Jaki zasięg ma Iskander?

Odpalenie pocisku aerobalistycznego 9M723 systemu Iskander.

Odpalenie poci­sku aero­ba­li­stycz­nego 9M723 sys­temu Iskander.

W arty­kule oma­wia­ją­cym zna­le­zione 9 stycz­nia br. w Kazachstanie szczątki poci­sku („Wojsko i Technika” 2/2020), posta­wiona została teza, że poja­wia­jąca się w mediach war­tość zasięgu poci­sku aero­ba­li­stycz­nego Iskander to w głów­nej mie­rze wymysł inter­ne­to­wych zapa­leń­ców i dzien­ni­ka­rzy.

Podjęliśmy próbę zwe­ry­fi­ko­wa­nia tego przy uży­ciu róż­nych narzę­dzi, przede wszyst­kim opro­gra­mo­wa­nia symu­la­cyj­nego. Część z nich jest ogól­nie dostępna i każdy, kto posiada fachową wie­dzę i zbie­rze odpo­wiedni zestaw danych wej­ścio­wych, może za ich pomocą osza­co­wać moż­li­wo­ści ener­ge­tyczne poci­sków bali­stycz­nych, a mówiąc pro­ściej, ich zasięg w zależ­no­ści od róż­nych czyn­ni­ków, takich jak: masa gło­wicy bojo­wej, ilość i para­me­try paliwa rakie­to­wego czy też tra­jek­to­ria lotu.

Oczywiste jest, że takie symu­la­cje i ana­lizy, ale znacz­nie bar­dziej zaawan­so­wane, prze­pro­wa­dzane są w wielu pań­stwach przez siły zbrojne i orga­ni­za­cje rzą­dowe zaraz po poja­wie­niu się nowego typu uzbro­je­nia u poten­cjal­nego prze­ciw­nika. Ich wyniki nie są publi­ko­wane, głów­nie z powodu pocho­dze­nia danych wej­ścio­wych, które jak łatwo się domy­ślić, nie zawsze pocho­dzą z ofi­cjal­nych i legal­nych źró­deł.

Jednym z dostęp­nych narzę­dzi jest pro­gram GUI_Missile_flyout, któ­rego auto­rem jest dr Geoffrey Forden, fizyk z wykształ­ce­nia, uznany spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie tech­no­lo­gii kosmicz­nych i rakie­to­wych, pra­cu­jący w Programie Studiów Bezpieczeństwa przy Massachusetts Institute of Technology (MIT). Program GUI_Missile_flyout został napi­sany z wyko­rzy­sta­niem śro­do­wi­ska MATLAB, ma jed­nak inter­fejs gra­ficzny. Powstał jako pomoc naukowa dla uła­twie­nia ana­lizy zagro­żeń wyni­ka­ją­cych z pro­li­fe­ra­cji broni rakie­to­wej, głów­nie postępu pół­noc­no­ko­re­ań­skiego pro­gramu rakie­to­wego, potrzeb sys­temu obrony prze­ciw­ra­kie­to­wej itp. Pozwala na symu­lo­wa­nie zasięgu lotu rakiet bali­stycz­nych, od cięż­kich nie­kie­ro­wa­nych rakiet arty­le­ryj­skich, po wie­lo­stop­niowe poci­ski mię­dzy­kon­ty­nen­talne. Dokładniejsze infor­ma­cje o pro­gra­mie Czytelnicy mogą zna­leźć w Internecie pod hasłem GUI_Missile_flyout lub też na stro­nie: http://web.mit.edu/stgs/downloads.html.

Przeładunek pocisku systemu Iskander-M z wozu transportowo-załadowczego na wyrzutnię. Uwagę zwracają kolorowe oznaczenia na pocisku. Biały pas wokół przedziału aparaturowego oznacza, że jest to realny, bojowy nosiciel (część rakietowa). Natomiast czarny i biały pas na przedniej części to oznaczenie, używane od ponad 50 lat, tylko i wyłącznie dla głowic… jądrowych. W tym wypadku oczywiście głowica jest szkolno-treningowa, o czym informują pasy czarny i biały.

Przeładunek poci­sku sys­temu Iskander‑M z wozu trans­por­towo-zała­dow­czego na wyrzut­nię. Uwagę zwra­cają kolo­rowe ozna­cze­nia na poci­sku. Biały pas wokół prze­działu apa­ra­tu­ro­wego ozna­cza, że jest to realny, bojowy nosi­ciel (część rakie­towa). Natomiast czarny i biały pas na przed­niej czę­ści to ozna­cze­nie, uży­wane od ponad 50 lat, tylko i wyłącz­nie dla gło­wic… jądro­wych. W tym wypadku oczy­wi­ście gło­wica jest szkolno-tre­nin­gowa, o czym infor­mują pasy czarny i biały.

Dane wej­ściowe – co wiemy, a czego możemy dowie­dzieć się ze zdjęć

Aby móc osza­co­wać moż­li­wo­ści ener­ge­tyczne poci­sku, z uży­ciem pro­gra­mów symu­la­cyj­nych, potrzebny jest zestaw kon­kret­nych danych wej­ścio­wych. Są nimi w szcze­gól­no­ści: wymiary zewnętrzne, dane masowe, tj. masa star­towa, masa ładunku bojo­wego, masa paliwa rakie­to­wego i jego wła­ści­wo­ści, czas pracy sil­nika rakie­to­wego, cha­rak­te­ry­styki aero­dy­na­miczne poci­sku, spo­sób startu i zmiany kąta pochy­le­nia. Część z nich jest powszech­nie dostępna w publi­ka­cjach, a część musimy sami „zdo­być”.

Z ofi­cjal­nych danych o sys­te­mie Iskander znamy:

  • dane geo­me­tryczne: dłu­gość 72807300 mm, śred­nica 920 mm;
  • dane masowe: masa star­towa 3800 kg, masa gło­wicy bojo­wej 480 kg;
  • napęd: sil­nik rakie­towy na paliwo stałe;
  • tra­jek­to­ria lotu: aero­ba­li­styczna, na więk­szej czę­ści tra­jek­to­rii wyso­kość lotu wynosi ok. 50 km, pocisk może manew­ro­wać na torze lotu z prze­cią­że­niem 2030 g;
  • aktywny odci­nek toru lotu (napę­dowy) wynosi 1215 km;
  • pręd­kość mak­sy­malna na końcu odcinka aktyw­nego to ok. 2100 m/s.

To dane ofi­cjal­nie publi­ko­wane. Ich wia­ry­god­ność warto jed­nak w miarę moż­li­wo­ści sko­ry­go­wać, ponie­waż czę­sto poda­wane wiel­ko­ści są dla upro­sze­nia zaokrą­glane bądź świa­do­mie zafał­szo­wane, doty­czą innej lub star­szej wer­sji obiektu, a nie­które z nich mogą mieć zna­czący wpływ na koń­cowe wyli­cze­nia.

Wymiary

Oficjalne wymiary poci­sku, poda­wane z dokład­no­ścią do cen­ty­me­trów, robią wra­że­nie wia­ry­god­nych, a dosta­tecz­nie bogaty mate­riał foto­gra­ficzny pozwala je zwe­ry­fi­ko­wać. Długość można zmie­rzyć porów­nu­jąc pocisk bali­styczny z dłu­go­ścią pojem­nika trans­por­towo-star­to­wego poci­sku manew­ru­ją­cego, a tę war­tość podano z dokład­no­ścią do mili­me­trów na zeszło­rocz­nej kon­fe­ren­cji pra­so­wej doty­czą­cej poci­sków 9M729 (sze­rzej w WiT 2/2019). Średnica poci­sku z kolei została potwier­dzona przez pomiar elip­tycz­nego dna sil­nika zna­le­zio­nego wśród innych szcząt­ków poci­sku, który spadł w sierp­niu 2008 r. na Gori w Gruzji.

Jak widać na ilu­stra­cji obok, pomiary wyko­nane na pod­sta­wie zdję­cia pozwa­lają potwier­dzić, że ofi­cjalne dane wymia­rowe są wia­ry­godne i można je wyko­rzy­stać do dal­szego sza­co­wa­nia innych para­me­trów rakiety.

Masy

W ich przy­padku ofi­cjal­nie publi­ko­wane dane róż­nią się w zależ­no­ści od czasu publi­ka­cji i źró­dła. Źródła rosyj­sko­ję­zyczne podają od początku w zasa­dzie jedną war­tość masy star­to­wej –
– 3800 kg. W 2006 r. sys­tem przy­jęto do uzbro­je­nia z jed­nym tylko typem poci­sku – rakietą z gło­wicą kase­tową, należy zatem zakła­dać, że to masa star­towa tej wła­śnie wer­sji: 9M723K5 z gło­wicą 9N722K5, zawie­ra­jącą 54 pod­po­ci­ski. Po 2006 r. wpro­wa­dzono do uzbro­je­nia rów­nież inne typy gło­wic np. 9N722F2, ale dotych­czas nie podano dla nich żad­nych danych maso­wych. Co wię­cej, w mate­ria­łach zdję­cio­wych i wideo poka­zy­wane są tylko dwa typy poci­sków, róż­niące się nie­znacz­nie kształ­tem czę­ści gło­wi­co­wej. Najczęściej poka­zy­wany to pocisk szkolno-tre­nin­gowy 9M723K5-UT. Drugi typ, ujaw­niony w 2016 r., to ewi­dent­nie rakieta z gło­wicą jądrową, co można poznać po ozna­cze­niach cha­rak­te­ry­stycz­nych tylko dla tego typu gło­wic.

W mediach anglo­ję­zycz­nych i pol­skich można też spo­tkać infor­ma­cję o masie star­to­wej w prze­dziale 38004020 kg, ale jakie jest jej pocho­dze­nie, nie spo­sób usta­lić, tym bar­dziej, że masa star­towa 4020 kg w żad­nych rosyj­skich źró­dłach nie jest spo­ty­kana. Masa gło­wic bojo­wych do poci­sków Iskandera to prze­dział od 480 do 700 kg.

Masy poci­sku i jego gło­wicy nie spo­sób zmie­rzyć na zdję­ciach, lecz foto­gra­fie pozwa­lają na doko­na­nie nieco innych usta­leń. Dla przy­kładu – dobrze znana scena z ćwi­czeń poli­go­no­wych, na któ­rej obsługi prze­ła­do­wują pocisk bali­styczny z pojazdu trans­por­to­wego na wyrzut­nię. Widoczne na kor­pu­sie poci­sku i gło­wicy czarne paski, nama­lo­wane w celach eks­plo­ata­cyj­nych, okre­ślają m.in. poło­że­nie środ­ków cięż­ko­ści: gło­wicy bojo­wej, czę­ści rakie­to­wej (zwa­nej nosi­cie­lem rakie­to­wym), jak i całego, zmon­to­wa­nego poci­sku.

Gdy popa­trzymy na to co widać na zdję­ciu z punktu widze­nia fizyki, tj. zawie­szony na linie dźwigu pocisk w sta­nie rów­no­wagi, to dzięki pro­stym zależ­no­ściom okre­śla­ją­cym ten stan i kilku pomia­rom możemy z dużą dokład­no­ścią okre­ślić sto­su­nek mas gło­wicy bojo­wej i nosi­ciela rakie­to­wego oraz, zna­jąc masę star­tową poci­sku, obli­czyć zarówno masę gło­wicy, jak i czę­ści rakie­to­wej. Dysponując też foto­gra­fią przed­sta­wia­jącą pocisk z inną czę­ścią bojową, okre­ślimy o ile te dwa rodzaje gło­wic róż­nią się mię­dzy sobą masą oraz jaka jest masa star­towa poci­sku z inną gło­wicą.
Pomiary przed­sta­wio­nych na zdję­ciach dwóch typów rakiet dały dla poci­sku 9M723K5 sto­su­nek mas nosi­ciela i gło­wicy jak 5,23:1, nato­miast dla poci­sku 9M723B jak 7,85:1. Przy masie star­to­wej 3800 kg poci­sku z gło­wicą kase­tową, te pro­por­cje po prze­li­cze­niu dają masę rakie­to­wego nosi­ciela 3190 kg i 610 kg gło­wicy kase­to­wej. Ponieważ część rakie­towa Iskandera jest uni­wer­salna, zatem wyli­czona masa gło­wicy jądro­wej wyno­sić będzie ok. 405 kg, co prze­kłada się na mniej­szą masę star­tową poci­sku 9M723B – ok. 3595 kg.

  • Krzysztof Nicpoń

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE