Duński jacht kró­lew­ski Dannebrog

Dunski jacht krolewski Dannebrog. Na rufowym flagsztoku powiewa dunska bandera, ktorej nazwa heraldyczna jest tozsama z nazwa podnoszacej ja jednostki. Fot. Niels Pind

Dunski jacht kro­lew­ski Dannebrog. Na rufo­wym flagsz­toku powiewa dun­ska ban­dera, kto­rej nazwa heral­dyczna jest toz­sama z nazwa pod­no­sza­cej ja jed­nostki. Fot. Niels Pind

Duńscy monar­cho­wie dys­po­no­wali jed­nost­kami repre­zen­ta­cyj­nymi co naj­mniej od połowy XVII wieku. W zbio­rach kopen­ha­skiego Orlogsmuseet zacho­wał się pozba­wiony takie­lunku model zbu­do­wa­nego w 1687 r. żaglowca holen­der­skiego klasy okre­śla­nej jako snau lub snow noszą­cego nazwę Elephanten.

W póź­niej­szych latach wymie­niane są takie jed­nostki jak 27-metrowy Kronprindsens Lystfregat zbu­do­wana w 1785 r. w Wielkiej Brytanii jako pre­zent Jerzego III dla kuzyna, duń­skiego następcy tronu Fryderyka (pano­wał jako Fryderyk VI). Po dru­giej bitwie pod Kopenhagą w 1807 r., kiedy to Royal Navy zagar­nęła zna­ko­mitą więk­szość duń­skiej floty, Fryderyk VI naka­zał jed­nostkę obsa­dzić bry­tyj­skimi jeń­cami i ode­słać ofia­ro­dawcy. Nie wia­domo, czy ów akt poczy­nił w Londynie jakie­kol­wiek wra­że­nia, ale chyba nie, gdyż jacht prze­mia­no­wano następ­nie na Princess Augusta i sprze­dano w ręce pry­watne. W toku bitwy Anglicy zagar­nęli jesz­cze dwie jed­nostki uży­wane przez duń­skich monar­chów, praw­do­po­dob­nie duże wio­słowe bar­kasy, Wildanden oraz Macrelen. Kolejna, 12-dzia­łowy kuter Søe-Ormen (z 1789 r.), wpa­dła w bry­tyj­skie ręce pod Nyborgiem 18 sierp­nia 1809 r. (pod­czas tzw. wojny kano­nie­rek). Po zmia­nie nazwy na Salorman wcie­lono ją do Royal Navy. Okręt utra­cono na pły­ciź­nie pod Ystad 23 grud­nia tego samego roku.

Poprzednicy

Wyczerpana woj­nami napo­le­oń­skimi Dania, która na mocy trak­tatu kiloń­skiego ze stycz­nia 1814 r. utra­ciła Norwegię (pozo­sta­jącą z nią w unii nie­prze­rwa­nie od 1537 r.), zde­cy­do­wała się na pozy­ska­nie nowego, peł­no­mor­skiego jachtu kró­lew­skiego dopiero w 1856 r. Rolę tę wypeł­niała bocz­no­ko­łowa jed­nostka o żela­znym kadłu­bie, z zacho­wa­nym jed­nak peł­nym oża­glo­wa­niem szku­nera, zbu­do­wana w 1845 r. w stoczni Roberta Napiera w Glasgow (770 ton, 54,0 x 7,87 x 2,5 m, maszyna parowa o mocy 240 KM, pręd­kość 10 w.). Pod nazwą Copenhagen uży­wana była mię­dzy sto­licą Danii a duń­ską wów­czas Kilonią jako sta­tek pocz­towy. Po wybu­chu pierw­szej wojny o Szlezwik w 1848 r. prze­jęta została przez mary­narkę wojenną z prze­zna­cze­niem na trans­por­to­wiec woj­skowy. Nazwę zmie­niono wów­czas na Slesvig, co miało wymiar sym­bo­liczny. Jako jacht kró­lew­ski była eks­plo­ato­wana do 1879 z prze­rwą w 1864 r. Podczas dru­giej wojny o Szlezwik uzbro­jono ją bowiem w 12 armat trzy­fun­to­wych i wyko­rzy­sty­wano jako zaopa­trze­nio­wiec fre­gaty śru­bo­wej Dannebrog (prze­bu­do­wany dwu­po­kła­dowy okręt liniowy z 1853 r., w służ­bie do 1875). W 1897 r. Slesvig zakoń­czył służbę jako kró­lew­ski jacht, zaś kadłub zło­mo­wano w 1894.
Kolejny jacht kró­lew­ski, noszący nazwę Dannebrog (dzie­dzi­czoną po wspo­mnia­nej fre­ga­cie śru­bo­wej, okrę­tach lino­wych: 60-dzia­ło­wym z 1772 r. zagar­nię­tym przez Brytyjczyków w 1807 r. pod Kopenhagą, 70-dzia­ło­wym z 1739 r. pozo­sta­ją­cym w służ­bie do 1759 r., 74-dzia­ło­wym z 1692 r., który wyle­ciał w powie­trze pod­czas bitwy w Zatoce Køge w 1710 r.), był bocz­no­ko­ło­wym parow­cem z dodat­ko­wym takie­lun­kiem szku­nera zbu­do­wa­nym przez kopen­ha­ską stocz­nię Burmeister & Wain. Zwodowano go 6 paź­dzier­nika 1879 r., a służbę w mary­narce Danii roz­po­czął 7 czerwca 1880 r. Jednostka miała w tym cza­sie 60,65 m dłu­go­ści, 8,16 m sze­ro­ko­ści i 3,18 m zanu­rze­nia. Napędzała ją czte­ro­cy­lin­drowa maszyna parowa o mocy 376 KM. W 1907 r. jacht pod­dano grun­tow­nemu remon­towi i prze­bu­do­wie. Kadłub został prze­dłu­żony do 72,0 m (wypor­ność wzro­sła do 1100 ton), zabu­do­wano maszynę parową o więk­szej mocy, zre­zy­gno­wano z oża­glo­wa­nia. Prędkość mak­sy­malna wzro­sła do 13 w. Pierwszy Dannebrog eks­plo­ato­wano do 1931 r. Trzy lata póź­niej zło­mo­wano go w nor­we­skim Horten (według innych publi­ka­cji w Kopenhadze, ale to jed­nak w Horten eks­po­no­wana jest pocho­dząca z niego kotwica).
Jacht był inten­syw­nie użyt­ko­wany, król Christian IX był człon­kiem British Royal Yacht Squadron i regu­lar­nie uczest­ni­czył w Cowes Week. W 1893 r. para kró­lew­ska udała się na jego pokła­dzie do Wielkiej Brytanii, by uczest­ni­czyć w uro­czy­sto­ści zaślu­bin księ­cia Yorku Jerzego (pano­wał jako Jerzy V) z Marią księż­niczką Badenii-Wittenbergi. W 1902 r.
następca tronu Christian (pano­wał jako Christian X) wraz z mał­żonką, księżną Alexandriną poże­glo­wał do Aarhus, aby objąć ukoń­czony wła­śnie zamek (wbrew bom­ba­stycz­nej nazwie jest to, po pro­stu, obszerny dom w typie rezy­den­cji) Marselisborg. Był to dar narodu dla monar­chii. 23 listo­pada 1905 r. na pokła­dzie Dannebroga do Trondheim udał się książę Karol (młod­szy syn panu­ją­cego Christiana IX, drugi w linii dzie­dzi­cze­nia), któ­rego na króla obrali Norwegowie zerwaw­szy unię ze Szwecją. Książę koro­no­wany został jako Haakon VII.
W 1912 r. jacht, żeglu­jący w eskor­cie okrętu obrony wybrzeża (dużego moni­tora, kla­sy­fi­ko­wa­nego czę­sto jako pan­cer­nik obrony wybrzeża) Olfert Fisher prze­wiózł z Travemünde do Kopenhagi trumnę ze zwło­kami króla Fryderyka VIII, który zmarł w Hamburgu 14 maja. W latach Wielkiej Wojny odsta­wiony do rezerwy, ponow­nie wszedł do kam­pa­nii w 1919. Rok póź­niej uczest­ni­czył w uro­czy­sto­ściach ponow­nego przy­łą­cze­nia do Danii (w wyniku ple­bi­scytu narzu­co­nego Niemcom przez zwy­cię­skie mocar­stwa) utra­co­nego w 1864 r. Szlezwiku. .

  • Krzysztof Kubiak

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE