Pancerniki obrony wybrzeża typów Oden, Äran i Oscar II

Pancerniki obrony wybrzeża typów Oden, Äran i Oscar II. Pancernik Oden w Sztokholmie w 1897 r. Fot. Sjöhistoriska museet

Pancerniki obrony wybrzeża typów Oden, Äran i Oscar II. Pancernik Oden w Sztokholmie w 1897 r. Fot. Sjöhistoriska museet

Niniejszy arty­kuł jest kon­ty­nu­acją histo­rii pan­cer­ni­ków szwedz­kich, zapo­cząt­ko­wa­nego publi­ka­cją tego samego Autora w nume­rze spe­cjal­nym MiO 1/2016. Przedstawiliśmy w nim pierw­szą ich trójkę – Svea, Göta i Thule. Kolejne trzy okręty sta­no­wiły znaczny postęp tech­niczny w sto­sunku do poprzed­ni­ków.

Po przy­zna­niu środ­ków na budowę trzech pan­cer­ni­ków typu Svea ponow­nie powo­łano komi­tet ds. mor­skiego sprzętu wojen­nego (Sjökrigsmaterielkomitté), w celu przed­sta­wie­nia par­la­men­towi (Riksdagowi) pro­po­zy­cji nowego typu okrętu pan­cer­nego. Stwierdził on, że flota powinna posia­dać przy­naj­mniej 15 pan­cer­ni­ków I klasy, 30 tor­pe­dow­ców I klasy i 15 II klasy, jak rów­nież 6 awiz (tzw. krą­żow­niki tor­pe­dowe – tor­ped­krys­sare). Propozycja doty­cząca okrętu pan­cer­nego I klasy odbie­gała od typu Svea, przede wszyst­kim pod wzglę­dem roz­miesz­cze­nia arty­le­rii cięż­kiej w dwóch wie­żach poje­dyn­czych oraz zmiany arty­le­rii śred­niej na armaty szyb­ko­strzelne kal. 120 mm. Król Oskar II uznał tę pro­po­zy­cję i w 1893 r. zażą­dał od Riksdagu przy­zna­nia środ­ków na roz­po­czę­cie budowy nowego pan­cer­nika oraz 2 mln koron rocz­nie, począw­szy od 1894 r. Decyzją izby przy­znano jedy­nie połowę sumy potrzeb­nej na budowę jed­nostki typu Svea, w wyso­ko­ści 2,868 mln koron.
W rok póź­niej par­la­ment zatwier­dził 1,5 mln koron pod takim warun­kiem, iż Jego Królewska Mość będzie mógł wyko­rzy­stać obie przy­znane kwoty na zbu­do­wa­nie pierw­szego okrętu takiego typu, jaki zapro­po­no­wał komi­tet ds. mor­skiego mate­riału wojen­nego w 1892 r.

Oden

Nowy pan­cer­nik został zakon­trak­to­wany w Zakładach Mechanicznych Bergsund (Bergsunds Mekaniska Verkstad) w Sztokholmie. 6 paź­dzier­nika 1894 r. nadano mu nazwę Oden. Wyporność nor­malna jed­nostki wyno­siła 3500 t, zaś z peł­nym obcią­że­niem 3715 t. Wymiary były nastę­pu­jące – dłu­gość na kon­struk­cyj­nej linii wod­nej (dalej – KLW) 84,78 m, dłu­gość mak­sy­malna 86,3 m, sze­ro­kość 14,77 m, zanu­rze­nie kon­struk­cyjne od linii wod­nej do dol­nej kra­wę­dzi stępki 4,92 m, zanu­rze­nie naj­więk­sze 5,6 m. W dwóch kotłow­niach znaj­do­wało się 6 kotłów cylin­drycz­nych typu Admiralicji. Dwie pio­nowe maszyny potrój­nego roz­prę­ża­nia wypro­du­ko­wano w Zakładach Bergsund. Konstrukcja ich zakła­dała osią­gnię­cie łącz­nej mocy 5330 KM. Dwie śruby miały śred­nicę 3,93 m. Prędkość kon­struk­cyjna wyno­siła 15 w. Na pró­bach 25 wrze­śnia 1897 r. osią­gnięto pręd­kość mak­sy­malną 16,8 w. Po prze­bu­do­wie w latach 1914 – 1915 udało się uzy­skać jesz­cze wię­cej.
Artyleria główna skła­dała się z 2 armat kal. 254 mm typu M/94 z fran­cu­skich zakła­dów S.A. des Forges et Chantiers de la Mediterranée w Hawrze sys­temu inż. Caneta w wie­żach poje­dyn­czych na dzio­bie i na rufie z nastę­pu­ją­cymi para­me­trami – dłu­gość lufy 42 kali­bry, masa lufy 28 160 kg, pręd­kość począt­kowa poci­sku 720 m/s, szyb­ko­strzel­ność 0,5 wystrz./min., dono­śność mak­sy­malna 9950 m, ele­wa­cja (mak­sy­malne pod­nie­sie­nie lufy armat­niej) +10°, wyko­nane ze stali odle­wa­nej.
Na arty­le­rię śred­nią skła­dały się 4 armaty kal. 120 mm typu M/94, wypro­du­ko­wane w zało­żo­nych przez Alfreda Nobla kra­jo­wych zakła­dach Bofors-Gullspång, umiesz­czone w kaza­ma­tach na śród­o­krę­ciu. Długość lufy wyno­siła 45 kali­brów, masa lufy 3507 kg, pręd­kość wylo­towa poci­sku 740 m/s, szyb­ko­strzel­ność 3 – 8 wystrz./min., zasięg 8200 m, ele­wa­cja +15° (depre­sja -7°), wyko­nane ze stali niklo­wej.
Ponadto na okrę­cie znaj­do­wały się 4 szyb­ko­strzelne działa kal. 57 mm typu M/89B w kaza­ma­tach i 2 km-y kal. 8 mm typu M/95 Maxim-Nordenfelt na mar­sie masztu bojo­wego, a także 2 nkm-y Palmcrantza kal. 25 mm typu M/84, po jed­nym na każ­dym slu­pie paro­wym. W ste­wie dzio­bo­wej mie­ściła się jedna pod­wodna wyrzut­nia tor­ped kal. 450 mm typu M/93. Uzbrojenie uzu­peł­niały 4 reflek­tory o śred­nicy lustra 90 cm typu M/95 z nie­miec­kich zakła­dów Schuckerta.

  • Adam Fleks

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE