Niemieckie dywi­zje pan­cerne: sty­czeń 1942 r. – czer­wiec 1944 r.

Niemieckie dywizje pancerne

Niemieckie dywi­zje pancerne

Kampania w Związku Sowieckim w 1941 r., mimo osza­ła­mia­ją­cych zwy­cięstw, jakie odniósł Wehrmacht nad zde­mo­ra­li­zo­waną i słabo wyszko­loną Armią Czerwoną, nie zakoń­czyła się dla Niemców korzyst­nie. ZSRR nie został poko­nany, a Moskwy nie udało się zdo­być. Wyczerpane nie­miec­kie woj­ska cze­kała ciężka zima, a wojna prze­ro­dziła się w dłu­go­trwały kon­flikt pochła­nia­jący wiele zaso­bów ludz­kich i mate­ria­ło­wych. A na to Niemcy nie byli przy­go­to­wani, nie tak miało być…

Na lato 1942 r. zapla­no­wano kolejną nie­miecką ofen­sywę, która miała zde­cy­do­wać o powo­dze­niu kam­pa­nii na wscho­dzie. Zadania ofen­sywy okre­ślono w Dyrektywie nr 41 z 5 kwiet­nia 1942 r., kiedy to sytu­acja na fron­cie usta­bi­li­zo­wała się, a Wehrmacht prze­trwał zimę, do któ­rej zupeł­nie nie był przygotowany.
Ponieważ obrona Moskwy oka­zała się nie do poko­na­nia, zde­cy­do­wano się na odcię­cie ZSRR od źró­deł ropy naf­to­wej – mate­riału nie­zbęd­nego do pro­wa­dze­nia wojny. Główne sowiec­kie zasoby ropy naf­to­wej znaj­do­wały się w Azerbejdżanie (Baku nad Morzem Kaspijskim), gdzie wydo­by­wano ponad 25 mln ton rocz­nie, co sta­no­wiło nie­mal ¾ całej sowiec­kiej pro­duk­cji. Znaczna część tej pozo­sta­łej ¼ pocho­dziła z rejonu Majkop-Grozny (Rosja i Czeczenia) i Machaczkała w Dagestanie. Wszystkie wymie­nione obszary leżą bądź to na pod­gó­rzu Kaukazu, bądź nieco na połu­dniowy wschód od tego wiel­kiego pasma gór­skiego. Natarcie w kie­runku Kaukazu w celu prze­ję­cia złóż ropy naf­to­wej oraz w kie­runku Wołgi (Stalingradu) w celu prze­cię­cia arte­rii komu­ni­ka­cyj­nych, któ­rymi trans­por­to­wano ropę naf­tową do cen­tral­nej czę­ści ZSRR, miała wyko­nać GA „Południe”, pozo­stałe zaś dwie grupy armii – „Środek” i „Północ” – miały przejść do obrony. Zimą 1941/1942 r. zaczęto więc wzmac­niać GA „Południe” poprzez prze­no­sze­nie jed­no­stek z pozo­sta­łych grup armii na południe.

Formowanie nowych dywi­zji pancernych

Bazą do two­rze­nia nowych dywi­zji były różne jed­nostki, w tym zapa­sowe for­ma­cje pan­cerne, które zaczęto powo­ły­wać już od jesieni 1940 r. Cztery nowo powstałe pułki i dwa samo­dzielne bata­liony wypo­sa­żono w zdo­byczny sprzęt fran­cu­ski. Jednostki te for­mo­wano w okre­sie od jesieni 1940 r. do wio­sny 1941 r. Były to: 201. pułk pan­cerny, który otrzy­mał Somua H-35 i Hotchkiss H-35/H-39; 202. pułk pan­cerny, który wypo­sa­żono w 18 Somua H-35 i 41 Hotchkiss H-35/H-39; 203. pułk pan­cerny, który otrzy­mał Somua H-35 i Hotchkiss H-35/39; 204. pułk pan­cerny, któ­remu dano Somua H-35 i Hotchkiss H-35/H39; 213. bata­lion pan­cerny, który wypo­sa­żono w 36 czoł­gów cięż­kich Char 2C, nazy­wa­nych w Wehrmachcie Pz.Kpfw. B2; 214. bata­lion pan­cerny, który
otrzy­mał +30 Renault R-35.
25 wrze­śnia 1941 r. zaini­cjo­wano pro­ces for­mo­wa­nia dwóch kolej­nych dywi­zji pan­cer­nych – 22. DPanc i 23. DPanc. Obie for­mo­wano od zera we Francji, ale jej pułki pan­cerne to (odpo­wied­nio) 204. pułk pan­cerny i 201. pułk pan­cerny, które zostały wypo­sa­żone w różny sprzęt nie­miecki i cze­ski. 204. pułk pan­cerny otrzy­mał: 10 Pz II, 36 Pz 38(t), 6 Pz IV (75/L24) i 6 Pz IV (75/L43), nato­miast 201. pułk pan­cerny – czołgi pro­duk­cji nie­miec­kiej. Stopniowo stany w obu puł­kach uzu­peł­niono, choć nigdy nie osią­gnęły one peł­nych sta­nów eta­to­wych. Dywizje skie­ro­wano na front w marcu 1942 r.
1 grud­nia 1941 r. w obo­zie Stalback (obec­nie Dołgorukowo w Prusach Wschodnich) zaczęło się prze­for­mo­wy­wa­nie 1. Dywizji Kawalerii w 24. Dywizję Pancerną. Jej 24. pułk pan­cerny for­mo­wano na bazie roz­wią­za­nego 101. bata­lionu czoł­gów-mio­ta­czy ognia, uzu­peł­nio­nego kawa­le­rzy­stami z 2. i 21. puł­ków kawa­le­rii dywi­zji, któ­rych prze­szko­lono na czoł­gi­stów. Początkowo we wszyst­kich trzech dywi­zjach ist­niała bry­gada strzel­ców zmo­to­ry­zo­wa­nych, skła­da­jąca się z trój­ba­ta­lio­no­wego pułku zmo­to­ry­zo­wa­nego i bata­lionu moto­cy­kli­stów, ale w lipcu 1942 r. we wszyst­kich roz­for­mo­wano sztab bry­gady strzel­ców i sfor­mo­wano drugi pułk zmo­to­ry­zo­wany, przy czym oba pułki zmo­to­ry­zo­wane prze­kształ­cono w dwubatalionowe.

Przygotowania do nowej ofensywy

Państwa Osi zdo­łały zgro­ma­dzić do ofen­sywy około miliona żoł­nie­rzy zor­ga­ni­zo­wa­nych w 65 nie­miec­kich oraz 25 rumuń­skich, wło­skich i węgier­skich dywi­zji. Zgodnie z pla­nem przy­go­to­wa­nym jesz­cze w kwiet­niu, na początku lipca 1942 r. GA „Południe” podzie­lono na GA „A” (feld­mar­sza­łek Wilhelm List), która ruszyła na Kaukaz oraz GA „B” (gen. płk Maximilian Freiherr von Weichs), która skie­ro­wała się na wschód, ku Wołdze.
Wiosną 1942 r. w skła­dzie GA „Południe” zna­la­zło się dzie­więć dywi­zji pan­cer­nych (3., 9., 11., 13., 14., 16., 22., 23. i 24.) oraz sześć dywi­zji zmo­to­ry­zo­wa­nych (3., 16., 29., 60., SS „Wiking” i „Großdeutschland”). Dla porów­na­nia, na dzień 4 lipca 1942 r. w GA „Północ” pozo­stały jedy­nie dwie dywi­zje pan­cerne (8. i 12.) i dwie zmo­to­ry­zo­wane (18. i 20.), w GA „Środek” zaś – osiem dywi­zji pan­cer­nych (1., 2., 4., 5., 17., 18., 19. i 20.) i dwie zmo­to­ry­zo­wane (10. i 25.). We Francji sta­cjo­no­wały 6., 7. i 10. DPanc (skie­ro­wane na odpo­czy­nek i uzu­peł­nie­nia, póź­niej wró­ciły do walk), w Afryce zaś wal­czyły 15. i 21. DPanc oraz 90. DLek (zmo­to­ry­zo­wana).
Po podziale GA „Południe” w skła­dzie GA „A” zna­la­zła się 1. Armia Pancerna i 17. Armia, w GA „B” zaś: 2. Armia, 4. Armia Pancerna, 6. Armia, a także 3. i 4. Armia rumuń­ska, 2. Armia węgier­ska i 8. Armia wło­ska. Spośród nich nie­miec­kie dywi­zje pan­cerne i zmo­to­ry­zo­wane ulo­ko­wano we wszyst­kich armiach, z wyjąt­kiem 2. Armii, która w ogóle nie dys­po­no­wała dywi­zjami szybkimi.

  • Michał Fiszer, Jerzy Gruszczyński

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE