Heihachiro Togo – admi­rał dwóch epok

Słynny obraz Tōjō Shōtarō zatytułowany „Na mostku Mikasy”. W centrum adm. Togo, po lewej za kolumną kompasu osłoniętą hamakami (zwinięte pełniły funkcję ochrony przeciwodłamkowej) dowódca okrętu kmdr Ijichi, obok szef sztabu Połączonej Floty kadm. Kato, po prawej oficer operacyjny kmdr por. Akiyama. Za dalmierzem ppor. Hasegawa.

Słynny obraz Tōjō Shōtarō zaty­tu­ło­wany „Na mostku Mikasy”. W cen­trum adm. Togo, po lewej za kolumną kom­pasu osło­niętą hama­kami (zwi­nięte peł­niły funk­cję ochrony prze­ciw­o­dłam­ko­wej) dowódca okrętu kmdr Ijichi, obok szef sztabu Połączonej Floty kadm. Kato, po pra­wej ofi­cer ope­ra­cyjny kmdr por. Akiyama. Za dal­mie­rzem ppor. Hasegawa.

Morza wokół Japonii opie­wają okrzy­kami zwy­cię­stwa i rado­ści wzbu­dza­jący grozę maje­stat i god­ność Cesarza. Działa powinny być trak­to­wane jak święte […], działa są duszą okrętu. Heihachiro Togo

Togo był jed­nym z tych Japończyków, któ­rzy przy­szli na świat w feu­dal­nym kraju pozba­wio­nym poważ­niej­szego zna­cze­nia i nie­zdol­nym do sku­tecz­nej obrony swo­jej suwe­ren­no­ści przed euro­pej­skimi potę­gami kolo­nial­nymi i Stanami Zjednoczonymi. Kilkadziesiąt lat póź­niej, gdy gene­ra­cja Togo koń­czyła aktywną dzia­łal­ność, Japonia znaj­do­wała się na dro­dze do uzy­ska­nia sta­tusu świa­to­wego mocar­stwa. W dużej mie­rze było to zasługą Admirała oraz jego uko­cha­nego dziecka – Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej.
Heihachiro Togo uro­dził się 27 stycz­nia 1848 r. we wsi Kajima-Machi (pro­win­cja Satsuma, wyspa Kiusiu – naj­da­lej na połu­dnie poło­żona część „rdzen­nej” Japonii), w rodzi­nie samu­raj­skiej zali­cza­nej do klasy śred­niej.
System feu­dalny, któ­rego uoso­bie­niem byli spra­wu­jący rze­czy­wi­stą wła­dzę szo­gu­no­wie, chy­lił się jed­nak ku upad­kowi. W związku z tym pro­win­cje, takie jak Satsuma, rzą­dzone przez rody ary­sto­kra­cji woj­sko­wej pozo­sta­ją­cej wobec szo­guna w zależ­no­ści len­nej cie­szyły się znacz­nym stop­niem samo­dziel­no­ści. Wyrazem tego było m.in. naby­wa­nie okrę­tów za gra­nicą. Tą drogą do 1850 r. ród spra­wu­jący wła­dzę w Satsuma zor­ga­ni­zo­wał wła­sną, zło­żoną z kilku jed­no­stek, flotę.
W latach 1853 – 1854, gdy Togo miał 5‑6 lat, u brze­gów Japonii rzu­ciły kotwice okręty ame­ry­kań­skie. Dowódca eska­dry, komo­dor Matthew C. Perry, zażą­dał „otwar­cia” Japonii na świat zachodni i dopusz­cze­nia na jej rynek wewnętrzny impor­to­wa­nych towa­rów. Przewaga tech­niczna przy­by­szów wymu­siła na szo­gu­nie zaini­cjo­wa­nie prze­mian ukie­run­ko­wa­nych na pośpieszną moder­ni­za­cję kraju. Przykład sąsied­nich Chin, powa­lo­nych na kolana przez „bia­łych bar­ba­rzyń­ców” dostar­czał dodat­ko­wego, bar­dzo sku­tecz­nego – jak można sądzić – bodźca.
W owym cza­sie wycho­wa­nie Togo nie odbie­gało w zna­czący spo­sób od wzorca obo­wią­zu­ją­cego w jego war­stwie spo­łecz­nej. Chłopiec, podob­nie jak jego ojciec, miał być wojow­ni­kiem, lojal­nym pod­da­nym swo­jego len­nego pana. Odbył więc wstępny tre­ning szer­mier­czy i w wieku 8 lat otrzy­mał swój pierw­szy miecz, a póź­niej prze­szedł szko­le­nie strze­lec­kie. W 1860 r., mając 12 lat (wiek, w któ­rym chłopca uwa­żano za „dora­sta­ją­cego”), został wyzna­czony na „kopi­stę” (praw­do­po­dob­nie pomoc­nika urzęd­nika lokal­nej admi­ni­stra­cji zor­ga­ni­zo­wa­nej przez zarzą­dza­jący pro­win­cją ród). Z zacho­wa­nych rela­cji wynika, że Togo w niczym nie róż­nił się od swo­ich rówie­śni­ków; był on dobrze roz­wi­nię­tym fizycz­nie dziec­kiem, któ­rego zdol­no­ści umy­słowe okre­ślić można sło­wem „prze­ciętne”.
Pierwsze istotne wyda­rze­nia, w któ­rych Togo wziął czynny udział roze­grały się w 1863 r. Po zamor­do­wa­niu przez żoł­nie­rzy rodu Satsuma bry­tyj­skiego kupca Richardsona (tzw. incy­dent w Namamugi) i odmo­wie zadość­uczy­nie­nia, 5 bry­tyj­skich okrę­tów ostrze­lało sto­licę wyspy Kiusiu, mia­sto Kagoshima (15‑16 sierp­nia). Togo, wraz z ojcem i dwójką braci, obsłu­gi­wał gład­ko­lu­fowe, odprzo­dowe armaty roz­miesz­czone w nie­wiel­kim nad­brzeż­nym for­cie. Brytyjczycy, mimo znacz­nych ofiar w ludziach wyno­szą­cych 63 zabi­tych, zadali prze­ciw­ni­kowi poważne straty. Zniszczona została m.in. nale­żąca do rodu Satsuma słynna manu­fak­tura wytwa­rza­jąca por­ce­lanę. Dla miej­sco­wej lud­no­ści było to wstrzą­sa­jące doświad­cze­nie.
Mimo ponie­sio­nych strat wła­dze pro­win­cji roz­wi­jały nadal lokalne siły zbrojne, w 1866 r. powstał tam (o czym wspo­mniano wyżej) zalą­żek nowo­cze­snych sił mor­skich. Togo i dwóch jego braci wstą­piło do two­rzą­cej się mary­narki wojen­nej. Początkowo peł­nił on jed­nak służbę na lądzie, w pre­sti­żo­wym oddziale war­tow­ni­czym chro­nią­cym pałac cesar­ski w Kioto. Dzięki temu był on bli­sko cen­trum wyda­rzeń, kiedy w 1868 r. upadł szo­gu­nat i nastą­piła restau­ra­cja cesar­stwa.
Rozpoczęła się era Meiji – rzą­dów oświe­co­nych. Cesarz Matsuhito miał 16 lat, był o 4 lata młod­szy od Togo. Monarcha wspie­rany przez śro­do­wi­ska dążące do moder­ni­za­cji pań­stwa (przede wszyst­kim sto­sun­kowo silne kupiec­two i część ary­sto­kra­cji) wcie­lał w życie reformy, które wstrzą­snęły tra­dy­cyj­nym sty­lem życia jego pod­da­nych. Narastał opór kon­ser­wa­ty­stów, co w końcu dopro­wa­dziło do wojny domo­wej (zwa­nej w lite­ra­tu­rze japoń­skiej wojną Boshi, czyli wojną o restau­ra­cję cesar­stwa).

  • Krzysztof Kubiak

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE