Lotniskowce i lot­nic­two zaokrę­to­wane Australii 1948 – 2014

Lotniskowce Australii. Melbourne 24 marca 1966 r. odpływa w towarzystwie Sydney (na pierwszym planie), tankowca Supply i fregaty Yarra.

Lotniskowce Australii. Melbourne 24 marca 1966 r. odpływa w towa­rzy­stwie Sydney (na pierw­szym pla­nie), tan­kowca Supply i fre­gaty Yarra.

Królewska Marynarka Wojenna Australii (Royal Australian Navy, RAN) w 1944 r. roz­po­częła prace nad zde­fi­nio­wa­niem jej powo­jen­nych potrzeb w zakre­sie posia­da­nia okrę­tów. Jako że główną klasą okrę­tów stały się lot­ni­skowce, Pierwszy Lord Morski Royal Navy (RN) zaofe­ro­wał Australii HMS Venerable, a w roku następ­nym – HMS Ocean.

Rząd austra­lij­ski nie zde­cy­do­wał się jed­nak na obsa­dze­nie lot­ni­skow­ców przed zakoń­cze­niem dzia­łań wojen­nych. Oficjalne nego­cja­cje roz­po­częto w kwiet­niu 1946 r. We wrze­śniu Admiralicja RN zapro­po­no­wała Australii dwa lek­kie lot­ni­skowce floty za cenę jed­nego, tj. 2 750 000 fun­tów – pod warun­kiem, że ponie­sie ona koszt ewen­tu­al­nej moder­ni­za­cji. Uzbrojenie i wypo­sa­że­nie miało kosz­to­wać dal­sze 450 000 fun­tów na jed­nostkę. W 1946 r. bry­tyj­skie FAA (Fleet Air Arm) odde­le­go­wało trzech wyso­kich rangą ofi­ce­rów do Australii w celu pomocy przy two­rze­niu lot­nic­twa mor­skiego RAN. 3 lipca 1947 r. zde­cy­do­wano utwo­rzyć FAA RAN i zaku­pić dwa lot­ni­skowce typu Majestic (ulep­szony typ Colossus) – HMS Terrible i HMS Majestic.
Pierwszy okręt pla­no­wano nazwać Sydney, wyko­rzy­stu­jąc fun­du­sze (427 000 fun­tów) zebrane w Australii po zato­pie­niu krą­żow­nika cięż­kiego Sydney. Rząd austra­lij­ski pod­jął 30 marca 1948 r. decy­zję o znacz­nej moder­ni­za­cji dru­giego lot­ni­skowca, który pla­no­wano nazwać Melbourne, lecz potrzebny był dopiero od 1953 r. Nazwy obu lot­ni­skow­ców ogło­szono ofi­cjal­nie 27 kwiet­nia 1948 r. Budowę sze­ściu bry­tyj­skich lot­ni­skow­ców typu Majestic roz­po­częto w 1943 r. Kiedy w maju 1946 r. prze­rwano budowę, dwa wspo­mniane kadłuby były gotowe w około 80%. Po wybu­chu wojny w Korei Australia zde­cy­do­wała się obsa­dzić drugi lot­ni­sko­wiec i, po roz­mo­wach pro­wa­dzo­nych od czerwca 1951 r., w 1952 r. wypo­ży­czyła HMS Vengeance – lekki lot­ni­sko­wiec typu Colossus.

Lotniskowiec HMAS Sydney

Lekki lot­ni­sko­wiec HMS Terrible (R93) został zamó­wiony 7 grud­nia 1942 r. w HM Devonport Dockyard. W maju 1946 r. nie­ukoń­czony kadłub odsta­wiono do rezerwy w Devonport. Po zaku­pie przez Australię prace wzno­wiono i pod koniec 1948 r. prze­ka­zano RAN. Całkowity koszt wraz z uzbro­je­niem, wypo­sa­że­niem, zapa­sami i samo­lo­tami wyniósł 2 700 000 fun­tów (sam okręt kosz­to­wał około 1 400 000 fun­tów). Wyposażenie elek­tro­niczne obej­mo­wało dwa radary 227Q i po jed­nym 293M, 960/281BQ oraz 961. 6 stycz­nia 1949 r. odbyto próby pręd­ko­ści, osią­ga­jąc 24,61 w na pomia­ro­wej mili mor­skiej. Trzeciego lutego 1949 r. pod­pi­sano akt zdaw­czo-odbior­czy i po zmia­nie nazwy HMAS Sydney (R17) roz­po­czął od 8 lutego próby urzą­dzeń hamow­ni­czych i kata­pulty z samo­lo­tami typu Seafire, Sea Fury, Firefly oraz Avenger.
Katapulta o napę­dzie hydrau­licz­nym miała dłu­gość 46 m i roz­pę­dzała samo­loty o wadze do 9 t do 122 km/h (66 w). W latach 1948 – 1956 lot­ni­sko­wiec miał nama­lo­waną na pokła­dzie literę iden­ty­fi­ka­cyjną K – takie też ozna­cze­nie nosiły samo­loty przy­pi­sa­nych dywi­zjo­nów pokła­do­wych. Nominalnie był to dywi­zjon (squ­adron) 12 myśliw­sko-bom­bo­wych Sea Fury i dywi­zjon 12 Firefly – samo­lo­tów peł­nią­cych rolę ZOP, roz­po­znaw­czą i sztur­mową. Pierwsze samo­loty dywi­zjo­nów 805. (Sea Fury FB.11 ozna­czane w 1949 i 1950 r. od 100/K do 138/K) i 816. (Firefly AS.6 ozna­czane od 220/K do 238/K) wylą­do­wały na pokła­dzie 13 lutego, a dwa dni póź­niej zaokrę­to­wano dowódz­two 20. Grupy Lotniczej (Carrier Air Group, CAG).
Po licz­nych ćwi­cze­niach zała­do­wano zapasy w Grenoch, samo­loty w Glasgow oraz dal­sze zapasy i per­so­nel w Devonport. Port ten okręt opu­ścił 12 kwiet­nia 1949 r., mając na pokła­dzie 1182 ludzi załogi (w tym lot­ni­czej), 438 mary­na­rzy RN odde­le­go­wa­nych do RAN, 52 samo­loty, 4 kadłuby i 400 t frachtu. Po podróży przez Morze Śródziemne i Ocean Indyjski Sydney przy­był do Freemantle w Australii, a następ­nie zawi­nął do Melbourne i 25 maja wyła­do­wał samo­loty w Jervis Bay, aby 28 maja sta­wić się w Sydney, które stało się macie­rzy­stym por­tem lot­ni­skowca – podane dalej daty roz­po­czę­cia i zakoń­cze­nia rej­sów doty­czą portu macie­rzy­stego.
W dniach od 25 lipca do 1 sierp­nia prze­pro­wa­dzono ćwi­cze­nia z 20. CAG. Od 25 sierp­nia Sydney peł­nił rolę okrętu fla­go­wego RAN. Pomiędzy 30 sierp­nia a 1 paź­dzier­nika odbył wraz z 20. CAG rejs do Nowej Gwinei i wyspy Manus. Od 7 paź­dzier­nika do 11 listo­pada 1949 r. miały miej­sce wspólne ćwi­cze­nia z okrę­tami Nowej Zelandii na wodach połu­dnio­wej Australii. W tym rej­sie po raz pierw­szy zabrano na pokład amfi­bię ratow­ni­czą Sea Otter Mk 2 – maszyny te zastą­piły dopiero w 1953 r. śmi­głowce. Kolejny rejs szko­le­niowy lot­ni­sko­wiec odbył pomię­dzy 11 stycz­nia a 3 kwiet­nia 1950 r. po wodach austra­lij­skich i nowo­ze­landz­kich.
7 czerwca Sydney (bez Grupy Lotniczej) opu­ścił port macie­rzy­sty, uda­jąc się na Wyspy Brytyjskie; 24 lipca przy­był do Portsmouth. Celem podróży było przy­wie­zie­nie do Australii 21. CAG w skła­dzie dywi­zjo­nów 808. (23 Sea Fury FB.11) i 817. (32 Firefly AS.6), które zaokrę­to­wano 16 paź­dzier­nika w Glasgow. Lotniskowiec opu­ścił Portsmouth 26 paź­dzier­nika, wpły­wa­jąc do Freemantle 27 listo­pada – i po roz­ła­dunku 21. CAG zacu­mo­wał 8 grud­nia 1950 r. w Sydney. Od 24 lutego do 5 kwiet­nia 1951 r. Sydney wraz z 20. CAG odbył ćwi­cze­nia m.in. w oko­li­cach Tasmanii. Od 24 kwiet­nia wraz z 21. CAG udał się w pla­no­waną podróż wokół Australii, lecz rejs odwo­łano i lot­ni­sko­wiec powró­cił do Sydney 19 maja. W okre­sie od 31 sierp­nia 1951 r. do 22 lutego 1952 r. HMAS Sydney odbył rejs do Manus i Japonii, skąd uczest­ni­czył w woj­nie w Korei w ramach sił ONZ. W tym cza­sie napo­kła­dzie bazo­wano trzy dywi­zjony po 12 samo­lo­tów: 805. i 808. wypo­sa­żone w Sea Fury FB.11 oraz 817. z Firefly AS.5 (część z dywi­zjonu 816., uzu­peł­nione w Kure 27 wrze­śnia 1951 r. maszy­nami 812. dywi­zjonu z HMS Glory). Z bry­tyj­skiego lot­ni­skowca prze­ba­zo­wano też ame­ry­kań­ski śmi­gło­wiec ratow­ni­czy HO3S-1 z dywi­zjonu HU-1. Na pokła­dzie było 95 ofi­ce­rów mary­narki i 55 ofi­ce­rów grupy lot­ni­czej – część z nich z RN. Pomiędzy 3 paź­dzier­nika 1951 r. a 26 stycz­nia 1952 r. lot­ni­sko­wiec odbył sie­dem patroli bojo­wych na wody kore­ań­skie, prze­pły­wa­jąc około 27 tys. Mm, a jego samo­loty pokła­dowe wyko­nały 2366 wylo­tów, zuży­wa­jąc 902 bomby, 6359 rakiet nie­kie­ro­wa­nych i 269 249 poci­sków do dzia­łek 20 mm. Stracono 10 zestrze­lo­nych samo­lo­tów i 7 w wypad­kach (w tym 6 uszko­dzo­nych na pokła­dzie pod­czas hura­ganu 13 paź­dzier­nika) oraz 3 zabi­tych i 6 ran­nych.
Podczas powrotu w Hongkongu 27 stycz­nia prze­ka­zano 6 Firefly na HMS Glory, a zaokrę­to­wano samo­loty RAF (typów Spitfire i Vampire), które prze­wie­ziono do Singapuru. Po remon­cie Sydney wzno­wił ćwi­cze­nia w czerwcu 1952 r., a w sierp­niu udał się na pół­noc na wyspę Manus i odwie­dził Darwin, po czym wziął udział w ope­ra­cji „Hurricane” – pierw­szej bry­tyj­skiej eks­plo­zji bomby ato­mo­wej na wyspach Monte Bello 3 paź­dzier­nika 1952 r. Sydney wraz z innymi okrę­tami zabez­pie­czał 97-kilo­me­trową strefę bez­pie­czeń­stwa, bazu­jąc dywi­zjony 805. i 816. Do Sydney lot­ni­sko­wiec powró­cił w listo­pa­dzie 1952 r. Po remon­cie 25 marca 1953 r. okręt odpły­nął przez Kanał Sueski na Wyspy Brytyjskie, zabie­ra­jąc jedy­nie dywi­zjon 817. (8 Firefly), aby uczest­ni­czyć w Rewii Koronacyjnej Królowej Elżbiety II 15 czerwca 1953 r. Powrót nastą­pił przez Halifax, Baltimore, Jamajkę, Kanał Panamski, Pearl Harbor i Auckland, a port macie­rzy­sty osią­gnięto 15 sierp­nia.
Już 19 wrze­śnia lot­ni­sko­wiec opu­ścił Sydney, a 27 paź­dzier­nika Freemantle, uda­jąc się na drugą turę w Korei – tym razem w ramach prze­strze­ga­nia rozejmu. Bazowano 36 samo­lo­tów: dwa dywi­zjony Sea Fury – 805. i 850., dywi­zjon 817. z Firefly oraz dwa śmi­głowce Sycamore z dywi­zjonu 723. Lotniskowiec odbył pięć tur z bazy w Kure w Japonii, utra­cono samo­lot i śmi­gło­wiec. W dro­dze powrot­nej trans­por­to­wano 68 samo­lo­tów RAAF zaokrę­to­wa­nych w Iwakumi, z któ­rych więk­szość pozo­sta­wiono 18 maja 1954 r. w Singapurze. Sydney powró­cił do Freemantle 2 czerwca, skąd udał się do Sydney.

  • Waldemar Waligóra

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE