Afryka Wschodnia 1940 – 1941: impe­rialne marze­nia Duce

Benito Mussolini snuł plany budowy wielkiego imperium kolonialnego. Włoski dyktator rościł sobie pretensje do afrykańskich posiadłości Wielkiej Brytanii i Francji.

Benito Mussolini snuł plany budowy wiel­kiego impe­rium kolo­nial­nego. Włoski dyk­ta­tor rościł sobie pre­ten­sje do afry­kań­skich posia­dło­ści Wielkiej Brytanii i Francji.

W ostat­nich dzie­się­cio­le­ciach XIX w. więk­szość atrak­cyj­nych ziem Czarnego Lądu miała już swych euro­pej­skich wład­ców. Włosi, któ­rzy dołą­czyli do grona kolo­ni­za­to­rów dopiero po zjed­no­cze­niu kraju, zain­te­re­so­wali się nie do końca spe­ne­tro­wa­nym przez Europejczyków Rogiem Afryki. Ekspansję kolo­nialną w regio­nie wzno­wił w latach 30 XX w. Benito Mussolini.

Początki obec­no­ści Włochów w rogu Afryki się­gają 1869 r., kiedy to pry­watna kom­pa­nia żeglu­gowa odku­piła od lokal­nego władcy teren w Zatoce Asab na wybrzeżu Morza Czerwonego, by stwo­rzyć tam port dla swych parow­ców. W tej spra­wie doszło do sporu z Egiptem, który twier­dził, że ma prawo do tego terenu. 10 marca 1882 r. port Asab odku­pił rząd Włoch. Trzy lata póź­niej Włosi wyko­rzy­stali osła­bie­nie Egiptu po klę­sce w woj­nie z Abisynią i bez walki prze­jęli kon­tro­lo­waną przez Egipcjan Massawę – po czym roz­po­częli infil­tra­cję w głąb Abisynii, acz­kol­wiek przy­ha­mo­wała ją porażka w bitwie z Abisyńczykami, sto­czo­nej 26 stycz­nia 1887 r. koło wio­ski Dogali.

Rozszerzanie kon­troli

Włosi sta­rali się opa­no­wać tery­to­ria nad Oceanem Indyjskim. W latach 1888 – 1889 wło­ski pro­tek­to­rat zaak­cep­to­wali władcy suł­ta­na­tów Hobyo i Madżirtin. Nad Morzem Czerwonym oka­zja do eks­pan­sji nada­rzyła się w 1889 r., gdy po śmierci cesa­rza Jana IV Kassy w bitwie z der­wi­szami pod Gallabat w Abisynii wybu­chła wojna o tron. Wtedy Włosi pro­kla­mo­wali powsta­nie kolo­nii Erytrea nad Morzem Czerwonym. Ich dzia­ła­nia miały wów­czas popar­cie Brytyjczyków, któ­rym nie w smak było roz­sze­rza­nie fran­cu­skiego Somali (dzi­siej­sze Dżibuti). Należące wcze­śniej do Abisynii zie­mie nad Morzem Czerwonym zostały ofi­cjal­nie sce­do­wane na rzecz Królestwa Włoch przez póź­niej­szego cesa­rza Menelika II w trak­ta­cie pod­pi­sa­nym 2 maja 1889 r. w Uccialli. Pretendent do abi­syń­skiego tronu zgo­dził się na odda­nie kolo­ni­za­to­rom pro­win­cji Akele Guzai, Bogos, Hamasien, Serae oraz czę­ści Tigraj. W zamian obie­cano mu wło­ską pomoc finan­sową i mili­tarną. Ów sojusz jed­nak nie prze­trwał długo, bo Włosi mieli zamiar kon­tro­lo­wać całą Abisynię, którą ogło­sili swoim pro­tek­to­ra­tem.
W 1891 r. zajęli oni miej­sco­wość Ataleh. W następ­nym roku uzy­skali od suł­tana Zanzibaru na 25 lat w dzier­żawę porty Brava, Merca i Mogadiszu. W 1908 r. wło­ski par­la­ment przy­jął ustawę, w któ­rej wszyst­kie posia­dło­ści w Somalii sca­lono w jedną struk­turę admi­ni­stra­cyjną – Włoskie Somali, która for­mal­nie zyskała sta­tus kolo­nii. Jednak do 1920 r. Włosi real­nie kon­tro­lo­wali tylko soma­lij­skie wybrzeże.
W reak­cji na to, że Włosi trak­tują Abisynię jak swój pro­tek­to­rat, Menelik II wypo­wie­dział trak­tat z Ucciali i na początku 1895 r. wybu­chła wojna wło­sko-abi­syń­ska. Początkowo suk­cesy odno­sili Włosi, jed­nak 7 grud­nia 1895 r. Abisyńczycy zma­sa­kro­wali liczącą 2350 żoł­nie­rzy wło­ską kolumnę pod Amba Alagi. Następnie oble­gli w poło­wie grud­nia gar­ni­zon w mie­ście Mekelie. Włosi pod­dali je 22 stycz­nia 1896 r. w zamian za swo­bodne odej­ście. Włoskie marze­nia o opa­no­wa­niu Abisynii zakoń­czyły się wraz z kom­pro­mi­tu­jącą klę­ską ich wojsk w sto­czo­nej 1 marca 1896 r. bitwie po Aduą. Ze zgru­po­wa­nia liczą­cego 17,7 tys. Włochów i Erytrejczyków pod dowódz­twem gene­rała Oresto Baratieriego, guber­na­tora Erytrei, zgi­nęło około 7 tys. żoł­nie­rzy. Kolejne 3 – 4 tys., w tym wielu ran­nych, dostało się do nie­woli. Abisyńczycy, któ­rzy mieli około 4 tys. zabi­tych i 8 – 10 tys. ran­nych, zdo­byli tysiące kara­bi­nów i 56 dział. Wojnę zakoń­czył trak­tat poko­jowy pod­pi­sany 23 paź­dzier­nika 1896 r., w któ­rym Włochy uznały nie­pod­le­głość Abisynii.

Druga wojna z Abisynią

Zwycięstwo zapew­niło Abisyńczykom kil­ka­dzie­siąt lat względ­nego spo­koju, gdyż Włosi zwró­cili swą uwagę na basen Morza Śródziemnego i znaj­du­jące się tam tery­to­ria roz­kła­da­ją­cego się Imperium Osmańskiego. Po zwy­cię­stwie na Turkami Włosi zyskali kon­trolę nad Libią i wyspami Dodekanezu; nie­mniej jed­nak sprawa pod­boju Etiopii powró­ciła za rzą­dów Benito Mussoliniego.
Na początku lat 30 XX w. zaczęły mno­żyć się incy­denty na gra­ni­cach Abisynii z wło­skimi kolo­niami. Włoskie oddziały zapusz­czały się w głąb jed­nego z dwóch nie­pod­le­głych wów­czas w Afryce państw. 5 grud­nia 1934 r. doszło do zbroj­nego star­cia wło­sko-abi­syń­skiego w oazie Ueluel; kry­zys zaczął się zaogniać. Aby unik­nąć wojny, poli­tycy Brytyjscy i Francuscy pró­bo­wali media­cji, ale nie przy­nio­sły one efektu, bo Mussolini parł ku woj­nie.
3 paź­dzier­nika 1935 r. Włosi wkro­czyli do Abisynii. Najeźdźcy mieli prze­wagę tech­no­lo­giczną nad Abisyńczykami. Przed roz­po­czę­ciem wojny do Somali i Erytrei wysłano setki samo­lo­tów, pojaz­dów pan­cer­nych i dział. Podczas walk, aby zła­mać opór prze­ciw­nika, Włosi pro­wa­dzili zma­so­wane naloty bom­bowe, użyli też gazu musz­tar­do­wego. Decydująca dla prze­biegu wojny była bitwa sto­czona 31 marca 1936 r. pod Marchew, w któ­rej poko­nane zostały naj­lep­sze jed­nostki cesa­rza Haile Selasie. 26 kwiet­nia 1936 r. wło­ska kolumna zme­cha­ni­zo­wana roz­po­częła tzw. Marsz Żelaznej Woli (Marcia della Ferrea Volontà), któ­rego celem była sto­lica Abisynii – Addis Abeba. Włosi wkro­czyli do mia­sta o godzi­nie 4:00 5 maja 1936 r. Cesarz wraz rodziną udał się na wygna­nie, ale wielu jego pod­da­nych kon­ty­nu­owało walkę par­ty­zancką. Włoskie woj­ska zaś zaczęły sto­so­wać bru­talne pacy­fi­ka­cje, by stłu­mić wszelki opór. Mussolini roz­ka­zał, aby wszy­scy schwy­tani par­ty­zanci byli zabi­jani.

  • Tadeusz Wróbel

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE