Japoński prze­mysł lot­ni­czy w XXI wieku

Najnowsze produkty japońskiego przemysłu lotniczego – demonstrator technologii wielozadaniowego samolotu bojowego Mitsubishi X-2 i pierwszy prototyp samolotu komunikacji regionalnej MRJ.

Najnowsze pro­dukty japoń­skiego prze­my­słu lot­ni­czego – demon­stra­tor tech­no­lo­gii wie­lo­za­da­nio­wego samo­lotu bojo­wego Mitsubishi X-2 i pierw­szy pro­to­typ samo­lotu komu­ni­ka­cji regio­nal­nej MRJ.

Japonia jest kra­jem z sil­nie roz­wi­nię­tym prze­my­słem, zwłasz­cza moto­ry­za­cyj­nym i elek­tro­nicz­nym. Na ich tle prze­mysł lot­ni­czy jest sto­sun­kowo nie­wielki. Mimo to w Japonii powstało kilka nowo­cze­snych typów samo­lo­tów i śmi­głow­ców (głów­nie woj­sko­wych). Poza pro­duk­cją goto­wych wyro­bów japoń­ski prze­mysł lot­ni­czy jest koope­ran­tem naj­więk­szych świa­to­wych pro­du­cen­tów samo­lo­tów i sil­ni­ków.

Po zakoń­cze­niu II wojny świa­to­wej zwy­cię­skie mocar­stwa nało­żyły na Japonię wiele ogra­ni­czeń. Wśród nich był zakaz pro­duk­cji samo­lo­tów, który w prak­tyce ozna­czał likwi­da­cję prze­my­słu lot­ni­czego. Aby prze­trwać, japoń­skie wytwór­nie lot­ni­cze musiały prze­sta­wić się na pro­duk­cję zupeł­nie innych wyro­bów, np. urzą­dzeń dla innych gałęzi prze­my­słu, pomp, a nawet rowe­rów. Po wybu­chu wojny w Korei Amerykanie zła­go­dzili swoją poli­tykę wobec Japonii, co zaowo­co­wało pod­ję­ciem przez japoń­skie firmy napraw i remon­tów sta­cjo­nu­ją­cych na Wyspach Japońskich ame­ry­kań­skich samo­lo­tów woj­sko­wych oraz ogra­ni­czo­nej pro­duk­cji róż­nych drob­nych ele­men­tów (np. odrzu­ca­nych zbior­ni­ków paliwa). Wkrótce pod­jęto licen­cyjną pro­duk­cję samo­lo­tów i śmi­głow­ców na potrzeby utwo­rzo­nych w 1954 r. japoń­skich Sił Samoobrony (Jieitai). W latach pięć­dzie­sią­tych powstały także pierw­sze po woj­nie wła­sne kon­struk­cje.
Odrodzenie japoń­skiego prze­my­słu lot­ni­czego nastą­piło w latach sześć­dzie­sią­tych, kiedy to wła­snymi siłami skon­stru­owano bar­dzo udane samo­loty tur­bo­śmi­głowe – pasa­żer­ski NAMC YS-11 i dys­po­zy­cyjny Mitsubishi MU-2. Obie maszyny tra­fiły do pro­duk­cji seryj­nej i były nawet eks­por­to­wane. W latach sie­dem­dzie­sią­tych roz­po­częto pro­duk­cję woj­sko­wych samo­lo­tów odrzu­to­wych, także skon­stru­owa­nych samo­dziel­nie w Japonii: trans­por­to­wego Kawasaki C-1, szkolno-tre­nin­go­wego Mitsubishi T-2 i myśliw­sko-bom­bo­wego Mitsubishi F-1. W latach osiem­dzie­sią­tych powstał samo­lot szkolno-tre­nin­gowy Kawasaki T-4 i słu­żący do jego napędu tur­bi­nowy sil­nik odrzu­towy IHI F3-30. Aż do lat dzie­więć­dzie­sią­tych zna­ko­mitą więk­szość pro­duk­cji sta­no­wiły wszakże maszyny licen­cyjne. Na licen­cji pro­du­ko­wano także sil­niki i wypo­sa­że­nie.
W ostat­niej deka­dzie XX i pierw­szej XXI wieku w Japonii zaini­cjo­wano prace nad kil­koma nowo­cze­snymi samo­lo­tami i śmi­głow­cami wła­snej kon­struk­cji: myśliw­skim Mitsubishi F-2 (przy współ­pracy ame­ry­kań­skiego kon­cernu Lockheed Martin), łodzią lata­jącą ShinMaywa US-2, śmi­głow­cem obser­wa­cyj­nym Kawasaki OH-1, śmi­głow­cem cywil­nym Mitsubishi MH2000, mor­skim samo­lo­tem patro­lo­wym Kawasaki P-1, samo­lo­tem trans­por­to­wym Kawasaki C-2 i samo­lo­tem komu­ni­ka­cji regio­nal­nej Mitsubishi Regional Jet (MRJ). Rozpoczęto rów­nież pro­duk­cję wła­snych sil­ni­ków lot­ni­czych, osprzętu, wypo­sa­że­nia i awio­niki.
Od lat sie­dem­dzie­sią­tych zacie­śniano współ­pracę z naj­więk­szymi świa­to­wymi pro­du­cen­tami samo­lo­tów, śmi­głow­ców i sil­ni­ków lot­ni­czych – ame­ry­kań­skimi fir­mami Boeing, General Electric i Pratt & Whitney, euro­pej­skimi Airbus, Eurocopter i Rolls-Royce, kana­dyj­ską Bombardier, bra­zy­lij­ską Embraer i innymi. Japońskie firmy zostały ich dostaw­cami, pod­wy­ko­naw­cami lub kopro­du­cen­tami, w kilku przy­pad­kach uzy­sku­jąc sta­tus głów­nych part­ne­rów pro­gramu. W nie­któ­rych pro­gra­mach japoń­skie firmy uczest­ni­czą na zasa­dzie dzie­le­nia ryzyka i zysków (Risk & Revenue Sharing Partnership, RSP), czyli zwrot z inwe­sty­cji nastę­puje dopiero po sprze­daży pro­duktu i uzy­ska­niu docho­dów. Na potrzeby świa­to­wych gigan­tów lot­ni­czych pod­jęto pro­duk­cję czę­ści i ele­men­tów pła­tow­ców i sil­ni­ków, pod­ze­spo­łów, osprzętu, wypo­sa­że­nia i awio­niki. Z upły­wem czasu udział japoń­skich wytwórni w mię­dzy­na­ro­do­wych pro­gra­mach lot­ni­czych zwięk­szał się, docho­dząc obec­nie w przy­padku nie­któ­rych typów samo­lo­tów, śmi­głow­ców i sil­ni­ków do 30 i wię­cej pro­cent.

  • Leszek A. Wieliczko

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE