Lotnictwo myśliw­skie Sił Powietrznych Ukrainy

Sily Powietrzne Sil Zbrojnych Ukrainy skladaja sie z Wojsk Lotniczych i Wojsk Obrony Przeciwlotniczej.  Na zdjęciu: zmodernizowane samoloty mysliwskie MiG-29MU1 z 40. Brygady  Lotnictwa Taktycznego w Wasylkowie. Fot. Alexander Golz

Sily Powietrzne Sil Zbrojnych Ukrainy skla­daja sie z Wojsk Lotniczych i Wojsk Obrony Przeciwlotniczej. Na zdję­ciu: zmo­der­ni­zo­wane samo­loty mysliw­skie MiG-29MU1 z 40. Brygady
Lotnictwa Taktycznego w Wasylkowie. Fot. Alexander Golz

Ukraińskie lot­nic­two myśliw­skie dys­po­nuje samo­lo­tami pro­duk­cji radziec­kiej takimi jak Su-27 i MiG-29. Oba typy znaj­dują w eks­plo­ata­cji od lat osiem­dzie­sią­tych ubie­głego wieku. Ukraina odzie­dzi­czyła znaczną liczbę myśliw­ców Su-27 i MiG-29 po roz­pa­dzie ZSRR, ale z przy­czyn eko­no­micz­nych więk­szość z nich została wkrótce wyco­fana i zma­ga­zy­no­wana.

Wszystko zmie­niło się w 2014 r., kiedy Ukraina zaczęła przy­wra­cać zakon­ser­wo­wane statki powietrzne do czyn­nej służby. Po tym, jak Federacja Rosja zaanek­to­wała Krym 18 marca 2014 r. i na wschod­nich krań­cach Ukrainy wybu­chła wojna domowa, pań­stwo to pod­jęło wysiłki w celu zwięk­sze­nia wydat­ków na obron­ność i pod­nie­sie­nia moż­li­wo­ści sił zbroj­nych. Od 7 kwiet­nia 2014 r. Siły Powietrzne Ukrainy znaj­dują się w peł­nej goto­wo­ści bojo­wej i uczest­ni­czą w dzia­ła­niach prze­ciwko pro­ro­syj­skim sepa­ra­ty­stom.

Dowództwo Sił Powietrznych „Centrum”

DSP „Centrum” znaj­duje się w Wasylkowie nie­da­leko od połu­dniowo-zachod­nich przed­mieść Kijowa. Podlega mu 39., 40. i 831. Brygada Lotnictwa Taktycznego (obok jed­no­stek radio­tech­nicz­nych i rakie­to­wych). 40. Brygada Lotnictwa Taktycznego wypo­sa­żona w samo­loty myśliw­skie MiG-29 sta­cjo­nuje w Wasylkowie. Powstała na bazie znaj­du­ją­cego się tu od 1993 r. pułku (wcze­śniej bazo­wał on w Mukaczewie), któ­rego histo­ria sięga okresu II wojny świa­to­wej. W 2000 r. 92. pułk lot­nic­twa myśliw­skiego prze­for­mo­wano w 40. Skrzydło Lotnictwa Myśliwskiego, a sie­dem lat póź­niej skrzy­dło stało się 40. Brygadą Lotnictwa Taktycznego. W 2012 r. sta­cjo­nu­jąca w bazie Oziernoje pod Żytomierzem 39. eska­dra lot­nic­twa tak­tycz­nego wypo­sa­żona w samo­loty myśliw­skie Su-27 została włą­czona w skład 40. Brygady Lotnictwa Taktycznego. W stycz­niu 2018 r. eska­dra została prze­for­mo­wana w 39. Brygadę Lotnictwa Taktycznego. Głównym zada­niem 40. Brygady Lotnictwa Taktycznego jest obrona powietrzna sto­licy pań­stwa i regionu, a także osłona gra­nicy pół­noc­nej i wschod­niej. Ze względu na wysoki poziom przy­go­to­wa­nia per­so­nelu lata­ją­cego i tech­nicz­nego, bry­gada należy do eli­tar­nych jed­no­stek Sił Powietrznych Ukrainy.
Z kolei około 230 km na wschód od Kijowa pod Połtawą znaj­duje się baza Mirgorod, w któ­rej sta­cjo­nuje 831. Brygada Lotnictwa Taktycznego. Jest to jedna z dwóch ukra­iń­skich baz lot­ni­czych, które dys­po­nują myśliw­cami Su-27. 831. Brygada Lotnictwa Taktycznego powstała 1 sierp­nia 2003 r. na bazie 831. pułku lot­nic­twa myśliw­skiego. Brygada utrzy­muje cią­głą goto­wość bojową z powodu loka­li­za­cji w pobliżu wschod­nich gra­nic pań­stwa, regu­lar­nie wyko­nuje starty alar­mowe na prze­chwy­ce­nie naru­szy­cieli. Jednostka jest też zaan­ga­żo­wana w kon­flikt, toczący się na wscho­dzie pań­stwa od 2014 r. Dlatego per­so­nel musi utrzy­my­wać wysoki poziom wyszko­le­nia i odpo­wied­nie morale, pro­wa­dząc bojowe patrole powietrzne oraz zwal­cza­jąc sepa­ra­ty­stów. Ciągłe szko­le­nie i dosko­na­le­nie jest nie­zbędne do uzy­ska­nia powo­dze­nia w walce o powietrzną prze­wagę. Także per­so­nel tech­niczny jed­nostki w latach 2014 – 16 pod­niósł na wyż­szy poziom obsługę sprzętu, co zaowo­co­wało zwięk­sze­niem spraw­no­ści i stop­nia goto­wo­ści.
Obie jed­nostki zostały zaan­ga­żo­wane w różne naro­dowe i mię­dzy­na­ro­dowe ope­ra­cje połą­czone. W 2011 r., w ramach przy­go­to­wań do Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej, jakie roze­grano w następ­nym roku w Polsce i na Ukrainie, w bazie Mirgorod zre­ali­zo­wano mię­dzy­na­ro­dowe ćwi­cze­nie „Safe Skies 2011”. W ćwi­cze­niu tym prze­pro­wa­dzo­nym we współ­dzia­ła­niu z Siłami Powietrznymi Polski wzięły udział ame­ry­kań­skie myśliwce. Skupiono się na zapo­bie­ga­niu ata­kom ter­ro­ry­stycz­nym z powie­trza, a także na spraw­nym zarzą­dza­niu i kie­ro­wa­niu ruchem lot­ni­czym. W cza­sie EURO 2012, jed­nostki uczest­ni­czyły w obro­nie przed poten­cjal­nymi ata­kami ter­ro­ry­stycz­nymi w rejo­nie miast, gdzie roz­gry­wano mecze pił­kar­skie. Od 1994 r. 831. Brygada Lotnictwa Taktycznego bie­rze też udział w róż­nych mię­dzy­na­ro­do­wych poka­zach lot­ni­czych na całym świe­cie, co przy­nio­sło jed­no­stce roz­głos. W 1998 r. wyko­nała on swój pierw­szy prze­lot przez Atlantyk do bazy Seymour Johnson AFB w Stanach Zjednoczonych po tym, jak wydzie­lony zespół z 4. Skrzydła Myśliwskiego z tej bazy odwie­dził Mirgorod w 1997 r. Obie jed­nostki nawią­zały współ­pracę. Warto wie­dzieć, że w okre­sie II wojny świa­to­wej, w 1944 r., 4. Grupa Myśliwska wypo­sa­żona w samo­loty myśliw­skie P-51 Mustang sta­cjo­no­wała w Mirgorodzie w ramach ope­ra­cji „Frantic” (osła­niała loty waha­dłowe ame­ry­kań­skiego lot­nic­twa bom­bo­wego reali­zo­wane mię­dzy bazami w Wielkiej Brytanii i Włoszech oraz ZSRR).

Trend spad­kowy

W wyniku podziału radziec­kiego lot­nic­twa woj­sko­wego po upadku ZSRR na Ukrainie pozo­stało 71 samo­lo­tów myśliw­skich Su-27. Wśród nich było 57 samo­lo­tów jed­no­miej­sco­wych (43 Su-27S i 14 Su-27P; te ostat­nie nie były dosto­so­wane do wyko­ny­wa­nia ude­rzeń na cele naziemne) oraz 14 dwu­miej­sco­wych Su-27UB. W następ­nych latach liczba Su-27 w Siłach Powietrznych Ukrainy stale spa­dała. Było to spo­wo­do­wane kil­koma wypad­kami, a także wyczer­py­wa­niem się zapasu sil­ni­ków i czę­ści zamien­nych. Część maszyn sprze­dano za gra­nicę. Z sze­ściu eskadr lot­nic­twa myśliw­skiego wypo­sa­żo­nych w Su-27 w momen­cie roz­padu ZSRR, w latach 2008-10 w goto­wo­ści bojo­wej pozo­stało tylko 10 – 15 myśliw­ców. Fundusze na remonty sprzętu nie były przy­zna­wane w spo­sób płynny. W dru­giej poło­wie lat dzie­więć­dzie­sią­tych i na początku XXI wieku remon­to­wano 2 – 4 samo­loty rocz­nie, ale w 2005 r. liczba ta spa­dła do jed­nego egzem­pla­rza rocz­nie. Sytuacja popra­wiła się nieco dopiero w 2011 r. Podjęto ponowne remonty sprzętu, ale jed­no­cze­śnie pań­stwo zale­gało z płat­no­ściami dla Państwowego Zakładu Lotniczo-Remontowego „MiGremont” w Zaporożu, który jest jedy­nym na Ukrainie zakła­dem pro­wa­dzą­cym remont i moder­ni­za­cję myśliw­ców Su-27 (pierw­szy Su-27 odno­wiony w Zaporożu został obla­tany 29 lipca 1994 r., wcze­śniej ser­wi­so­wano tu myśliwce MiG-25P).
Ten sam los spo­tkał samo­loty myśliw­skie MiG-29, któ­rych 247 pozo­stało na Ukrainie (155 MiG-29/9.13, 71 MiG-29/9.12 i 21 MiG-29UB). Najmłodszy z nich w wer­sji 9 – 13 został dostar­czony do jed­nostki 29 marca 1991 r., kilka mie­sięcy przed roz­pa­dem ZSRR. W momen­cie dostawy resurs kalen­da­rzowy tych samo­lo­tów wyno­sił 20 lat. W toku remon­tów i prze­glą­dów okre­so­wych resurs ten został wydłu­żony o kolejne 9 lat. Na początku XXI wieku bez­pieczna eks­plo­ata­cja całej floty tych samo­lo­tów stała się pro­ble­ma­tyczna. Do tego momentu liczba spraw­nych samo­lo­tów zdą­żyła się już znacz­nie obni­żyć, a pro­gram ich moder­ni­za­cji i prze­dłu­że­nia resursu z powodu braku fun­du­szy uległ poważ­nym opóź­nie­niom. Pod koniec pierw­szej dekady XXI wieku nacisk na utrzy­ma­nie spraw­no­ści sprzętu zaczął przy­no­sić efekty i liczba dostęp­nych samo­lo­tów prze­stała spa­dać, stop­niowo rósł też nalot pilo­tów. Przekroczył on 40 godzin rocz­nie, ale było to wciąż czte­ro­krot­nie mniej, niż liczba godzin spę­dza­nych w powie­trzu co roku przez pilo­tów państw NATO.

  • Erik Bruijns

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE