M270 MLRS i M142 HIMARS – zarys roz­woju cz.1

Odpalenie rakiety M26 z wyrzutni M270 systemu MLRS na poligonie White Sands Missile Range w 1983 r.

Odpalenie rakiety M26 z wyrzutni M270 sys­temu MLRS na poli­go­nie White Sands Missile Range w 1983 r.

Zakupiony nie­dawno przez Ministerstwo Obrony Narodowej w ramach pro­gramu Homar sys­tem polo­wej arty­le­rii rakie­to­wej M142 HIMARS (HIgh Mobility Artillery Rocket System), pro­du­ko­wany w Stanach Zjednoczonych, to kolejne ogniwo w ewo­lu­cji sys­temu M270 MLRS – pod­czas zim­nej wojny naj­po­pu­lar­niej­szego w NATO sys­temu tej klasy.

M142 HIMARS jest dosko­na­łym przy­kła­dem na dosto­so­wa­nie uzbro­je­nia do zmie­nia­ją­cej się dok­tryny uży­cia Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych w XXI w. Dotyczyło to także arty­le­rii polo­wej. W związku ze zmianą cha­rak­teru dzia­łań prze­stała liczyć się zdol­ność wyrzutni rakie­to­wych do towa­rzy­sze-nia oddzia­łom pan­cerno-zme­cha­ni­zo­wa­nym. Zamiast tego posta­wiono na tanie w pro­duk­cji i eks­plo­ata­cji wyrzut­nie na zaadap­to­wa­nych pod­wo­ziach samo­cho­dów cię­ża­ro­wych. Uprościło to logi­stykę i trans­port stra­te­giczny, zwłasz­cza lot­ni­czy. Wyrzutnie na nośniku koło­wym – kosz­tem zdol­no­ści poko­ny­wa­nia terenu – mogły prze­miesz­czać się szyb­ciej (choć nie dalej, pozo­stał zasięg ~480 km) sie­cią dro­gową. Kolejnym obsza­rem zmian była ewo­lu­cja rakiet. W miej­sce amu­ni­cji do walki z prze­ciw­ni­kiem dobrze uzbro­jo­nym i mobil­nym, wpro­wa­dzono amu­ni­cję o pod­wyż­szo­nej cel­no­ści do ata­ko­wa­nia celów punk­to­wych o zna­nych koor­dy­na­tach, lepiej spraw­dza­jącą się w kon­flik­tach asy­me­trycz­nych.

Wyrzutnia M270 US Army zajmuje przygodną pozycję ogniową podczas NATO-wskich ćwiczeń „Reforger ’85” na terytorium RFN.

Wyrzutnia M270 US Army zaj­muje przy­godną pozy­cję ogniową pod­czas NATO-wskich ćwi­czeń „Reforger ’85” na tery­to­rium RFN.

Od GSRS do MLRS

Z racji ogra­ni­czo­nego miej­sca tylko naszki­cu­jemy histo­rię roz­woju sys­temu M270 MLRS. W latach 70. roz­po­częto w Stanach Zjednoczonych prace nad nową kon­cep­cją pro­wa­dze­nia w Europie wojny z Układem Warszawskim. Zdefiniowano potrzebę wpro­wa­dze­nia sys­temu arty­le­ryj­skiego zdol­nego do ostrze­la­nia dużego obszaru, aby zwal­czać cele w jak naj­krót­szym cza­sie od ich wykry­cia (wysoka wyma­gana szyb­ko­strzel­ność wyklu­czała arty­le­rię lufową), np. prze­miesz­cza­jące się pod­od­działy zme­cha­ni­zo­wane, pozy­cje arty­le­rii polo­wej (ogień kon­trar­ty­le­ryj­ski) czy obrony prze­ciw­lot­ni­czej. Dalsze stu­dia nad nie­do­szłą wojną w Europie dopro­wa­dziły do stwo­rze­nia kon­cep­cji Active Defense, a następ­nie Army/Division 86 oraz tzw. AirLand Battle (bitwa powietrzno-lądowa, dok­tryna ogło­szona przez TRADOC w 1981 r.). Do jej pro­wa­dze­nia miały słu­żyć nowe sys­temy uzbro­je­nia, tzw. Wielka Piątka (Big Five: czołg M1 Abrams, bwp M2 Bradley, śmi­gło­wiec wie­lo­za­da­niowy UH-60 Black Hawk, śmi­gło­wiec prze­ciw­pan­cerny AH-64 Apache, sys­tem prze­ciw­lot­ni­czy MIM-104 Patriot). Jednak opra­co­wy­wany rów­no­le­gle z nimi w latach 70. MLRS nie wcho­dził w skład Wielkiej Piątki, jak cza­sami jest to błęd­nie poda­wane.
Program roz­po­czął się w 1975 r., kiedy zało­że­nia tak­tyczno-tech­niczne do nowego sys­temu powstały w US Army Field Artillery School w Fort Still. Wówczas sys­tem nazy­wano General Support Rocket System (GSRS, sys­tem rakie­towy ogól­nego wspar­cia). W grud­niu 1975 r. wysto­so­wano zapy­ta­nie ofer­towe (RfP) do pod­mio­tów zain­te­re­so­wa­nych opra­co­wa­niem takiego sys­temu. W marcu 1976 r. przy­znano kon­trakty roz­wo­jowe pię­ciu fir­mom. We wrze­śniu 1977 r. do kolej­nej fazy pro­gramu zakwa­li­fi­ko­wały się już tylko dwie spółki – kor­po­ra­cja Vought i Boeing Aerospace. Po 33 mie­sią­cach wybrano roz­wią­za­nie firmy Vought, która (także jako część kor­po­ra­cji Ling-Temco-Vought Aerospace, tzw. LTV) miała już duże doświad­cze­nie w kon­stru­owa­niu poci­sków rakie­to­wych (nadal pro­du­ko­wała poci­ski bali­styczne MGM-52 Lance). W marcu 1979 r.
Vought wystrze­lił pierw­szy pocisk GSRS z 6‑lufowego pakietu na wyrzutni (tzw. Self-Propelled Launcher Loader). W listo­pa­dzie 1979 r. pro­gram GSRS prze­mia­no­wano na MLRS (Multiple Launch Rocket System, wie­lo­pro­wad­ni­cowy sys­tem rakie­towy). W kwiet­niu 1980 r. US Army wybrało Vought jako głów­nego dostawcę MLRS, przy­zna­jąc kon­trakt, który zakła­dał jed­no­cze­sne dokoń­cze­nie roz­woju sys­temu z wdra­ża­niem pro­duk­cji nisko­se­ryj­nej. W maju 1982 r. Vought dostar­czył pierw­szy „sze­ścio­pak” rakiet nie­kie­ro­wa­nych M26 pro­duk­cji nisko­se­ryj­nej z pod­po­ci­skami typu M42. W lutym 1983 r. sys­tem prze­szedł strze­la­nia kwa­li­fi­ka­cyjne na poli­go­nie White Sands Missile Range (WSMR). Ukończenie roz­woju zaowo­co­wało zgodą woj­ska z marca 1983 r. na uru­cho­mie­nie pro­duk­cji wiel­ko­se­ryj­nej.
Pięcioletni kon­trakt na pro­duk­cję wiel­ko­se­ryjną MLRS zawarto we wrze­śniu 1983 r. Wartość kon­traktu bazo­wego (lata podat­kowe 1983 – 1987) wyno­siła ponad 1,236 mld USD (w ówcze­snych cenach), ale zawie­rała też cztery opcje – wszyst­kie wyko­rzy­stano w latach podat­ko­wych 1984 – 1989. Ostatecznie pod­nio­sło to war­tość zamó­wie­nia do ponad 1,766 mld USD. LTV w swo­ich zakła­dach w Camden (Arkansas), współ­pra­cu­jąc z 20 pod­wy­ko­naw­cami, przez sie­dem lat wypro­du­ko­wał 334 356 rakiet bojo­wych M26, 24 360 ćwi­czeb­nych M28 i 149 wyrzutni M270. Te ostat­nie powsta­wały na zmo­dy­fi­ko­wa­nym pod­wo­ziu bwp M2 Bradley, ozna­czo­nym M993, wów­czas pro­du­ko­wa­nym przez Food Machinery Corporation (FMC), póź­niej­sze United Defense, a obec­nie BAE Systems Land & Armaments.
Konglomerat prze­my­słowy LTV to też już histo­ria, kor­po­ra­cja zban­kru­to­wała (po raz pierw­szy) w 1986 r., a w ramach restruk­tu­ry­za­cji odsprze­dała swój woj­skowy dział LTV Aerospace. Jego rakie­tową część kupił Loral Corporation, któ­rego z kolei w 1996 r. prze­jął Lockheed Martin. Stąd obec­nym pro­du­cen­tem sys­te­mów rakie­to­wych MLRS/HIMARS jest Lockheed Martin Missiles and Fire Control.
Drugi kon­trakt wie­lo­letni (lata podat­kowe 1989 – 1993) przy­znano w lipcu 1989 r. System wstępną goto­wość ope­ra­cyjną (IOC) w US Army osią­gnął w 1983 r. We wrze­śniu 1995 r. poda­wana liczba wypro­du­ko­wa­nych wyrzutni M270 wyno­siła 857, w tym 772 dla US Army, reszta dla US National Guard. Była to chyba histo­rycz­nie szczy­towa liczeb­ność MLRS w US Army, gdyż w 2011 r. Pentagon poda­wał, że pro­du­cent wspo­maga eks­plo­ata­cję 224 M270A1 i 396 M142 (także w US Marine Corps). Część sta­rych armij­nych MLRS-ów (sto­so­wane jest ozna­cze­nie M270A0) zostało zma­ga­zy­no­wa­nych, odkąd nie­zmo­der­ni­zo­wane M270 wyco­fano z linii w 2012 r.
W latach 90. więk­szość wypo­sa­że­nia elek­tro­nicz­nego sys­temu nie była już pro­du­ko­wana, opro­gra­mo­wa­nie było prze­sta­rzałe, poprzedni sys­tem prze­ła­do­wa­nia wyrzutni powolny. Problemy te dawały się we znaki pod­czas ope­ra­cji „Desert Storm”. Dlatego roz­po­częto pro­gramy moder­ni­za­cyjne M270: Improved Fire Control System (IFCS), Improved Mechanical Launch System (ILMS) i rakiety ER-MLRS (póź­niej­sze M26A1). Wprowadzenie IFCS miało zara­dzić prze­sta­rza­łemu SKO, a ILMS skró­cić czas celo­wa­nia o 70% i prze­ła­do­wa­nia o 50%. Dodano też odbior­nik GPS do sys­temu nawi­ga­cyj­nego bazu­ją­cego na plat­for­mie bez­wład­no­ścio­wej. Zmodernizowana wer­sja nosi ozna­cze­nie M270A1. Czas wpro­wa­dza­nia danych do strze­la­nia i wyce­lo­wa­nia skró­cił się z 93 do 16 s (ana­lo­giczne war­to­ści można przy­jąć w przy­padku M142). Wprowadzanie tych zmian zaczął jesz­cze Loral Vought Systems, a koń­czył już Lockheed Martin. Pierwsze testy wer­sji M270A1 prze­pro­wa­dzono w Fort Still w sierp­niu 2001 r. W 2002 r. M270A1 przy­jęto do uzbro­je­nia.

Prototypowa wyrzutnia, tzw. Self-Propelled Launcher Loader (SPLL), podczas testów w 1979 r., kiedy program jeszcze nazywano General Support Rocket System (GSRS).

Prototypowa wyrzut­nia, tzw. Self-Propelled Launcher Loader (SPLL), pod­czas testów w 1979 r., kiedy pro­gram jesz­cze nazy­wano General Support Rocket System (GSRS).

Obecnie sys­tem kie­ro­wa­nia ogniem sys­te­mów MLRS i HIMARS został w zasa­dzie ujed­no­li­cony, w M270A1 jest to IFCS, a w M142 UFCS (Universal Fire Control System) o iden­tycz­nym inter­fej­sie (mono­chro­ma­tyczny ekran, obsługa przez kla­wia­turę). Trudno te sys­temy nazwać dziś nowo­cze­snymi, wygląd i funk­cjo­nal­ność kon­soli może koja­rzyć się z domo­wymi kom­pu­te­rami z początku lat 90. Każdy inny pro­du­cent ana­lo­gicz­nych sys­te­mów ofe­ruje dziś młod­sze roz­wią­za­nia. Stąd też opra­co­wano kolejną fazę moder­ni­za­cji. Chodzi o tzw. Common Fire Control System (CFCS), który będzie ujed­no­li­co­nym udo­sko­na­le­niem IFCS i UFCS, obej­mu­jąc zarówno zmiany w opro­gra­mo­wa­niu, jak i w sprzę­cie (w końcu wie­lo­barwny wyświe­tlacz). CFCS to część więk­szego pakietu moder­ni­za­cyj­nego, który dopro­wa­dzi do powsta­nia wer­sji M270A2. Rozpoczęcie pro­duk­cji CFCS zapla­no­wano na rok podat­kowy 2021. Prócz CFCS wyrzut­nie MLRS otrzy­mają nowe kabiny, tzw. Improved Armor Cab (IAC), testo­wane już na M270A1 od 2015 r. Producentem IAC jest BAE Ground Systems Division z Santa Clara w Kalifornii. IAC zapew­nia lep­szą ochronę prze­ciw­ba­li­styczną i prze­ciw­mi­nową, ana­lo­giczną jak opan­ce­rzone kabiny Increased Crew Protection (ICP), w które są wypo­sa­żane wyrzut­nie HIMARS od 2012 r. M270A1 i M142 są też suk­ce­syw­nie dopo­sa­żane w ter­mi­nale sys­temu dowo­dze­nia Blue Force Tracker (BFT).

  • Adam M. Maciejewski

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE