F-22A Raptor

Raptor wyglada zupelnie inaczej, niz dotychczasowe mysliwce. I rzeczywiscie jest inny, bo oprocz futurystycznego ksztaltu technologia w nim wykorzystana wyprzedza inne konstrukcje o co najmniej kilkanascie lat.

Samolot myśliw­ski F-22A Raptor wyglada zupel­nie ina­czej, niz dotych­cza­sowe mysliwce. I rze­czy­wi­scie jest inny, bo oprocz futu­ry­stycz­nego ksztaltu tech­no­lo­gia w nim wyko­rzy­stana wyprze­dza inne kon­struk­cje o co naj­mniej kil­ka­na­scie lat.

Pierwszy trudno wykry­walny samo­lot myśliw­ski domi­na­cji w powie­trzu Lockheed Martin F-22A Raptor został obla­tany 7 wrze­śnia 1997 r. Nikt wów­czas nie przy­pusz­czał, że w 2017 r., dwa­dzie­ścia lat po oblo­cie pierw­szego F-22A Raptor, eks­perci będą nawo­ły­wać do wzno­wie­nia pro­duk­cji tego myśliwca.

Stojąc w tłu­mie i obser­wu­jąc pokaz w powie­trzu w wyko­na­niu samo­lotu myśliw­skiego F-22A Raptor z US Air Force, można łatwo zapo­mnieć o trud­nych począt­kach tego jedy­nego w swoim rodzaju myśliwca. Obecnie więk­szość pilo­tów myśliw­skich jest zgod­nych, że F-22A Raptor nie ma sobie rów­nych, abso­lut­nie domi­nuje on w powie­trzu, a USAF ma ich zde­cy­do­wa­nie zbyt mało, dla zaspo­ko­je­nia swo­ich potrzeb ope­ra­cyj­nych. Jednakże w latach dzie­więć­dzie­sią­tych ubie­głego wieku znacz­nie prze­kro­czono budżet na jego opra­co­wa­nie i pro­gram omal nie został zamknięty. Pomimo swo­jego kon­wen­cjo­nal­nego wyglądu, F-22A Raptor usta­no­wił nowe stan­dardy budowy samo­lo­tów myśliw­skich. Jest to kom­bi­na­cja cech utrud­nio­nego wykry­cia (ste­alth), nowo­cze­snych tech­no­lo­gii łącze­nia danych, nie­zwy­kle wyso­kich osią­gów, która nie ma swo­jego odpo­wied­nika na świe­cie. Musiał jed­nak minąć jakiś czas, nim zorien­to­wano się w poten­cjale samo­lotu.
F-22A Raptor naro­dził się z pro­gramu Advanced Tactical Fighter (ATF) US Air Force, w ramach któ­rego miało powstać 750 nowych myśliw­ców do zastą­pie­nia McDonnell Douglas F-15 Eagle. Został on wybrany w dro­dze kon­kursu pomię­dzy dwoma kon­ku­ren­cyj­nymi kon­struk­cjami. Pierwszy YF-22 (PAV-1, N22YF) został obla­tany 29 wrze­śnia 1990 r. pilo­to­wany przez Dave’a Fergusona. Drugi samo­lot (PAV-2, N22YX) wystar­to­wał mie­siąc póź­niej, 30 paź­dzier­nika, pilo­to­wany przez Toma Morgenfelda. W kon­kur­sie z Northropem YF-23, wygrała kom­bi­na­cja pła­towca YF-22 i sil­nika Pratt & Whitney F119, co zostało ofi­cjal­nie ogło­szone 23 kwiet­nia 1991 r. Już w począt­ko­wej fazie pro­gramu ATF powstały znaczne opóź­nie­nia. Także pro­blemy ze wzro­stem kosz­tów i próba rato­wa­nia budżetu spo­wo­do­wały, że zapo­trze­bo­wa­nie ogra­ni­czono z 750 do 648 myśliw­ców, ale to był dopiero począ­tek.
Pierwszy samo­lot pro­duk­cyjny został ukoń­czony 9 kwiet­nia 1997 r., kiedy to F-22A ofi­cjal­nie ochrzczono Raptor. Samolot ten został obla­tany przez Paula Metza 7 wrze­śnia 1997 r. W tym cza­sie zamó­wie­nie na myśliwce seryjne ogra­ni­czono aż dwu­krot­nie: w 1994 r. do 442, a następ­nie do 339 w 1997 r. Pierwsze dwa przed­se­ryjne F-22A Raptor prze­ba­zo­wano do Edwards AFB, gdzie pod­jęto kolejną fazę prób – Engineering and Manufacturing and Demonstration Phase (EMD). W tym cza­sie dostar­czono kolejne samo­loty i pro­gram prób zin­ten­sy­fi­ko­wano. Loty próbne w Edwards AFB, w któ­rych osta­tecz­nie wzięło udział dzie­więć samo­lo­tów serii EMD, były naj­waż­niej­szym eta­pem w roz­woju myśliwca, który dopro­wa­dził do jego cer­ty­fi­ka­cji. 15 sierp­nia 2001 r. US Air Force zde­cy­do­wały o pod­ję­ciu pro­duk­cji 10 pierw­szych maszyn seryj­nych. Pierwszy F-22A Raptor o nume­rze 01 – 4018 i ozna­cze­niu na ogo­nie TY, został dostar­czony do 43. Dywizjonu Myśliwskiego z 325. Skrzydła Myśliwskiego w bazie Tyndall AFB na Florydzie 26 wrze­śnia 2003 r. Tymczasem próby w Edwards AFB kon­ty­nu­owano i kiedy zakoń­czono fazę EMD, do USAF dostar­czono już 12 bojo­wych F-22A Raptor o peł­nych moż­li­wo­ściach ope­ra­cyj­nych.
Kiedy F-22A Raptor zaczęły wcho­dzić do służby, pro­gram ATF wyglą­dał już zupeł­nie ina­czej, niż na początku. Z 750 pla­no­wa­nych samo­lo­tów myśliw­skich wypro­du­ko­wano tylko 195 myśliw­ców, w tym tylko 187 bojo­wych prze­zna­czo­nych do służby ope­ra­cyj­nej. US Air Force sta­rały się o pozy­ska­nie więk­szej liczby samo­lo­tów myśliw­skich tego typu, ale decy­zja była osta­teczna i 6 kwiet­nia 2009 r. ogło­szono zakoń­cze­nie pro­duk­cji F-22A Raptor. Ironią losu było to, że dopiero wów­czas zaczęto zda­wać sobie sprawę z poten­cjału samo­lotu. Pełna goto­wość bojowa została przez F-22A Raptor osią­gnięta 12 grud­nia 2007 r., kiedy to 1. Skrzydło Myśliwskie zostało uznane, za zdolne do walki.
Niewątpliwie trudno wykry­walny samo­lot myśliw­ski domi­na­cji w powie­trzu F-22A Raptor prze­grał walkę o fun­du­sze z pro­gra­mem Joint Strike Fighter (F-35 Lightning II), ale F-22A Raptor miał też wielu prze­ciw­ni­ków w samym Pentagonie. W polu widze­nia były jedy­nie olbrzy­mie koszty pro­gramu, a spe­cja­li­stom umy­kało to, że samo­loty te wyko­nują w real­nych dzia­ła­niach przy­sło­wiowy kawał „dobrej roboty”, pomimo nie­wiel­kiej liczby F-22A Raptor w uzbro­je­niu. Kiedy F-22A Raptor zaczął poka­zy­wać, co potrafi, oka­zało się, że zatrzy­ma­nie jego pro­duk­cji było wiel­kim błę­dem. Ostatni wypro­du­ko­wany F-22A Raptor (10−4195) opu­ścił linie pro­duk­cyjne w Marietta w Georgii 13 grud­nia 2011 r., a jego pierw­szy lot miał miej­sce 14 marca 2012 r. Po poma­lo­wa­niu, samo­lot ten wraz myśliw­cem 10 – 4193 został dostar­czony 5 maja 2012 r. do 3. Skrzydła w Połączonej Bazie Elmendorf-Richardson na Alasce (bazie użyt­ko­wa­nej przez różne rodzaje sił zbroj­nych, stąd okre­śle­nie „połą­czona”).
  • George Karavantos

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE