Northrop Grumman

Zbudowane w latach 40. latajace skrzydla Northropa nie znalazly wowczas zastosowania, ale skonstruowany 40 lat pozniej bombowiec B-2 do dzis jest jednym z symboli amerykanskiej potegi lotniczej. Na zdjeciu: B-2A o nazwie wlasnej „Spirit of Pennsylvania” (nr ser. 93-1087).

Zbudowane w latach 40. lata­jace skrzy­dla Northropa nie zna­la­zly wowczas zasto­so­wa­nia, ale skon­stru­owany 40 lat pozniej bom­bo­wiec B-2 do dzis jest jed­nym z sym­boli ame­ry­kan­skiej potegi lot­ni­czej. Na zdje­ciu: B-2A o nazwie wla­snej „Spirit of Pennsylvania” (nr ser. 93 – 1087).

Firma Northrop została utwo­rzona w 1939 r., ale jej zało­ży­ciel i kon­struk­tor Jack Northrop roz­po­czął pracę w lot­nic­twie już w 1916 r., a swój pierw­szy samo­lot zapro­jek­to­wał krótko po zakoń­cze­niu I wojny świa­to­wej. W latach 40. Northrop zasły­nął z budowy samo­lo­tów w nie­kon­wen­cjo­nal­nym ukła­dzie aero­dy­na­micz­nym lata­ją­cego skrzy­dła. Dziełem firmy były rów­nież tak znane samo­loty jak myśliwce nocne P-61 Black Widow i F-89 Scorpion, lek­kie myśliwce wie­lo­za­da­niowe F-5 oraz bom­bo­wiec stra­te­giczny B-2 Spirit. Obecnie Northrop Grumman jest jedną z naj­więk­szych ame­ry­kań­skich firm z branży lot­ni­czo-kosmicz­nej i zbro­je­nio­wej.

Northrop Grumman to publiczna spółka akcyjna noto­wana na nowo­jor­skiej gieł­dzie papie­rów war­to­ścio­wych (New York Stock Exchange, NYSE). Jej akcjo­na­riat jest roz­pro­szony – 25 stycz­nia 2018 r. liczba posia­da­czy akcji zwy­kłych wyno­siła około 23 420. Siedziba władz spółki znaj­duje się w Falls Church w Wirginii. Przewodniczącym rady dyrek­to­rów (pre­ze­sem zarządu) i dyrek­to­rem gene­ral­nym jest Wesley G. Bush, a dyrek­to­rem ope­ra­cyj­nym Kathy J. Warden. Northrop Grumman ma ponad 420 pla­có­wek (zakła­dów pro­duk­cyj­nych, ośrod­ków badaw­czo-roz­wo­jo­wych, biur i przed­sta­wi­cielstw) w ponad 20 kra­jach, w któ­rych zatrud­nia około 70 tys. pra­cow­ni­ków. Szeroki zakres dzia­łal­no­ści firmy obej­muje branżę lot­ni­czą, kosmiczną, zbro­je­niową, elek­tro­niczną i infor­ma­tyczną. Firma ofe­ruje swoje pro­dukty i usługi zarówno na rynku woj­sko­wym, jak i cywil­nym. Pełni funk­cje głów­nego wyko­nawcy, głów­nego pod­wy­ko­nawcy, part­nera prze­my­sło­wego lub pre­fe­ro­wa­nego dostawcy w wielu prio­ry­te­to­wych pro­gra­mach woj­sko­wych i rzą­do­wych reali­zo­wa­nych w Stanach Zjednoczonych i innych kra­jach.
W 2017 r. przy­chód ze sprze­daży wyniósł 25,803 mld dola­rów, dochód ope­ra­cyjny 3,299 mld dola­rów, a zysk netto 2,015 mld dola­rów. Aż 84,6 % przy­chodu (21,837 mld dola­rów) pocho­dziło z zamó­wień ame­ry­kań­skich agen­cji fede­ral­nych (głów­nie Departamentu Obrony), 12,8 % (3,302 mld dola­rów) przy­nio­sła sprze­daż na ryn­kach zagra­nicz­nych, a 2,6 % (664 mln dola­rów) sprze­daż ame­ry­kań­skim klien­tom komer­cyj­nym. W porów­na­niu z 2016 r. przy­chód ze sprze­daży wzrósł o 1,295 mld dola­rów (5,3 %), ale zysk netto spadł o 185 mln dola­rów (8,4 %). Wydział Aerospace Systems uzy­skał przy­chód 11,955 mld dola­rów (co sta­no­wiło 46,3 % przy­chodu całego kon­cernu; wzrost o 10,4 % w porów­na­niu z 2016 r.), Mission Systems – 11,382 mld (44,1 %; wzrost o 4,2 %), a Technology Services – 4,750 mld (18,4 %; spa­dek o 1,6 %). Całkowity przy­chód zmniej­szył się wszakże o 2,284 mld dola­rów (8,8 %) wsku­tek strat na ope­ra­cjach mię­dzy­wy­dzia­ło­wych. W bada­nia i roz­wój zain­we­sto­wano 2,5 % przy­chodu ze sprze­daży. Portfel zamó­wień na 31 grud­nia 2017 r . osią­gnął war­tość 42,878 mld dola­rów (spa­dek o 5,4 % w porów­na­niu z koń­cem 2016 r.).

Jack Northrop

Założycielem firmy Northrop był uzdol­niony kon­struk­tor i wizjo­ner John Knudsen „Jack” Northrop. Urodził się w 1895 r. w Newark w New Jersey, ale w 1904 r. wraz z rodzi­cami prze­pro­wa­dził się do Santa Barbara w Kalifornii. Lotnictwem zain­te­re­so­wał się w 1911 r., gdy na wła­sne oczy zoba­czył krą­żący nad mia­stem dwu­pła­towy samo­lot. Jak wielu pio­nie­rów lot­nic­twa Jack nie miał tech­nicz­nego wykształ­ce­nia – edu­ka­cję zakoń­czył na szkole śred­niej. Braki w facho­wej wie­dzy nad­ra­biał wro­dzo­nym talen­tem i nie­zwy­kłą pra­co­wi­to­ścią. W 1916 r. zatrud­nił się w fir­mie braci Loughead (Lockheed), gdzie jako kre­ślarz uczest­ni­czył w pro­jek­to­wa­niu łodzi lata­ją­cej F-1. Po przy­stą­pie­niu Stanów Zjednoczonych do wojny w kwiet­niu 1917 r. został powo­łany do woj­ska. Po dzie­wię­ciu mie­sią­cach służby w Signal Corps wró­cił do firmy. Po zakoń­cze­niu I wojny świa­to­wej zapro­jek­to­wał swój pierw­szy samo­lot – zgrabny spor­towy dwu­płat S-1 z kadłu­bem o drew­nia­nej sko­ru­po­wej kon­struk­cji i skła­da­nymi skrzy­dłami (aby mie­ścił się w przy­do­mo­wych gara­żach). Jednak kon­ku­ren­cja znacz­nie tań­szych samo­lo­tów pocho­dzą­cych z woj­sko­wego demo­bilu spra­wiła, że pro­duk­cji S-1 nie pod­jęto, a firma Loughead Aircraft Manufacturing Company zakoń­czyła dzia­łal­ność w 1921 r.
Po kilku latach pracy dla swo­jego ojca przy pro­jek­to­wa­niu i budo­wie domów, w 1923 r. Jack zatrud­nił się jako kon­struk­tor w fir­mie Douglas Aircraft Company w Santa Monica. Tam uczest­ni­czył w pro­jek­to­wa­niu i budo­wie samo­lotu „Round-the-World” Cruiser. W wol­nym cza­sie opra­co­wał kon­cep­cję samo­lotu w ukła­dzie lata­ją­cego skrzy­dła, któ­rej pozo­stał wierny do końca swo­jej kariery. W 1927 r. wró­cił do nowo zało­żo­nej w Hollywood firmy Lockheed Aircraft Company, gdzie zapro­jek­to­wał samo­lot Vega – zgrabny wol­no­no­śny gór­no­płat o drew­nia­nej kon­struk­cji. Jego oblotu z Mines Field w Inglewood (obec­nie Los Angeles International Airport) doko­nał Edward A. Bellande 4 lipca 1927 r. Samolot odniósł wielki suk­ces, a Northrop zyskał uzna­nie w branży lot­ni­czej.
Zachęcony suk­ce­sem, w czerwcu 1928 r. wraz z Williamem Kennethem Jayem zało­żył w Los Angeles wła­sną firmę Avion Corporation (kapi­tał wyło­żył George Hearst, syn magnata pra­so­wego Williama Randolpha Hearsta), gdzie natych­miast przy­stą­pił do budowy pierw­szego samo­lotu w ukła­dzie lata­ją­cego skrzy­dła Model I (lub Experimental No. 1), nazwa­nego oczy­wi­ście Flying Wing. Samolot miał płat o cał­ko­wi­cie meta­lo­wej pół­sko­ru­po­wej kon­struk­cji z pra­cu­ją­cym pokry­ciem, która kilka lat póź­niej stała się stan­dar­dem w prze­my­śle lot­ni­czym. Wbrew nazwie nie było to jed­nak „czy­ste” lata­jące skrzy­dło, na koń­cach dwóch belek ogo­no­wych bowiem znaj­do­wało się uste­rze­nie. Oblotu samo­lotu doko­nał Eddie Bellande 26 wrze­śnia 1929 r. z wyschnię­tego jeziora Muroc Dry Lake na pustyni Mojave.
W paź­dzier­niku 1929 r., z powodu pro­ble­mów finan­so­wych, Northrop sprze­dał udziały w fir­mie Avion kon­cer­nowi United Aircraft and Transport Corporation (UATC). Wytwórnia została prze­nie­siona do Burbank, a 1 stycz­nia 1930 r. prze­mia­no­wana na Northrop Aircraft Corporation. Jej pierw­szym dzie­łem był jed­no­sil­ni­kowy wol­no­no­śny dol­no­płat o cał­ko­wi­cie meta­lo­wej kon­struk­cji Alpha, zbu­do­wany dla Transcontinental & Western Air (TWA) w celu prze­wozu pasa­że­rów i poczty. W 1931 r. powstał lekki dwu­miej­scowy samo­lot spor­towy Beta. We wrze­śniu tego samego roku, z powodu panu­ją­cego w kraju kry­zysu, zarząd UATC posta­no­wił prze­nieść firmę Northropa do Wichita w Kansas i połą­czyć ją ze Stearman Aircraft. Przeciwny temu posu­nię­ciu Jack opu­ścił firmę i w stycz­niu 1932 r. wspól­nie z Donaldem W. Douglasem zało­żył w Inglewood nową firmę Northrop Corporation. Douglas objął w niej 51 % udzia­łów, a Northrop 49 %. Jack został pre­ze­sem, Ken Jay wice­pre­ze­sem, a Donovan R. Berlin głów­nym kon­struk­to­rem. Tutaj powstały kolejne udane samo­loty: Gamma, Delta, BT-1 i A-17. Kilka innych maszyn pozo­stało w for­mie pro­to­ty­pów.
Problemy z jako­ścią i ter­mi­no­wo­ścią pro­duk­cji samo­lo­tów A-17 skło­niły Donalda Douglasa do odku­pie­nia od Northropa jego pakietu akcji w kwiet­niu 1937 r. Pięć mie­sięcy póź­niej firma Northrop Corporation prze­stała ist­nieć jako samo­dzielny pod­miot, została bowiem prze­kształ­cona w El Segundo Division firmy Douglas Aircraft Company. Douglas poło­żył nacisk na zwięk­sze­nie pro­duk­cji seryj­nej, a nie pro­jek­to­wa­nie nowa­tor­skich kon­struk­cji. Niezadowolony z takiego obrotu spraw Jack opu­ścił Douglasa 1 stycz­nia 1938 r., po czym 7 marca 1939 r. zało­żył w Hawthorne swoją trze­cią, tym razem cał­ko­wi­cie nie­za­leżną firmę Northrop Aircraft, Incorporated (cza­sem nazy­waną nie­ofi­cjal­nie The New Northrop). Jack został jej pre­ze­sem i głów­nym kon­struk­to­rem. W gro­nie pierw­szych współ­pra­cow­ni­ków zna­leźli się m.in. Edward A. Bellande, La Motte T. Cohu, Gage H. Irving, Moye W. Stephens, Thomas H. Quayle, Francis Johnson, Herbert DeCenzo, Walter J. Cerny i Vladimir H. Pavlecka. Northrop nawią­zał rów­nież współ­pracę ze zna­nymi spe­cja­li­stami z dzie­dziny aero­dy­na­miki – Edwardem F. „Zapem” Zaparką i dok­to­rem Theodorem von Karmanem.
W czerwcu firma wyemi­to­wała i sprze­dała akcje o war­to­ści 1,25 mln dola­rów, uzy­sku­jąc kapi­tał na roz­po­czę­cie dzia­łal­no­ści. Teraz „Jack” mógł wresz­cie zre­ali­zo­wać plany budowy lata­ją­cych skrzy­deł. Jego nie­kon­wen­cjo­nalne kon­struk­cje zde­cy­do­wa­nie wyprze­dziły swoje czasy, ale ku wiel­kiemu roz­ża­le­niu Northropa nie zna­la­zły zasto­so­wa­nia. Konstruktor podej­rze­wał nawet poli­ty­ków, Siły Powietrzne i kon­ku­ren­cję o zmowę i sabo­to­wa­nie jego pomy­słów. Po anu­lo­wa­niu przez US Air Force pro­gramu bom­bowca XB/YB-35/49, w listo­pa­dzie 1952 r. Jack prze­szedł na eme­ry­turę, osta­tecz­nie koń­cząc swoją dzia­łal­ność w branży lot­ni­czej. Jednak firma Northrop prze­trwała i roz­wi­jała się. Zbudowano w niej wiele typów samo­lo­tów w mniej lub bar­dziej kla­sycz­nych ukła­dach kon­struk­cyj­nych, a także poci­ski, rakiety i bez­za­ło­gowe statki powietrzne (BSP).

  • Leszek A. Wieliczko

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE