność za pro­wa­dze­nie dzia­łań pono­szą poszcze­gólne dowódz­twa. Główna baza sił nawod­nych (Escuadra Nacional) prze­zna­czo­nych do wyko­ny­wa­nia zadań w stre­fie oce­anicz­nej mie­ści się w Valparaíso, a sił pod­wod­nych (Fuerza de Submarinos) w Talcahuano. Oprócz związ­ków okrę­to­wych w skład mary­narki wcho­dzą także siły lot­ni­cze (Aviación Naval) oraz kor­pus pie­choty mor­skiej (Cuerpo de Infantería de Marina).

  • Grzegorz Kolański

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE