Druga gene­ra­cja Ił-76

Pierwszy seryjny samolot Ił-76MD-90A (c/n 01-05, RF-78653), który wystartował 14 sierpnia 2015 r. w Uljanowsku. Samolot otrzymał imię Wiktora Liwanowa, dyrektora generalnego firmy Iljuszyn w latach 1997-2014.

Pierwszy seryjny samo­lot Ił-76MD-90A (c/n 01 – 05, RF-78653), który wystar­to­wał 14 sierp­nia 2015 r. w Uljanowsku. Samolot otrzy­mał imię Wiktora Liwanowa, dyrek­tora gene­ral­nego firmy Iljuszyn w latach 1997 – 2014.

2 kwiet­nia 2019 r. nowo­utwo­rzony pułk lot­nic­twa trans­por­to­wego rosyj­skich sił powietrz­nych 235 WTAP w Uljanowsku otrzy­mał samo­lot Ił-76MD-90A, RF-78655, pierw­szy w ogóle trans­por­to­wiec tej nowej wer­sji prze­ka­zany jed­no­stce ope­ra­cyj­nej. Autor przed­sta­wia pery­pe­tie wzno­wie­nia pro­duk­cji samo­lotu trans­por­to­wego Ił-76 w Rosji oraz kon­struk­cje spe­cjalne powsta­jące na jego bazie.

20 grud­nia 2006 r. rząd rosyj­ski zde­cy­do­wał o uru­cho­mie­niu pro­duk­cji Ił-76 w Rosji, w zakła­dzie Awiastar-SP (SP od Samolotnoje Proizwodstwo) w Uljanowsku, gdzie w prze­szło­ści były pro­du­ko­wane super­cięż­kie samo­loty trans­por­towe An-124. Nowa rosyj­ska wer­sja Ił-76 otrzy­mała ozna­cze­nie Ił-76MD-90A, ina­czej izdie­lije (wyrób) 476; liczba 90 pocho­dzi od sil­nika PS-90A. Przedtem, począw­szy od 1973 r. Ił-76 były pro­du­ko­wane przez zakład w Taszkiencie w Uzbekistanie; łącz­nie powstało tam 944 pła­tow­ców Ił-76, w tym 52 zbior­ni­kowce Ił-78 i 30 samo­lo­tów wcze­snego ostrze­ga­nia A‑50.
Na pro­jek­to­wa­nie Ił-76MD-90A biuro kon­struk­cyjne Iljuszyna dostało ponad 6 mld rubli (200 mln USD według ówcze­snego kursu), a zakład Awiastar-SP – 8,5 mld rubli na moder­ni­za­cję wypo­sa­że­nia pro­duk­cyj­nego. Do prób nowych Ił-76 pro­duk­cji rosyj­skiej zamó­wiono cztery samo­loty: jeden egzem­plarz (seryjny 01 – 01) do prób sta­tycz­nych, jeden lata­jący pro­to­typ pod­sta­wo­wej wer­sji trans­por­to­wej Ił-76MD-90A (seryjny 01 – 02) oraz dwa pła­towce (01−03 i 01 – 04) prze­ka­zane potem do Beriewa w Taganrogu w celu póź­niej­szej prze­róbki ich w pro­to­typy samo­lotu wcze­snego ostrze­ga­nia A‑100.
Kolejny samolot  Ił-76MD-90A  RF-78656 przekazany do 235 WTAP w maju tego roku. Iljuszyn obiecuje, że w 2019 r. przekaże wojsku  łącznie sześć

Kolejny samo­lot Ił-76MD-90A RF-78656 prze­ka­zany do 235 WTAP w maju tego roku. Iljuszyn obie­cuje, że w 2019 r. prze­każe woj­sku łącz­nie sześć

Przygotowania do pro­duk­cji w Rosji trwały bar­dzo długo. Według decy­zji rzą­do­wej z grud­nia 2006 r. samo­lot Ił-76MD-90A miał zakoń­czyć próby kwa­li­fi­ka­cyjne w 2009 roku. W rze­czy­wi­sto­ści, dopiero w 2008 r. ruszyło pro­jek­to­wa­nie samo­lotu, w 2011 r. wyko­nano egzem­plarz do prób sta­tycz­nych, i dopiero w 2012 r. – pierw­szy lata­jący 01 – 02. Ostateczne wyma­ga­nia tech­niczne wobec Ił-76MD-90A (oraz wer­sji tan­kowca Ił-78M-90A) okre­ślono dopiero 19 grud­nia 2012 r. zama­wia­jąc pracę doświad­czalno-kon­struk­cyjną z kryp­to­ni­mem Kuznieck‑2. Bardzo dużo czasu zajęło wdro­że­nie u Iljuszyna w Moskwie i w Awiastar-SP w Uljanowsku nowych tech­no­lo­gii pro­jek­to­wa­nia i pro­duk­cji, przede wszyst­kim prze­szko­le­nie per­so­nelu. Zmienił się pla­no­wany sche­mat podziału pracy pomię­dzy zakła­dami.
Oryginalnie zakła­dano, że Awiastar-SP zaj­mie się pro­duk­cją sek­cji kadłuba oraz mon­ta­żem koń­co­wym, nato­miast skrzy­dła będzie dostar­czał zakład WASO z Woroneża, a uste­rze­nie – KAPO z Kazania. Taki podział oka­zał się jed­nak za drogi: trzeba by w tym celu zain­we­sto­wać bar­dzo duże środki w uno­wo­cze­śnie­nie (cyfry­za­cję) zakła­dów WASO i KAPO, na co pie­nię­dzy nie wystar­czyło; poza tym, zakład w Kazaniu dostał inne zada­nia zwią­zane z bom­bow­cami cięż­kimi Tu-160 i Tu-22M3. Dlatego obec­nie całość pła­towca Ił-76MD-90A jest pro­du­ko­wana w Uljanowsku. Linia pro­duk­cyjna w Uljanowsku została urzą­dzona od nowa; z Taszkientu prze­nie­siono jedy­nie część oprzy­rzą­do­wa­nia do mon­tażu tych ele­men­tów, które się nie zmie­niły: uste­rze­nia, mecha­ni­za­cji skrzy­dła itp.
Pierwszy lata­jący egzem­plarz 01 – 02, reje­stra­cja RA-78650, wystar­to­wał 22 wrze­śnia 2012 r. w Uljanowsku, pilo­to­wany przez załogę Nikołaja Kuimowa; lot trwał 40 minut i prze­biegł bez pro­ble­mów. 30 stycz­nia 2013 r. samo­lot prze­le­ciał do Żukowskiego, gdzie do maja 2013 r. kon­ty­nu­ował próby zakła­dowe. Po kilku tygo­dniach popra­wek wyni­ka­ją­cych z dotych­cza­so­wych prób 10 lipca samo­lot wyko­nał pierw­szy lot w ramach pierw­szego etapu prób pań­stwo­wych trwa­ją­cego do grud­nia 2013 roku. Później wró­cił on do Uljanowska, gdzie dodano mu sys­tem pilo­ta­żowo-nawi­ga­cyjny, zało­żono sys­temy łącz­no­ści i samo­obrony oraz urzą­dze­nia do obsługi ładunku i desan­to­wa­nia w powie­trzu. Modyfikacje zajęły bar­dzo dużo czasu i samo­lot roz­po­czął drugi etap prób pań­stwo­wych dopiero w lutym 2017 r.

Nowe skrzy­dło i sil­niki

W porów­na­niu do poprzed­niej wer­sji Ił-76MD pro­du­ko­wa­nej w Uzbekistanie, samo­lot pro­duk­cji rosyj­skiej otrzy­mał zupeł­nie nowe skrzy­dło. Zachowało ono dotych­cza­sowe zewnętrzne obwody i pro­file, ale wewnątrz płaty są wyko­nane z nie­dzie­lo­nych podłuż­nych paneli (w poprzed­nich Ił-76 były dzie­lone na trzy sek­cje); nowa kon­struk­cja jest podobna do zasto­so­wa­nej przez Iljuszyna w samo­lo­cie komu­ni­ka­cyj­nym Ił-96 – 300. Nowe skrzy­dło jest o 2,7 t lżej­sze od poprzed­niego, a jed­no­cze­śnie umoż­li­wia zwięk­sze­nie masy star­to­wej samo­lotu ze 190 do 210 ton. Stosownie do zwięk­szo­nej masy samo­lotu wzmoc­niono pod­wo­zie i sys­tem hamo­wa­nia kół. Wymieniono lub zmo­der­ni­zo­wano więk­szość insta­la­cji samo­lo­to­wych, w tym elek­tryczną (moc więk­sza o 40%), hydrau­liczną i pali­wową. Nowe sil­niki PS-90A-76 mają ciąg star­towy 14 500 kG, o 2500 kG wię­cej niż poprzed­nie D‑30KP‑2, a jed­nost­kowe zuży­cie paliwa jest mniej­sze o 12%; w razie potrzeby pilot z kabiny może prze­sta­wić sil­niki na ciąg mak­sy­malny 16 000 kG. Nowy jest także pomoc­ni­czy zespół napę­dowy TA-12A z wydłu­żo­nym dopusz­czal­nym cza­sem pracy.
Dzięki zwięk­szo­nej masie star­to­wej samo­lotu można także zabrać znacz­nie wię­cej ładunku, mak­sy­mal­nie 60 t w porów­na­niu do 48 t poprzed­nio, albo pole­cieć o 1700 km dalej z tym samym ładun­kiem 48 ton. Samolot ma sys­tem desan­to­wa­nia na spa­do­chro­nach plat­form ze sprzę­tem i ładun­kami albo do 126 żoł­nie­rzy. Przy prze­wo­zie z lądo­wa­niem na lot­ni­sku może zabrać do 145 żoł­nie­rzy, lub do 225 po zało­że­niu dodat­ko­wego pokładu. Dowódca woj­sko­wego lot­nic­twa trans­por­to­wego Rosji (WTA) gen. por. Władimir Bieniediktow w cza­sie wizyty w Uljanowsku powie­dział, że nowy samo­lot ma wydaj­ność więk­szą o 25 – 30% od poprzed­nika.
Ił-76MD-90A zacho­wał jed­nak główny nie­do­sta­tek Ił-76: kabinę zbyt wąską dla nowej nomen­kla­tury ładun­ków. Według rosyj­skich danych, około 35% stan­dar­do­wego sprzętu dywi­zji zme­cha­ni­zo­wa­nej nie mie­ści się w Ił-76. Zauważmy, że wszyst­kie powstałe po Ił-76 duże woj­skowe samo­loty trans­por­towe na świe­cie (C‑17A, An-70, A400M, Y‑20) mają już znacz­nie szer­sze kadłuby.
Większość wypo­sa­że­nia samo­lotu została wymie­niona na nowe lub zmo­der­ni­zo­wana. Pierwsze pięć samo­lo­tów (78650 do 78654) ma zmo­der­ni­zo­wany cyfrowy kom­pleks celow­ni­czo-nawi­ga­cyjno-pilo­ta­żowy Kupoł-III-76M(A) firmy Kotlin-Nowator z St. Petersburga. Dla kolej­nych samo­lo­tów ta sama firma opra­co­wała cał­ko­wi­cie nowy kom­pleks PNPK-76. Szklana kabina KSEIS-KN-76 ma osiem wyświe­tla­czy cie­kło­kry­sta­licz­nych. Samolot dostał cyfro­wego auto­pi­lota SAU-76 umoż­li­wia­ją­cego lądo­wa­nie zgod­nie z wyma­ga­niami ICAO kat. II. Pod przo­dem kadłuba dodano opto­elek­tro­niczną gło­wicę MOEWS-90A firmy MNITI z Moskwy, prze­zna­czoną do pre­cy­zyj­nego desan­to­wa­nia, a także do wspar­cia lądo­wa­nia na słabo wypo­sa­żo­nych lot­ni­skach. Pomimo zasto­so­wa­nia nowo­cze­snych sys­te­mów załoga samo­lotu zmniej­szyła się tylko o jed­nego czło­wieka, z 6 do 5 lot­ni­ków.
Nowy sys­tem samo­obrony BKO-76 (Bortowoj Kompleks Oborony) Press ma połą­czone w jeden kom­pleks sta­cje ostrze­gaw­cze, sta­cje zakłó­ceń aktyw­nych, radio­lo­ka­cyjną i w pod­czer­wieni, oraz wyrzut­nie prze­ciw­ra­dio­lo­ka­cyj­nych i ter­micz­nych nabo­jów zakłó­ca­ją­cych; star­sze Ił-76 miały tylko oddzielne urzą­dze­nia, nie­po­łą­czone w sys­tem. Aparatura zakłó­ceń radio­elek­tro­nicz­nych powstała w fir­mie CNIRTI w Moskwie. Pod środ­kową czę­ścią kadłuba samo­lot ma moduł opto­elek­tro­niczny firmy NII Ekran z Samary skła­da­jący się z dwóch patrzą­cych do przodu na boki czuj­ni­ków ostrze­gaw­czych w ultra­fio­le­cie L370‑2 oraz lase­ro­wej sta­cji zakłó­ceń kie­run­ko­wych w pod­czer­wieni LSZ100. Podobny moduł, ale pokry­wa­jący tylną pół­s­ferę jest umiesz­czony w samym końcu kadłuba. W tyl­nej czę­ści każ­dej gon­doli pod­wo­zia głów­nego jest zamon­to­wa­nych po sie­dem wyrzutni UW‑5, każda z 14 poci­skami zakłó­ca­ją­cymi kali­bru 50 mm. Nowy samo­lot nie ma sta­no­wi­ska tyl­nego strzelca, typo­wego dla poprzed­nich woj­sko­wych wer­sji Ił-76.

Ten sam samolot  RF-78653 po przekazaniu wojsku otrzymał czerwone gwiazdy. Samolot należy do 610. ośrodka zastosowania bojowego i przeszkalania załóg lotnictwa transportowego w Iwanowo.

Ten sam samo­lot RF-78653 po prze­ka­za­niu woj­sku otrzy­mał czer­wone gwiazdy. Samolot należy do 610. ośrodka zasto­so­wa­nia bojo­wego i prze­szka­la­nia załóg lot­nic­twa trans­por­to­wego w Iwanowo.

Problemy z pro­duk­cją

Pierwszym i na razie jedy­nym klien­tem na nowe samo­loty trans­por­towe Ił-76MD-90A jest rosyj­skie Ministerstwo Obrony. 4 paź­dzier­nika 2012 r., czyli zaraz po zaczę­ciu prób przez pierw­szy samo­lot, Władimir Putin odwie­dził Uljanowsk i w jego obec­no­ści Ministerstwo Obrony pod­pi­sało kon­trakt na dostawę 39 samo­lo­tów. Wartość kon­traktu wyno­siła 139,42 miliar­dów rubli, czyli 3,57 miliarda rubli lub ponad 110 milio­nów dola­rów za sztukę, według ówcze­snego kursu. Według zamó­wie­nia wszyst­kie samo­loty miały zostać dostar­czone do końca 2018 r.; rów­nież w ubie­głym roku miało być osią­gnięte doce­lowe tempo pro­duk­cji, 18 samo­lo­tów rocz­nie. Później zakoń­cze­nie kon­traktu prze­nie­siono na 2021 r., ale i ten ter­min nie ma szans, aby był dotrzy­many.
Pierwszy samo­lot wyko­nany w ramach kon­traktu z paź­dzier­nika 2012 r., seryjny 01 – 05 (RF-78653), wystar­to­wał 14 sierp­nia 2015 r. i został w Uljanowsku prze­ka­zany woj­sku 2 grud­nia. Następnego dnia prze­le­ciał do miej­sca sta­łego bazo­wa­nia, do 610. ośrodka szko­le­nia załóg lot­nic­twa trans­por­to­wego w Iwanowo. Samolot otrzy­mał imię Wiktora Liwanowa, w latach 1997 – 2014 dyrek­tora gene­ral­nego firmy Iljuszyn. Dwa tygo­dnie póź­niej, 15 grud­nia 2015 r. wystar­to­wał, a 17 stycz­nia 2016 r. został prze­ka­zany do 610. ośrodka w Iwanowo, drugi samo­lot seryjny z nume­rem 01 – 08 i reje­stra­cją RF-78654.

  • Piotr Butowski

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE