Najlepsze car­skie krążowniki

Krążownik pancernopokładowy Bogatyr`. Fot. NHHC

Krążownik pan­cer­no­po­kła­dowy Bogatyr‘. Fot. NHHC

Rosyjski krą­żow­nik I klasy Bogatyr‘, zbu­do­wany w nie­miec­kiej stoczni Vulcan w Szczecinie, stał się pro­to­pla­stą naj­lep­szych rosyj­skich krą­żow­ni­ków pan­cer­no­po­kła­do­wych prze­łomu XIX i XX w. Walczyły one w woj­nie rosyj­sko-japoń­skiej, I woj­nie świa­to­wej, a jeden – Komintiern – w aktyw­nej służ­bie dotrwał do II wojny światowej.

W miarę pogar­sza­nia się sytu­acji mię­dzy­na­ro­do­wej, a zwłasz­cza koniecz­no­ści roz­bu­dowy floty na potrzeby wojny z Japonią, zaszła potrzeba odmło­dze­nia floty krą­żow­ni­ków. Okręty tej klasy w Rosji lat 90. XIX w. w zasa­dzie dzie­liły się na dwie grupy – wiel­kie krą­żow­niki pan­cerne do walki z żeglugą han­dlową prze­ciw­nika (domyśl­nie Wielkiej Brytanii) i małe, stare krą­żow­niki nie­opan­ce­rzone (rza­dziej pan­cer­no­po­kła­dowe) pamię­ta­jące prze­łom lat 70. i 80. XIX w.
Finansowanie prac miało odbyć się w ramach nowego spe­cjal­nego pro­gramu roz­bu­dowy floty z 1898 r. Krajowe stocz­nie w tym cza­sie zajęte były budową pan­cer­ni­ków i nijak nie mogły pod­jąć się pro­duk­cji potrzeb­nych krą­żow­ni­ków. Generalnie okre­ślono, że potrzebne będą dwa rodzaje okrę­tów tej klasy. Po pierw­sze nie­wiel­kie krą­żow­niki pan­cer­no­po­kła­dowe o wypor­no­ści nor­mal­nej w gra­ni­cach 3000 t, do peł­nie­nia bli­skiej służby roz­po­znaw­czej i jako okręty fla­gowe zespo­łów tor­pe­dow­ców. W prak­tyce do zadań tych zamó­wiono w nie­miec­kiej stoczni Schichaua w Gdańsku Nowika (potem zbu­do­wano w Rosji dwa kolejne – nie­mal iden­tyczne Żemczug i Izumrud) oraz w Danii Bojarina. Po dru­gie okręty o wypor­no­ści nor­mal­nej 6000 t, mające patro­lo­wać daleko przed eska­drą pan­cer­ni­ków i ewen­tu­al­nie wyko­ny­wać dzia­ła­nia samo­dzielne (np. zwal­czać żeglugę przeciwnika).
Zdecydowano się na wysła­nie zapy­tań ofer­to­wych do stoczni nie­miec­kich, ame­ry­kań­skich i wło­skich. Wynikało to z tego, że stocz­nie Albionu praw­do­po­dob­nie i tak by odmó­wiły ze względu na sojusz bry­tyj­sko-japoń­ski, a pro­jekty fran­cu­skie z tego okresu w ogóle nie odpo­wia­dały stro­nie rosyj­skiej. Rosjanie zbu­do­wali u sie­bie tylko 3 jed­nostki tej klasy – okręty typu Diana, które w prak­tyce oka­zały się mało udane, gdyż były zbyt wolne jak na ich potrzeby.
Ostatecznie póź­niej­szego Warjaga zbu­do­wała stocz­nia Williama Crampa z Filadelfii, słyn­nego pię­cio­ko­mi­no­wego Askolda kiloń­ska Germania (nale­żąca do kon­cernu Kruppa), a Bogatyra szcze­ciń­ski Vulcan. Wszystkie te okręty zapro­jek­to­wano z cał­kiem sil­nym uzbro­je­niem obej­mu­ją­cym 12 armat kal. 152 mm i tyleż samo kal. 75 mm. Opancerzony pokład miał mieć gru­bość w gra­ni­cach 60 – 75 mm i zabez­pie­czać prze­działy siłowni i kotłowni oraz komory amu­ni­cyjne przed poci­skami kal. 120 – 152 mm (takie miały japoń­skie krą­żow­niki). Ważna była także pręd­kość, na pozio­mie ponad 20 w. Dzięki temu mogłyby w miarę swo­bod­nie ope­ro­wać z nowymi pan­cer­ni­kami, np. typu Pobieda, czy zbu­do­wa­nym we Francji Cesariewiczem, które osią­gały na pró­bach pręd­kość około 18 w.
Na mar­gi­ne­sie należy wspo­mnieć o dosyć cie­ka­wym pro­jek­cie zapro­po­no­wa­nym przez Rosyjskie Towarzystwo Budowy Parowozów i Maszyn. Zakładał on krą­żow­nik, któ­rego całe uzbro­je­nie usta­wiono w wie­żach dwu­dzia­ło­wych (posa­do­wio­nych na pla­nie wydłu­żo­nego sze­ścio­kąta, co zwane jest ukła­dem hek­sa­go­nal­nym) i to przy wypor­no­ści nor­mal­nej ogra­ni­czo­nej do 6000 t. Ministerstwo uznało jed­nak pro­jekt za zbyt nowa­tor­ski, a poza tym oba­wiano się, że zakłady – nie mające doświad­cze­nia w budo­wie okrę­tów – zwy­czaj­nie nie podo­łają zleceniu.
Projekt Bogatyra (jego nazwa ozna­czała olbrzyma lub boha­tera) przed­sta­wiony został latem 1898, a sam kon­trakt pod­pi­sany 5 sierp­nia tr. Okręt ten był wzo­ro­wany na zbu­do­wa­nym dla Japończyków krą­żow­niku pan­cer­nym Yakumo (w służ­bie od czerwca 1900 r.).

  • Michał Glock

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE