Modernizacja wozu bojo­wego Osa-AK/AKM

Dwa zmodernizowane przeciwlotnicze rakietowe wozy bojowe 9A33-2B w położeniu marszowym sfotografowane na terenie 2566. ZRREW w Borysowie.

Dwa zmo­der­ni­zo­wane prze­ciw­lot­ni­cze rakie­towe wozy bojowe 9A33-2B w poło­że­niu mar­szo­wym sfo­to­gra­fo­wane na tere­nie 2566. ZRREW w Borysowie.

Samobieżny prze­ciw­lot­ni­czy zestaw rakie­towy 9K33M2 Osa-AK i jego wer­sja roz­wo­jowa 9K33M3 Osa-AKM, gdy wcho­dziły do uzbro­je­nia, w wielu aspek­tach wyprze­dzały swą epokę. Czas jest jed­nak nie­ubła­gany i odci­snął piętno także na tym sys­te­mie uzbro­je­nia.

Elementy skła­dowe i amu­ni­cja zestawu zostały wdro­żone do pro­duk­cji i służby linio­wej w dru­giej poło­wie lat 70. (wer­sja M2 w 1975 r., zaś M3 w 1980 r.), co oczy­wi­ście zna­la­zło swe odbi­cie w zasto­so­wa­nych roz­wią­za­niach i bazie ele­men­to­wej wypo­sa­że­nia elek­tro­nicz­nego. Niemniej, bio­rąc pod uwagę swoje zasad­ni­cze cha­rak­te­ry­styki – zasięg raże­nia celów, zakres wyso­ko­ści lotu zwal­cza­nych środ­ków napadu powietrz­nego, a także sku­tecz­ność oddzia­ły­wa­nia amu­ni­cji na cel, zasad­ni­czo nadal speł­nia więk­szość wyma­gań sta­wia­nych dziś przed środ­kami walki z samo­lo­tami i śmi­głow­cami. W miarę upływu czasu tak­tyka uży­cia środ­ków napadu powietrz­nego sys­te­ma­tycz­nie się zmie­nia, na współ­cze­snym polu walki poja­wiły się także nowe zagro­że­nia. Aby nadą­żyć za zmie­nia­ją­cym się teatrem dzia­łań zestaw był – w róż­nych kra­jach – kil­ka­krot­nie moder­ni­zo­wany. Propozycje takie, obec­nie ukie­run­ko­wane przede wszyst­kim na odbior­ców zagra­nicz­nych, mają czę­sto sze­roki zakres, szcze­gól­nie w przy­padku wypo­sa­że­nia elek­tro­nicz­nego. W ten spo­sób udało się, choćby czę­ściowo, wyeli­mi­no­wać pro­blemy wyni­ka­jące z archa­icz­nej z dzi­siej­szej per­spek­tywy bazy ele­men­to­wej. Wymiana elek­tro­niki skut­kuje głów­nie wzro­stem nie­za­wod­no­ści, ale wdro­żono też takie roz­wią­za­nia, które przy­czy­niły się także do poprawy innych cha­rak­te­ry­styk.
Nawet jed­nak te dzia­ła­nia nie pozwo­liły pozbyć się zasad­ni­czych nie­do­stat­ków zestawu, które dziś dopro­wa­dzają Osę do gra­nicy (a u nie­któ­rych użyt­kow­ni­ków nawet do jej prze­kro­cze­nia) moż­li­wo­ści utrzy­ma­nia w spraw­no­ści poszcze­gól­nych ele­men­tów zestawu, a tym samym i cało­ści, nie­za­leż­nie od bazo­wej wer­sji lub wariantu. Za naj­więk­sze z punktu widze­nia użyt­kow­ni­ków pro­blemy zesta­wów rodziny 9K33M2/M3 i wcho­dzą­cych w ich skład prze­ciw­lot­ni­czych rakie­to­wych wozów bojo­wych (PRWB) 9A33BM2/M3 należy uznać kry­tyczny wiek amu­ni­cji – kie­ro­wa­nych poci­sków rakie­to­wych 9M33M2/M3, a także pojazdy bazowe pod­sta­wo­wych ele­men­tów zestawu – trzy­osiowe spe­cjalne pod­wo­zia pły­wa­jące BAZ-5937 w przy­padku PRWB i BAZ-5939 pojazdu trans­por­towo-zała­dow­czego 9T217B. W przy­padku pod­wozi, które są wyspe­cja­li­zo­wa­nymi roz­wią­za­niami, opra­co­wa­nymi z myślą o roli nośni­ków uzbro­je­nia i pojaz­dów trans­portu oraz prze­ła­dunku rakiet, naj­więk­szym pro­ble­mem jest fak­tyczny brak więk­szo­ści asor­ty­men­tów czę­ści zamien­nych, a także zaawan­so­wany wiek i prze­sta­rza­łość tech­niczna. Jeśli zaś cho­dzi o poci­ski kie­ro­wane 9M33M2/M3, to wie­lo­krot­nie prze­kro­czono usta­no­wiony przez pro­du­centa resurs (o 1520 lat w sto­sunku do okresu przy­dat­no­ści do uży­cia usta­no­wio­nego przez pro­du­centa), a wiele z nadal uży­wa­nych (głów­nie doty­czy to poci­sków wer­sji M3, więk­szość poci­sków M2 została wyco­fana) sta­nowi poważ­niej­sze zagro­że­nie dla użyt­kow­ni­ków niż dla celów, które mia­łyby zwal­czać. Także w ich przy­padku czas i che­mia są nie­ubła­gane. Poza prze­sta­rzałą bazą ele­men­tową elek­tro­niki, głów­nym pro­ble­mem rakiet są pro­cesy sta­rze­nia sta­łego paliwa rakie­to­wego sil­nika i inne ele­menty piro­tech­niczne.

PRWB 9A33-2B w położeniu marszowym. Widoczne drzwi prowadzące do kabiny operatorów znajdującej się za kabiną kierowcy ciężarówki MAZ-6317.

PRWB 9A33-2B w poło­że­niu mar­szo­wym. Widoczne drzwi pro­wa­dzące do kabiny ope­ra­to­rów znaj­du­ją­cej się za kabiną kie­rowcy cię­ża­rówki MAZ-6317.

Jeśli jed­nak pomi­nąć te dwa zasad­ni­cze pro­blemy, to sam zestaw nadal dys­po­nuje zna­czą­cym poten­cja­łem bojo­wym, a także podat­no­ścią moder­ni­za­cyjną, pozwa­la­jącą na jego dal­szą eks­plo­ata­cję. Ten fakt, a także rela­tywna pro­stota tech­niczna ele­men­tów two­rzą­cych zestaw, spra­wiła, że kilka firm w róż­nych kra­jach (także Wojskowe Zakłady Uzbrojenia S.A. z Grudziądza) poszu­kują dróg do prze­dłu­że­nia życia ope­ra­cyj­nego Os. Jedną z naj­now­szych pro­po­zy­cji w tej sfe­rze jest oferta moder­ni­za­cji prze­ciw­lot­ni­czych rakie­to­wych wozów bojo­wych (PRWB) 9K33M2 Osa-AK i 9K33M3 Osa-AKM do stan­dardu ozna­czo­nego 9A33-2B, zapre­zen­to­wana po raz pierw­szy publicz­nie, wraz ze zmo­der­ni­zo­wa­nym pojaz­dem trans­por­towo-zała­dow­czym 9T217-1B, na wysta­wie MILEX-2019 w Mińsku w maju tego roku (WiT 6 i 7/2019). Jej auto­rami są spe­cja­li­ści z bia­ło­ru­skiego przed­się­bior­stwa 2566. Zakłady Remontowe Sprzętu Radioelektronicznego (2566. Zawod po rie­montu radio­eliek­tron­nowo wooru­że­nija, 2566. ZRREW) z Borysowa. W eks­po­zy­cji 2566. ZRREW pod­czas MILEX‑u można było zapo­znać się rów­nież z dwoma zespo­łami prze­ciw­lot­ni­czego poci­sku kie­ro­wa­nego 9M33M3U, na przy­kła­dzie któ­rych poka­zano opa­no­wa­nie przez firmę nowych roz­wią­zań i tech­no­lo­gii zwią­za­nych z pro­ce­sem naprawy oraz prze­dłu­że­nia resursu rakiet 9M33M2/M3.

Poprawione cha­rak­te­ry­styki

Powstały siłami 2566. ZRREW PRWB 9A33-2B to głę­boko zmo­der­ni­zo­wany wóz 9A33BM2/BM3. W ramach moder­ni­za­cji z ory­gi­nału wyko­rzy­stano tylko te zespoły i ele­menty, które są przy­datne do nowych zadań, jakie ma obec­nie reali­zo­wać zestaw. Osa została opra­co­wana do bez­po­śred­niej obrony kolumn sprzętu pan­cer­nego i zme­cha­ni­zo­wa­nego przed ata­kami z powie­trza, stąd kon­struk­cja jej kom­po­nen­tów bojo­wych oraz bez­po­śred­niego zabez­pie­cze­nia dzia­łań musiała uwzględ­niać poru­sza­nie się w szyku prze­miesz­cza­ją­cych się wojsk, a więc zapew­niać odpo­wied­nią mobil­ność tak­tyczną. Według obec­nej kon­cep­cji, zmo­der­ni­zo­wana Osa mia­łaby być zesta­wem prze­ciw­lot­ni­czym krót­kiego
zasięgu ochrony obiek­to­wej (lot­nisk, obiek­tów maga­zy­no­wych, infra­struk­tury kry­tycz­nej), nie­mniej dys­po­nu­ją­cym zdol­no­ścią szyb­kiej zmiany sta­no­wi­ska. Stąd też jedną z naj­waż­niej­szych wpro­wa­dzo­nych w kon­struk­cji PRWB 9A33-2B zmian w porów­na­niu z ory­gi­na­łem jest zastą­pie­nie spe­cjal­nego nośnika nowym – trzy­osio­wym pod­wo­ziem samo­chodu cię­ża­ro­wego MAZ-6317 w ukła­dzie 6×6. Ceną była utrata moż­li­wo­ści samo­dziel­nego poko­ny­wa­nia prze­szkód wod­nych i pogor­sze­nie innych cha­rak­te­ry­styk tere­no­wych, ale za to rady­kal­nie uprosz­czono kon­struk­cję, a także zre­du­ko­wano koszty obsługi i napraw całego zespołu pod­wo­zia. Z kolei dzięki zasto­so­wa­niu nowych roz­wią­zań i bazy ele­men­to­wej w wypo­sa­że­niu elek­tro­nicz­nym udało się zna­cząco popra­wić cha­rak­te­ry­styki bojowe i użyt­kowe. Przykładowo, zasto­so­wa­nie cyfro­wej apa­ra­tury okre­śla­nia współ­rzęd­nych celu i gene­ro­wa­nia sygna­łów ste­ru­ją­cych poci­skami wyraź­nie popra­wiło praw­do­po­do­bień­stwo znisz­cze­nia celu. Nowe wypo­sa­że­nie elek­tro­niczne zwięk­sza dokład­ność śle­dze­nia celów powietrz­nych (okre­śla­nia ich współ­rzęd­nych w prze­strzeni) i napro­wa­dza­nia na nie poci­sków kie­ro­wa­nych, redu­kuje nie­sta­bil­ność sygna­łów i wpływa na sta­bi­li­za­cję toru lotu poci­sku. Zastąpienie ory­gi­nal­nych zespo­łów odbior­czych sta­cji radio­lo­ka­cyj­nych nową apa­ra­turą o więk­szej czu­ło­ści zwięk­szyło zasięgi wykry­cia i śle­dze­nia celów. Zmienione algo­rytmy pracy w try­bie selek­cji celów rucho­mych SDC (ros. Sieliekcija dwi­żusz­czich­sja cie­liej, ang. Moving Target Indication, MTI) zapew­niły wzrost zasięgu wykry­cia i śle­dze­nia celów nisko­le­cą­cych, a także wyko­rzy­stu­ją­cych pasywne zakłó­ce­nia elek­tro­niczne.
Modernizacja obej­muje także zmiany w opto­elek­tro­nicz­nej apa­ra­tu­rze śle­dze­nia celów 9Sz38‑2, co z kolei pozy­tyw­nie wpływa na moż­li­wość prze­trwa­nia na współ­cze­snym polu walki, ponie­waż roz­sze­rza zakres wyko­rzy­sta­nia przez PRWB trybu w pełni pasyw­nego pod­czas pracy bojo­wej.
Oczywiście w PRWB 9A33-2B zadbano także o poprawę warun­ków pracy obsługi. Lepsza jest ergo­no­mia sta­no­wisk bojo­wych, które prze­nie­siono do oddziel­nego kon­te­nera, dys­po­nu­ją­cego więk­szą prze­strze­nią wewnętrzną niż prze­dział robo­czy we wnę­trzu pod­wo­zia BAZ-5937. W kon­te­ne­rze ope­ra­tor­skim, poza trzema sta­no­wi­skami pracy, umiesz­czono także nowe sta­no­wi­sko dowódcy zmiany bojo­wej, które umoż­li­wia kie­ro­wa­nie dzia­ła­niami obsługi sta­no­wisk bojo­wych i zapew­nia pod­gląd infor­ma­cji zobra­zo­wa­nej na wyświe­tla­czach zauto­ma­ty­zo­wa­nych sta­no­wisk ope­ra­tor­skich. Wyposażenie PRWB wzbo­ga­cono o apa­ra­turę kon­troli funk­cjo­nal­nej z wbu­do­wa­nym tre­na­że­rem-imi­ta­to­rem, co popra­wia moż­li­wość oceny wyko­ny­wa­nych przez obsługę czyn­no­ści, a także uła­twia pro­ces szko­le­nia. Podczas szko­le­nia ope­ra­to­rów można obec­nie imi­to­wać także dzia­ła­nia w warun­kach zasto­so­wa­nia przez prze­ciw­nika kom­plek­so­wych zakłó­ceń radio­elek­tro­nicz­nych, a imi­to­wana sytu­acja powietrzna może być two­rzona na bazie real­nego terenu i wycinka prze­strzeni powietrz­nej. Aparatura szko­le­niowa zin­te­gro­wana z wypo­sa­że­niem wyko­rzy­sty­wa­nym do pracy bojo­wej zapew­nia: auto­no­miczne szko­le­nie ope­ra­to­rów zmiany bojo­wej, wypra­co­wa­nie algo­rytmu czyn­no­ści bojo­wych od chwili wykry­cia celu aż do tra­fie­nia poci­sku kie­ro­wa­nego w cel (włącz­nie z imi­ta­cją pro­cesu napro­wa­dza­nia poci­sku na cel), a także imi­to­wa­nie aktyw­nych i pasyw­nych zakłó­ceń elek­tro­nicz­nych. Nowością jest także apa­ra­tura do reje­stra­cji i auto­ma­tycz­nej oceny czyn­no­ści obsługi pod­czas szko­le­nia, a także oceny rezul­ta­tów prze­pro­wa­dzo­nych strze­lań.
Konstruktorom udało się uzy­skać wzrost odpor­no­ści apa­ra­tury zmo­der­ni­zo­wa­nego PRWB i całego zestawu na prze­ciw­dzia­ła­nie nowo­cze­snych środ­ków walki radio­elek­tro­nicz­nej. Pomaga w tym m.in.: zasto­so­wa­nie cyfro­wej apa­ra­tury selek­cji celów rucho­mych SDC/MTI, wpro­wa­dze­nie nowego opto­elek­tro­nicz­nego sys­temu wykry­wa­nia i auto­ma­tycz­nego śle­dze­nia celów powietrz­nych, mogą­cego pra­co­wać w dzień i w nocy, wresz­cie zasto­so­wa­nie nowych algo­ryt­mów pro­gra­mo­wych do ochrony przed celo­wymi zakłó­ce­niami (masku­ją­cymi, nie­syn­chro­nicz­nymi i odwo­dzą­cymi).
W porów­na­niu z ory­gi­nal­nym PRWB w zmo­der­ni­zo­wa­nym 9A33-2B udało się upro­ścić obsługę, skró­cić czas nie­zbęd­nych prac obsłu­gowo-
‑ser­wi­so­wych, a to wpły­nęło na niż­sze obcią­że­nie załogi pojazdu. Przyczyniło się do tego m.in.: rady­kalne zmniej­sze­nie liczby punk­tów stro­je­nia i ręcz­nego wpro­wa­dza­nia para­me­trów, wpro­wa­dze­nie algo­rytmu zauto­ma­ty­zo­wa­nej kon­troli stanu tech­nicz­nego poszcze­gól­nych sys­te­mów włącz­nie z wyświe­tle­niem infor­ma­cji o usterce do poziomu ele­mentu wymien­nego (moduł, płytka dru­ko­wana). Rozwiązania kon­struk­cyjne nowej apa­ra­tury w PRWB 9A33-2B umoż­li­wiają szybką wymianę wadli­wych blo­ków, modu­łów czy pły­tek bez koniecz­no­ści demon­tażu innych ele­men­tów apa­ra­tury, prac przy­go­to­waw­czych i skom­pli­ko­wa­nych regu­la­cji, wyma­ga­ją­cych spe­cjal­nego wypo­sa­że­nia oraz przy­rzą­dów. Oprogramowanie wypo­sa­że­nia bojo­wego PRWB 9A33-2B zostało zabez­pie­czone przed cybe­ra­ta­kami i wpro­wa­dza­niem nie­usank­cjo­no­wa­nych przez pro­du­centa zmian w okre­sie eks­plo­ata­cji. Współczesna, spraw­dzona i nie­za­wodna baza ele­men­towa zasto­so­wana w nowych zespo­łach i blo­kach zmo­der­ni­zo­wa­nego PRWB w rady­kalny spo­sób wpły­nęła na popra­wie­nie zarówno współ­czyn­nika śred­niego czasu pomię­dzy uster­kami (MTBF) samych urzą­dzeń, jak i PRWB w cało­ści, obni­że­nie nakła­dów na obsługę i zapew­nie­nie tech­nicz­nej oraz funk­cjo­nal­nej żywot­no­ści pod­czas dal­szej eks­plo­ata­cji (co naj­mniej 10 lat). Zastosowanie współ­cze­snej bazy ele­men­to­wej i tech­no­lo­gii wyko­na­nia urzą­dzeń zapew­nia także łatwy bie­żący dostęp do czę­ści zamien­nych oraz narzę­dzi, czy też utwo­rze­nie nie­zbęd­nych zapa­sów czę­ści na pla­no­wany czas eks­plo­ata­cji. Łatwiejsze jest także skom­ple­to­wa­nie odpo­wied­niego oprzy­rzą­do­wa­nia kon­tro­lno-pomia­ro­wego i napraw­czego oraz doku­men­ta­cji tech­nicz­nej i eks­plo­ata­cyj­nej w zakła­dach obsłu­gowo-remon­to­wych. Nie można także w sfe­rze nie­za­wod­no­ści pomi­nąć zasto­so­wa­nia seryj­nego pod­wo­zia koło­wego o zwięk­szo­nej mobil­no­ści tere­no­wej, wyko­rzy­stu­ją­cego zasad­ni­cze zespoły z rynku komer­cyj­nego.

  • Miroslav Gyűrösi

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE