Najnowsze chiń­skie myśliwce cz.1

Najnowsze chinskie mysliwce

Najnowsze chin­skie mysliwce

Dziś Chińska Republika Ludowa dys­po­nuje trze­cimi pod wzglę­dem liczeb­no­ści siłami powietrz­nymi na świe­cie, sto­jąc w jed­nym sze­regu z lot­nic­twem ame­ry­kań­skim i rosyj­skim. Ich osnowę sta­nowi około 600 wie­lo­za­da­nio­wych samo­lo­tów myśliw­skich, nie ustę­pu­ją­cych myśliw­com F-15 i F-16 Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych. W ostat­nich latach liczba naj­now­szych maszyn ule­gła znacz­nemu zwięk­sze­niu (J-10, J-11, Su-27, Su-30), trwają prace nad lot­ni­czą tech­niką nowego poko­le­nia (wyko­nane w tech­no­lo­gii utrud­nio­nej wykry­wal­no­ści myśliwce J-20 i J-31). Rośnie zna­cze­nie uzbro­je­nia kie­ro­wa­nego i dale­kiego zasięgu. Jednocześnie ChRL nie do końca poko­nała pro­blemy typowe dla państw roz­wi­ja­ją­cych się, szcze­gól­nie doty­czy to pro­jek­to­wa­nia i pro­duk­cji sil­ni­ków odrzu­to­wych i awioniki.

Chiński prze­mysł lot­ni­czy został zbu­do­wany po dru­giej woj­nie świa­to­wej prak­tycz­nie od zera. Wydatnej pomocy ChRL udzie­lił wów­czas ZSRR, który współ­uczest­ni­czył w two­rze­niu chiń­skiego prze­my­słu zbro­je­nio­wego, w tym lot­ni­czego aż do momentu gwał­tow­nego pogor­sze­nia sto­sun­ków mię­dzy oboma kra­jami, co miało miej­sce w dru­giej poło­wie lat sześćdziesiątych.
Pierwszą dużą wytwór­nią lot­ni­czą w ChRL był Zakład nr 112 w Shenyangu. Budowę roz­po­częto w 1951 r., a dwa lata póź­niej zaczęto w zakła­dzie wytwa­rzać pierw­sze kom­po­nenty do samo­lo­tów. Początkowo zamie­rzano pod­jąć pro­duk­cję samo­lo­tów myśliw­skich MiG-15bis jako J-2, ale pla­nów tych nie zre­ali­zo­wano. Zamiast nich Zakład nr 112 zaczął wytwa­rzać dwu­miej­scowe myśliwce szkolne MiG-15UTI jako JJ-2. W Harbinie uru­cho­miono pro­duk­cję sil­ni­ków odrzu­to­wych RD-45F dla nich.
W 1955 r. roz­po­częła się w Shenyangu licen­cyjna pro­duk­cja myśliw­ców MiG-17F jako J-5, począt­kowo z czę­ści dostar­czo­nych z ZSRR. Pierwszy cał­ko­wi­cie zbu­do­wany w ChRL J-5 został obla­tany 13 lipca 1956 r. Do samo­lo­tów tych w zakła­dach Shenyang Liming pro­du­ko­wano sil­niki WK-1F jako WP-5. J-5 wytwa­rzano do 1959 r., i linię pro­duk­cyjną opu­ściło 767 maszyn tego typu. Równocześnie z wybu­do­wa­niem pię­ciu wiel­kich hal fabrycz­nych w Shenyangu zor­ga­ni­zo­wano ośro­dek naukowo-kon­struk­cyjny znany jako Instytut nr 601. Pierwszą jego pracą było stwo­rze­nie dwu­miej­sco­wej wer­sji szkol­nej myśliwca J-5 – JJ-5. Takiej wer­sji, czyli dwu­miej­sco­wego MiG-17, w ZSRR nie było. Prototyp JJ-5 obla­tano 6 maja 1966 r. i do 1986 r. zbu­do­wano 1061 maszyn tego typu. Były one napę­dzane sil­ni­kami WK-1A, lokal­nie ozna­czo­nymi WP-5D.
17 grud­nia 1958 r. obla­tano w Shenyang pierw­szy egzem­plarz J-6A, licen­cyj­nej wer­sji wypo­sa­żo­nego w celow­nik radio­lo­ka­cyjny samo­lotu myśliw­skiego MiG-19P. Jakość zło­żo­nych z radziec­kich czę­ści maszyn była jed­nak tak zła, że pro­duk­cję wstrzy­mano i posta­no­wiono prze­nieść do zakładu w Nanchang, gdzie w tym samym cza­sie uru­cha­miano licen­cyjną pro­duk­cję podob­nych myśliw­ców J-6B (MiG-19PM) uzbro­jo­nych w kie­ro­wane poci­ski rakie­towe „powie­trze-powie­trze” PL-1 (RS-2US). Pierwszego J-6B w Nanchang obla­tano 28 wrze­śnia 1959 r. Nic z tego jed­nak nie wyszło i w 1963 r. osta­tecz­nie wszel­kie prace mające na celu uru­cho­mie­nie pro­duk­cji J-6A i J-6B zakoń­czono. Tymczasem w Shenyang pod­jęto próbę uru­cho­mie­nia wytwa­rza­nia „prost­szego” samo­lotu myśliw­skiego J-6 (MiG-19S), pozba­wio­nego celow­nika radio­lo­ka­cyj­nego. Pierwszy egzem­plarz obla­tano 30 wrze­śnia 1959 r., ale i tym razem nic z tego nie wyszło. Produkcję J-6 wzno­wiono dopiero po kilku latach, po nabra­niu odpo­wied­niego doświad­cze­nia przez załogę i pod­nie­sie­niu jako­ści pro­duk­cji (należy jed­nak pamię­tać, że w odróż­nie­niu od wcze­śniej­szych tego typu sytu­acji, tym razem nie korzy­stano z żad­nej radziec­kiej pomocy). Pierwszego J-6 z nowej serii obla­tano 23 wrze­śnia 1963 r. Dziesięć lat póź­niej do pro­duk­cji w Shenyang weszła kolejna „bez­ra­da­rowa” wer­sja J-6C (oblot pro­to­typu miał miej­sce 6 sierp­nia 1969 r.). Łącznie chiń­skie lot­nic­two otrzy­mało około 2400 samo­lo­tów myśliw­skich J-6; na eks­port powstało kil­ka­set kolej­nych. Ponadto zbu­do­wano 634 dwu­miej­scowe myśliwce szkolne JJ-6 (pro­duk­cję zakoń­czono w 1986 r., a typ wyco­fano z eks­plo­ata­cji dopiero w 2010 r.). Silniki WP-6 (RD-9B) począt­kowo pro­du­ko­wano w wytwórni Shenyang Liming, a następ­nie w zakła­dzie w Chengdu.
Kolejnym samo­lo­tem pro­du­ko­wa­nym w Shenyangu był dwu­sil­ni­kowy myśli­wiec prze­chwy­tu­jący J-8 i jego wer­sja roz­wo­jowa J-8-II. Decyzję o opra­co­wa­niu takiego samo­lotu pod­jęto w 1964 r. i był to pierw­szy chiń­ski myśli­wiec opra­co­wany nie­mal cał­ko­wi­cie wła­snymi siłami. Prototyp J-8 został obla­tany 5 lipca 1969 r., jed­nakże repre­sjo­no­wa­nie głów­nego kon­struk­tora Liu Honhzhi w cza­sie Wielkiej Proletariackiej Rewolucji Kulturalnej w ChRL spo­wo­do­wało znaczne opóź­nie­nie prac nad J-8, który przez kilka lat nie miał głów­nego kon­struk­tora. Produkcja seryjna J-8 i zmo­der­ni­zo­wa­nej wer­sji J-8-I była pro­wa­dzona w latach 1985 – 87. Samolot był już wów­czas zupeł­nie prze­sta­rzały, dla­tego jesz­cze w 1980 r. pod­jęto prace nad zmo­der­ni­zo­waną wer­sją ze znacz­nie bar­dziej zaawan­so­wa­nym celow­ni­kiem radio­lo­ka­cyj­nym w czę­ści noso­wej i z bocz­nymi chwy­tami powie­trza w miej­sce cen­tral­nego. Miała ona być uzbro­jona w kie­ro­wane poci­ski rakie­towe „powie­trze-powie­trze” śred­niego zasięgu. Prototyp tego samo­lotu obla­tano 12 czerwca 1984 r. i w 1986 r. wszedł on do pro­duk­cji, ale dopiero w warian­cie J-8-IIB wpro­wa­dzono doce­lowe uzbro­je­nie w postaci poci­sków rakie­to­wych PL-11 napro­wa­dza­nych na cel pół­ak­tyw­nie radio­lo­ka­cyj­nie. Ogółem do 2009 r. zbu­do­wano około 400 myśliw­ców tego typu, część z nich zmo­der­ni­zo­wano w trak­cie eksploatacji.
W dru­giej poło­wie lat dzie­więć­dzie­sią­tych zakład w Shenyang pod­jął licen­cyjną pro­duk­cję rosyj­skich samo­lo­tów myśliw­skich Su-27SK, zna­nych pod lokal­nym ozna­cze­niem J-11 (sze­rzej na ten temat można prze­czy­tać w innym arty­kule w tym numerze).
Drugą dużą chiń­ską wytwór­nią wytwa­rza­jącą samo­loty myśliw­skie jest Zakład nr 132 w Chengdu. Produkcję uru­cho­miono w nim w 1964 r. (począ­tek budowy – 1958 r.) i począt­kowo były to samo­loty J-5A (J-5 wypo­sa­żone w celow­nik radio­lo­ka­cyjny; praw­do­po­dob­nie nie były to maszyny fabrycz­nie nowe a jedy­nie prze­bu­do­wane) i JJ-5 skła­dane z czę­ści dostar­czo­nych z Shenyang. Docelowo miała to być jed­nak wytwór­nia samo­lo­tów myśliw­skich MiG-21F-13 (J-7), roz­wi­ja­ją­cych dwu­krotną pręd­kość dźwięku i uzbro­jo­nych w kie­ro­wane poci­ski rakie­towe „powie­trze-powie­trze” R-3S (PL-2), samo­na­pro­wa­dza­jące się na pod­czer­wień. Z uru­cho­mie­niem pro­duk­cji J-7 w zakła­dzie z nie­do­świad­czoną załogą był jed­nak poważny pro­blem, dla­tego wytwa­rza­nie J-7 naj­pierw roz­po­częto w Shenyang, obla­tu­jąc pierw­szy egzem­plarz 17 stycz­nia 1966 r. W Chengdu miało to miej­sce dopiero pół­tora roku póź­niej, ale peł­no­ska­lowa pro­duk­cja ruszyła dopiero po następ­nych trzech latach. W kolej­nych zmo­der­ni­zo­wa­nych wer­sjach zbu­do­wano około 2500 myśliw­ców J-7, któ­rych wytwa­rza­nie zakoń­czono w 2013 r. Ponadto w latach 1986 – 2017 w Guizhou była pro­du­ko­wana dwu­miej­scowa odmiana JJ-7 (zakład dostar­czał także kom­po­nenty do budowy bojo­wych J-7 w Chengdu). Silniki WP-7 (R11F-300) począt­kowo wytwa­rzano w Shenyang Liming, a następ­nie w Guizhou Liyang. W tym ostat­nim zakła­dzie pro­du­ko­wano rów­nież zmo­der­ni­zo­wane WP-13 napę­dza­jące now­sze myśliwce (oba typy sil­ni­ków wyko­rzy­sty­wano także w samo­lo­tach myśliw­skich J-8).

  • Michał Fiszer, Jerzy Gruszczyński

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE