Kampanie bir­mań­skie 1941 – 1945

WITH_2_2015_birma

Działania w Birmie, czy też w Burmie, jak ją wów­czas nazy­wano (obec­nie pań­stwo to nosi nazwę Mjanma), są jed­nym z naj­mniej zna­nych w Polsce epi­zo­dów dru­giej wojny świa­to­wej. Była to jedna z naj­trud­niej­szych kam­pa­nii bry­tyj­skiej armii, toczona w nie­zwy­kle trud­nym, pod­mo­kłym, pokry­tym dżun­glą tere­nie, w kli­ma­cie cięż­kim do znie­sie­nia dla prze­cięt­nego Europejczyka. Jeśli dodamy do tego zacię­tego, zde­ter­mi­no­wa­nego prze­ciw­nika, który w bir­mań­skiej dżun­gli czuł się jak u sie­bie, to zwy­cię­stwo Wielkiej Brytanii z 1945 r. nabiera szcze­gól­nego zna­cze­nia.

Mjanma, wciąż u nas bar­dziej znana jako Birma, leży w zachod­niej czę­ści Indochin i Półwyspu Malajskiego. Stanowi pomost pomię­dzy sub­kon­ty­nen­tem indyj­skim a Indochinami. Większa część kraju jest pokryta gęstą, tro­pi­kalną dżun­glą, rosnącą na pod­mo­kłym tere­nie. Przez Mjanmę płyną z pół­nocy na połu­dnie cztery duże rzeki. Rzeka Irawadi dzieli kraj nie­mal równo na pół; jej dłu­gość to 2150 km. Swoje źró­dła ma w chiń­skim Tybecie, a wpada do Zatoki Bengalskiej, two­rząc dużą deltę. Przy jed­nej z jej wschod­nich odnóg leży Rangun, ówcze­sna sto­lica Burmy. W środ­ko­wej Birmie, w mie­ście Mandalaj, od zachodu wpada do Irawadi druga duża rzeka – Czinduin – oddzie­la­jąca Góry Zachodniobirmańskie przy gra­nicy z Indiami (naj­wyż­szy ich szczyt wznosi się na wyso­kość 3825 m n.p.m.). Trzecią dużą rzeką jest Sittuang o dłu­go­ści 420 km, pły­nąca na wschód od Irawadi, rów­no­le­gle do niej. I wresz­cie czwarta rzeka to Saluin o dłu­go­ści 2400 km, pły­nąca w więk­szo­ści przez Chiny, a następ­nie wzdłuż wschod­niej gra­nicy Mjanmy, z Laosem, a bar­dziej na połu­dnie z Tajlandią. W pół­noc­nej czę­ści kraju, na gra­nicy z Chinami, leżą dość wyso­kie góry Hengduan Shan, któ­rych naj­wyż­szy szczyt ma wyso­kość 5881 m n.p.m. Z kolei na wscho­dzie, na gra­nicy z Laosem i Tajlandią (wów­czas Syjam) roz­ciąga się górzy­sta wyżyna Szan, wzno­sząca się na 2000 m n.p.m. Środkowa część kraju zaś to roz­le­gła i pod­mo­kła dolina Irawadi, na połu­dniu pokryta dżun­glą. W jej cen­trum wystę­pują tereny rol­ni­cze, prze­pla­tane lasami mon­su­no­wymi, góry zaś pora­stają lasy pod­zwrot­ni­kowe. W Mjanmie panują dwie pory roku: sucha w mie­sią­cach wio­sen­nych i let­nich oraz desz­czowa od połowy jesieni aż do wcze­snej wio­sny. Jak się łatwo domy­ślić, infra­struk­tura dro­gowo-kole­jowa ówcze­snej Burmy nie była zbyt­nio roz­wi­nięta, ale przez kraj ten pro­wa­dziła ważna droga z Rangunu na pół­noc, aż do Kunmingu w Chinach, mająca olbrzy­mie zna­cze­nie, o czym dalej. Poza tym sieć dro­gowa Burmy nie prze­kra­czała 20 000 km, w dodatku połowa dróg była nie­prze­jezdna w porze desz­czo­wej. Z Rangunu poprzez Mandalaj do Myitkyina pro­wa­dziła wąsko­to­rowa linia kole­jowa; łączna dłu­gość całej sieci to led­wie 4000 km. Kolei nor­mal­no­to­ro­wych w Burmie nie było. Sieć trans­por­towa opie­rała się głów­nie o żeglugę śród­lą­dową (przede wszyst­kim pro­wa­dzoną łodziami wio­sło­wymi i żaglo­wymi, ale także stat­kami paro­wymi) oraz o trans­port juczny (osły, muły).
Burma od pół­noc­nego zachodu gra­ni­czyła z bry­tyj­skimi Indiami (dziś w połu­dnio­wej czę­ści gra­ni­czy z nie­ist­nie­ją­cym wów­czas Bangladeszem), od pół­noc­nego wschodu z Chinami, od wschodu z Laosem, a od połu­dnio­wego wschodu – z Syjamem (dziś jest to Tajlandia). Bogactwa natu­ralne Mjanmy są dość obfite, ale bar­dzo słabo eks­plo­ato­wane. Wydobycie ropy naf­to­wej obec­nie wynosi około miliona ton rocz­nie i nie zaspo­kaja potrzeb kra­jo­wych, w Birmie znaj­dują się nato­miast zasoby rud metali: anty­monu, wol­framu (jedne z naj­więk­szych na świe­cie), cyny, mie­dzi, cynku i niklu. Brytyjczycy w bar­dzo nie­wiel­kim stop­niu eks­plo­ato­wali te złoża, trak­tu­jąc Burmę głów­nie jako zaple­cze rol­ni­cze – głów­nym wywo­żo­nym z Burmy towa­rem był upra­wiany tu ryż i drewno, a także bawełna. Brytyjczycy pod­bili Birmę w latach 1824 – 1855 i pod koniec XIX wieku włą­czyli ją do Indii na pra­wach pro­win­cji nazy­wa­nej Burma. Panowanie bry­tyj­skie zakoń­czyło się odzy­ska­niem nie­pod­le­gło­ści przez ten kraj w 1948 r., kiedy to bry­tyj­ska kolo­nia Burma stała się nie­pod­le­głą Birmą.
Od kiedy w grud­niu 1926 r. cesa­rzem Japonii został Hirohito, nastą­piła zna­cząca zmiana w poli­tyce zagra­nicz­nej kraju. Ukierunkowana na szybki roz­wój poli­tyka stała się eks­pan­sywna, nasta­wiona na domi­na­cję w Azji Dalekowschodniej i w obsza­rze Pacyfiku. Od czasu pod­pi­sa­nia Traktatu Waszyngtońskiego w 1922 r. Japonia czuła się też zdra­dzona przez Wielką Brytanię, którą dotąd trak­to­wała jako głów­nego sojusz­nika cesar­stwa, a która w Waszyngtonie wraz ze Stanami Zjednoczonymi narzu­ciła Japonii gor­sze warunki umowy. Niezrozumiała dla Europejczyków men­tal­ność Japończyków spo­wo­do­wała, że za tę „zdradę” Wielka Brytania i Stany Zjednoczone zaczęły być trak­to­wane wręcz jak wro­go­wie Cesarstwa.
18 wrze­śnia 1931 r. japoń­skie woj­ska wkro­czyły do chiń­skiej Mandżurii, przy czym posu­nię­cie to zasko­czyło rząd cen­tralny w Tokio. Jednak łatwość, z jaką Japończycy poko­ny­wali nie­zor­ga­ni­zo­wane woj­ska chiń­skie spo­wo­do­wała, że Tokio usank­cjo­no­wało to posu­nię­cie, prze­sy­ła­jąc nawet odpo­wied­nie uzu­peł­nie­nia. Do lutego 1932 r. cała Mandżuria była już w rękach japoń­skich. Utworzono tu mario­net­kowe pań­stwo Mandżukuo, cał­ko­wi­cie zależne od Japonii. Chiny oka­zały się być zupeł­nie nie­zdolne do sta­wie­nia oporu woj­skom japoń­skim i wkrótce z koniecz­no­ści pogo­dziły się ze stratą. Główną tego przy­czyną były wewnętrzne walki pomię­dzy Kuomintangiem a róż­nymi gru­pami opo­zy­cyj­nymi. W 1931 r. nacjo­na­li­sta Hu Hanmin zało­żył w Guăngzhōu (w pobliżu Hongkongu) opo­zy­cyjny dla Kuomintangu rząd i omalże nie prze­jął wła­dzy w całych Chinach. Groźni byli też komu­ni­ści Mao Tse Donga. W tej sytu­acji japoń­skiej inwa­zji po pro­stu
nie miał się kto prze­ciw­sta­wić.

  • Michał Fiszer, Jerzy Gruszczyński

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE