Jugosłowiańskie okręty pod­wodne – „socja­li­styczne”

Jugosłowiańskie okręty podwodne. Okręt podwodny Junak projektu B‑71.

Jugosłowiańskie okręty pod­wodne. Okręt pod­wodny Junak pro­jektu B‑71.

W pierw­szym nume­rze „Mórz i Okrętów” opu­bli­ko­wa­li­śmy arty­kuł o jugo­sło­wiań­skich okrę­tach pod­wod­nych, koń­cząc ich histo­rię na II woj­nie świa­to­wej. W obec­nym opra­co­wa­niu przed­sta­wiamy jej dal­szy ciąg, aż do dnia dzi­siej­szego.

Pełnomorskie okręty pod­wodne

W okre­sie bez­po­śred­nio powo­jen­nym Jugosłowiańska Marynarka Wojenna wcie­liła po remon­tach zdo­byczne okręty pod­wodne Mališan (brzdąc) i Sava (rzeka, prawy dopływ Dunaju). Mališan, czyli były wło­ski CB 20, został w trak­cie budowy – po kapi­tu­la­cji Włoch – zdo­byty przez Niemców. Pod ich nad­zo­rem ukoń­czono go w marcu 1944 r. i prze­ka­zano siłom zbroj­nym Włoskiej Republiki Socjalnej Mussoliniego (Republiki Salò). Wchodził w skład X Flottiglia MAS pro­wa­dząc roz­po­zna­nie wzdłuż wybrzeża Dalmacji i desan­tu­jąc zespoły dywer­syjne. 3 maja został zdo­byty w Puli przez jugo­sło­wiań­skie siły par­ty­zanc­kie. Gruntowny remont poprze­dza­jący wcie­le­nie do służby w 1948 r. pod nową nazwą
(z nume­rem bur­to­wym 901) prze­pro­wa­dzono w tam­tej­szej stoczni Uljanik. Służył głów­nie do szko­le­nia. Kwestią otwartą pozo­staje pyta­nie, na ile zebrane pod­czas jego eks­plo­ata­cji doświad­cze­nia prze­ło­żyły się na powsta­nie trzy dekady póź­niej serii jugo­sło­wiań­skich minia­tu­ro­wych okrę­tów pod­wod­nych. Wycofano go ze służby w poło­wie lat 50., a w 1959 jed­nostka tra­fiła do Muzeum Techniki w Zagrzebiu.
Interesujące były rów­nież losy okrętu pod­wod­nego Sava (ex‑włoski Nautilo, typ Flutto). Zwodowany został on w stoczni CRDA (Triest, Cantieri Riuniti dell’Adriatico, obec­nie nale­żą­cej do Fincantieri – Cantieri Navali Italiani S.p.A.) 20 marca 1943, 26 lipca pod­nie­siono na nim ban­derę. Po kapi­tu­la­cji Włoch jed­nostkę samo­za­to­pili stocz­niowcy (według innej wer­sji załoga w Wenecji). Podnieśli ją jed­nak Niemcy i wcie­lili do służby jako UIT 19. Po raz kolejny zato­piona została w Puli, tym razem 9 stycz­nia 1944 r. przez bry­tyj­skie lot­nic­two (według innej wer­sji uczy­nić to mieli Niemcy, po to tylko by okręt nie wpadł w ręce sił par­ty­zanc­kich). Marynarka jugo­sło­wiań­ska zde­cy­do­wała się na jej pod­nie­sie­nie, remont i ponowne wcie­le­nie do służby. W cza­sie służby pod ban­derą wyzwo­lo­nego już pań­stwa okręt był pod­da­wany moder­ni­za­cjom, które grun­tow­nie zmie­niły jego syl­wetkę. Doświadczenia zebrane przy prze­bu­do­wie i eks­plo­ata­cji tego okrętu wyko­rzy­stano przy kon­stru­owa­niu i budo­wie pierw­szych wła­snych jugo­sło­wiań­skich jed­no­stek tej klasy.
Przyczyny pod­ję­cia przez Socjalistyczną Federacyjną Republikę Jugosławii wysiłku wej­ścia do eks­klu­zyw­nego klubu państw samo­dziel­nie budu­ją­cych okręty pod­wodne (w owym cza­sie two­rzyły go – Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja, Włochy, Holandia, Hiszpania, Szwecja, Związek Radziecki i Japonia) wymaga kilku słów wyja­śnie­nia. Przez cały wła­ści­wie powo­jenny okres ist­nie­nia Jugosławii jej woj­sko­wość pod­po­rząd­ko­wana była się­ga­ją­cej korze­niami wojen­nych doświad­czeń par­ty­zanc­kich kon­cep­cji Narodowej Obrony Totalnej (Opštenarodna odbrana). Początkowo jej ostrze wymie­rzone było – w związku z zatar­giem o pół­noc­no­wło­ski Triest, który marsz. Tito zamie­rzał włą­czyć do swo­jego pań­stwa – w Brytyjczyków i Amerykanów, ale po roz­bra­cie radziecko-jugo­sło­wiań­skim w 1948 r. głów­nym poten­cjal­nym prze­ciw­ni­kiem władz w Belgradzie stała się Moskwa. Narodową Obronę Totalną reali­zo­wać miały wszyst­kie rodzaje sił zbroj­nych Jugosłowiańskiej Armii Ludowej, w tym rów­nież Marynarka Wojenna (Ratna Mornarica), dys­po­nu­jąca także bar­dzo bogatą par­ty­zancką tra­dy­cją.

  • Krzysztof Kubiak

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE