Ciężki tere­nowy cią­gnik sio­dłowo-bala­stowy MZKT

Ciężki ciągnik siodłowo-balastowy MZKT-741501-010 powstał w odpowiedzi na potrzeby Sił Zbrojnych Republiki Białorusi. Konstrukcyjnie pojazd niczym szczególnym się nie wyróżnia. Ale tego też wymaga od niego zamawiający.

Ciężki cią­gnik sio­dłowo-bala­stowy MZKT-741501 – 010 powstał w odpo­wie­dzi na potrzeby Sił Zbrojnych Republiki Białorusi. Konstrukcyjnie pojazd niczym szcze­gól­nym się nie wyróż­nia. Ale tego też wymaga od niego zama­wia­jący.

Na początku kwiet­nia bia­ło­ru­ska firma Volat ujaw­niła infor­ma­cję o nowym cięż­kim, czte­ro­osio­wym cią­gniku sio­dłowo-bala­sto­wym MZKT-741501 – 010. W zesta­wie z naczepą MZKT-720100 – 010 two­rzy on zestaw do trans­portu, także w tere­nie, cięż­kich pojaz­dów woj­sko­wych i innych ładun­ków spe­cjal­nych.

Volat to komer­cyjna nazwa spółki akcyj­nej Mińska Fabryka Ciągników Kołowych (ros. MZKT – Мinskij zawod kolo­snych tia­ga­czej, biał. MZKC – Minski zawod koła­wych cia­ha­czou) powsta­łej w 1954 r. Wtedy to przy Mińskiej Fabryce Samochodów (ros. MAZ – Minskij awto­mo­bil­nyj zawod) powstało spe­cjalne biuro pro­jek­towe zaj­mu­jące się cią­gni­kami arty­le­ryj­skimi i cięż­kimi trans­por­te­rami uzbro­je­nia dla Armii Sowieckiej. W 1991 r., wraz z roz­pa­dem ZSRS i ogło­sze­niem nie­pod­le­gło­ści przez Republikę Białorusi, zakład został wydzie­lony z MAZ, for­mal­nie sta­jąc się odręb­nym pro­du­cen­tem cywil­nych cię­ża­ró­wek, cią­gni­ków koło­wych i woj­sko­wych pod­wozi spe­cjal­nych. Obecnie Volat-MZKT spe­cja­li­zuje się wła­śnie w pro­duk­cji dro­go­wych i tere­no­wych pojaz­dów cięż­kich oraz naczep i przy­czep do nich, a także spe­cjal­nych pod­wozi koło­wych do mon­tażu spe­cjal­nych urzą­dzeń dla budow­nic­twa, sek­tora wydo­by­cia ropy i gazu czy mobil­nych i sta­cjo­nar­nych maszyn robo­czych. Nie zanie­dbuje też pro­duk­cji typowo woj­sko­wej, eks­por­tu­jąc więk­szość wyro­bów z tego obszaru do Rosji. Jest m.in. dostawcą tere­no­wych pod­wozi spe­cjal­nych w ukła­dzie 8×8 MZKT-7930 Astrołog, które wyko­rzy­sty­wane są m.in. jako nośniki: wyrzutni 9P78/78 – 1 ope­ra­cyjno-tak­tycz­nego sys­temu rakie­to­wego Iskander/Iskander‑M, wyrzutni rakie­to­wego sys­temu obrony wybrzeża Bał, wyrzutni K340P i pojaz­dów trans­por­towo-zała­dow­czych K342P rakie­to­wego sys­temu obrony wybrzeża Bastion‑P, sta­cji radio­lo­ka­cyj­nych 91N6/E i 96Ł6 rakie­to­wego sys­temu prze­ciw­lot­ni­czego S‑400. To zresztą tylko część rosyj­skich sys­te­mów wyko­rzy­stu­ją­cych te pod­wo­zia. Specjalne ośmio­osiowe pod­wo­zia wyso­kiej nośno­ści i mobil­no­ści tak­tycz­nej MZKT-79921 16×16 wyko­rzy­stują wyrzut­nie 15U175M samo­bież­nego stra­te­gicz­nego sys­temu rakie­to­wego 15P155 Jars i 15U175 sys­temu 15P155 Topol‑M. Nic nie wska­zuje, by Rosja – mimo od lat podej­mo­wa­nych sta­rań – miała szybko zna­leźć następ­ców tych pojaz­dów.

W układzie konstrukcyjnym i komercyjnym MZKT-741501-010 powstał jako modernizacja starszego ciężkiego ciągnika MZKT-741500 rodziny 7930 Astrołog.

W ukła­dzie kon­struk­cyj­nym i komer­cyj­nym MZKT-741501 – 010 powstał jako moder­ni­za­cja star­szego cięż­kiego cią­gnika MZKT-741500 rodziny 7930 Astrołog.

Nowy samo­chód firmy, mili­tarny tere­nowy cią­gnik sio­dłowo-bala­stowy MZKT-741501 – 010, jako ele­ment tere­no­wego zestawu dro­go­wego, w skład któ­rego wcho­dzi także ciężka tere­nowa naczepa MZKT-720100 – 010, służy do trans­portu cięż­kich pojaz­dów woj­sko­wych i innych cięż­kich, nie­po­dziel­nych ładun­ków na wszyst­kich rodza­jach dróg i w trud­nym tere­nie, w tem­pe­ra­tu­rach oto­cze­nia od −45°С do 50°С. W sfe­rze kon­struk­cyj­nej to kla­syczny samo­chód mili­tarny, bez jakich­kol­wiek cywil­nych odpo­wied­ni­ków. W przy­padku MZKT, jak zresztą wielu pro­du­cen­tów typowo mili­tar­nych pojaz­dów logi­stycz­nych z obszaru byłego ZSRS i tzw. państw demo­kra­cji ludo­wej, w zakre­sie klu­czo­wych kom­po­nen­tów te woj­skowe prze­ni­kają się z pojaz­dami cywil­nymi. W związku z tym pro­stota podziału, jaka nie­raz ist­nieje w przy­padku aut dostaw­ców zachod­nich, tutaj nie ma aż tak dużego zna­cze­nia. Takie podej­ście wynie­siono jesz­cze z tzw. sowiec­kiej szkoły budowy, ukie­run­ko­wa­nej na obli­ga­to­ryjne uwzględ­nie­nie czyn­ni­ków mili­tar­nych w pro­jek­to­wa­niu m.in. środ­ków trans­portu ogól­nego prze­zna­cze­nia. W przy­padku wybu­chu kon­fliktu zbroj­nego zapew­niało to moż­li­wość łatwego i szyb­kiego włą­cze­nia w struk­tury sił zbroj­nych cywil­nego taboru samo­cho­do­wego.
W pew­nym, choć znacz­nie mniej­szym niż 30 – 40 lat temu, zakre­sie ta filo­zo­fia została przez Volat-MZKT nadal utrzy­mana. Przy czym obec­nie stają za nią jesz­cze inne czyn­niki:

  • wiele spe­cy­ficz­nych i pro­du­ko­wa­nych w małej skali czę­ści i zespo­łów insta­lo­wa­nych w odmia­nach woj­sko­wych może być z powo­dze­niem mon­to­wa­nych w odmia­nach cywil­nych i vice versa. Zachodzi to w odnie­sie­niu do skła­do­wych ukła­dów napę­do­wych – sil­ni­ków, skrzyni bie­gów i roz­dziel­czych, mostów, ram i zawie­sze­nia bądź osprzętu;
  • mało­ska­lowa pro­duk­cja – zakład buduje wysoko spe­cja­li­zo­wane modele, nie­raz skła­dane w rela­tyw­nie nie­wiel­kich seriach. W rezul­ta­cie dąże­nie do mak­sy­mal­nego ujed­no­li­ce­nia – ale bez pogar­sza­nia wła­sno­ści użyt­ko­wych albo/i para­me­trów oraz osią­gów – do dzi­siaj wyka­zuje silne uza­sad­nie­nie eko­no­miczne, pro­duk­cyjne, eks­plo­ata­cyjne i posprze­da­żowe.
  • Poza tym nadal, jak za cza­sów sowiec­kich, pewne zespoły, które muszą cecho­wać się spe­cjal­nymi cha­rak­te­ry­sty­kami, Volat-MZKT wytwa­rza sam. Należą do nich: przed­nie i tylne osie napę­dowe, wcią­garki, skrzy­nie bie­gów, skrzy­nie roz­dziel­cze, prze­kład­nie hydro­me­cha­niczne, tzw. moduły wspar­cia zawie­sze­nia czy nawet sio­dła. Do tego docho­dzą wła­sne ramy pod­wozi i kabiny. Od dostaw­ców zewnętrz­nych nadal naby­wane są sil­niki i nie­które skrzy­nie bie­gów. Tu Volat-MZKT korzy­sta na umie­jęt­nym poli­tycz­nym lawi­ro­wa­niu przez Białoruś mię­dzy Wschodem i Zachodem. W efek­cie z jed­nej strony dla odbior­ców z kra­jów Wspólnoty Niepodległych Państw fabryka nadal ucho­dzi za wła­sną, co nie­rzadko odgrywa klu­czowe zna­cze­nie zarówno przy sprze­daży sprzętu cywil­nego, jak i zmi­li­ta­ry­zo­wa­nego bądź mili­tar­nego. Z dru­giej dla klien­tów z Azji czy Afryki przed­się­bior­stwo pocho­dzi z nie­za­leż­nej Białorusi, a nie z Rosji, a nawet wręcz bywa trak­to­wane jako bar­dziej zachod­nie. Tym samym w prak­tyce więk­szego zna­cze­nia nie odgrywa sto­so­wa­nie wielu rosyj­skich surow­ców, mate­ria­łów i czę­ści, co zresztą mocno z nega­tyw­nym wydźwię­kiem pod­kre­śla się na Ukrainie, gdzie zbyt MAZ-ów odbywa się bez ogra­ni­czeń, w tym wręcz – co wywo­łuje uza­sad­nione pre­ten­sje ze strony Kraza – dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Taka nie­za­leż­ność oka­zuje się więc być sku­tecz­nym biz­ne­so­wym narzę­dziem i nie­sa­mo­wi­tym atu­tem, gdyż pozwala na bar­dzo dużą ela­stycz­ność indy­wi­du­ali­zu­jącą. Dlatego cię­ża­rówki tra­fia­jące do państw arab­skich mają ame­ry­kań­skie sil­niki i skrzy­nie bie­gów, a repu­blik post­so­wiec­kich rosyj­skie sil­niki albo chiń­skie skrzy­nie bie­gów. Takiej ela­stycz­no­ści poli­tycz­nej, stra­te­gicz­nej i pro­duk­to­wej, z oczy­wi­stych wzglę­dów, nie mogą sto­so­wać kor­po­ra­cje zachod­nio­eu­ro­pej­skie czy ame­ry­kań­skie. Najbliżej do niej ma nato­miast cze­ska Tatra.

W wymia­rze pro­duk­to­wym nowy cią­gnik sio­dłowo-bala­stowy MZKT-741501 – 010 powstał jako moder­ni­za­cja star­szego cięż­kiego cią­gnika MZKT-741500 rodziny 7930 Astrołog, będąc jego bez­po­śred­nim następcą. Zasadniczych zmian nie ma zbyt wiele, ale nic nie stoi na prze­szko­dzie, by m.in. ze wzglę­dów mar­ke­tin­go­wych swój ostatni mili­tarny wyrób Białorusini dum­nie nazy­wali nowo­ścią.

Przede wszyst­kim zamon­to­wano rosyj­ski sil­nik z Tutajewskiej Fabryki Silników (Tutajewskij motor­nyj zawod) TMZ 84632.10 – ośmio­cy­lin­drowy, widla­sty, czte­ro­su­wowy, wyso­ko­prężny, z tur­bo­do­ła­do­wa­niem, o pojem­no­ści 17,24 litra. Jego moc mak­sy­malna wynosi 386 kW/525 KM, a mak­sy­malny moment obro­towy 1960 Nm. Silnik ten powstał jako mody­fi­ka­cja sil­nika TMZ-8493.10 o takich samych pojem­no­ści i cechach kon­struk­cyj­nych, który był mon­to­wany w cią­gniku MZKT-741500. W porów­na­niu z nim w pierw­szym rzę­dzie zwraca uwagę moc mak­sy­malna pod­nie­siona z 368 kW/500 KM, lecz przy zacho­wa­niu tego samego mak­sy­mal­nego momentu obro­to­wego. Dlatego sam pro­du­cent pod­kre­śla, że głów­nymi zale­tami tej jed­nostki napę­do­wej są zwięk­szona moc oraz inny układ chło­dze­nia i nowy elek­tro­niczny układ ste­ro­wa­nia. Ponadto, aby uła­twić roz­ruch sil­nika zimą, w cią­gniku zain­sta­lo­wano pod­grze­wacz wstępny PZD-600I. Dla pod­nie­sie­nia poziomu bez­pie­czeń­stwa poża­ro­wego pod­czas jazdy, cią­gnik wypo­sa­żono w auto­ma­tyczny sys­tem gaśni­czy umiesz­czony w prze­dziale sil­ni­ko­wym.

Za prze­nie­sie­nie napędu odpo­wia­dają: 9‑biegowa (dzie­więć bie­gów do przodu i bieg wsteczny), mecha­niczna rosyj­ska skrzy­nia prze­kła­dniowa JaMZ-202 – 04 o roz­pię­to­ści prze­ło­żeń 10,08 – 0,788, 2‑biegowa skrzy­nia roz­dziel­cza z blo­kadą mecha­ni­zmu róż­ni­co­wego oraz wła­sne mosty napę­dowe Volat. Te ostat­nie są stale napę­dzane, dwu­stop­niowe, wzmoc­nione, z blo­ka­dami mecha­ni­zmów róż­ni­co­wych, uzu­peł­nio­nymi o blo­kady mię­dzy­mo­stowe. Mosty przed­nie, oba z kie­ro­wa­nymi kołami, cechują naci­ski po 9150 kg (2×9150 kg), z kolei war­tość mak­sy­mal­nych naci­sków na mosty tyl­nego tan­demu okre­ślono na 2×10 250 kg. Układ kie­row­ni­czy z inte­gral­nym wspo­ma­ga­niem hydrau­licz­nym dosto­so­wano do ruchu pra­wo­stron­nego. Wszystkie osie zawie­szono przy pomocy nie­za­leż­nego zawie­sze­nia z drąż­kami skręt­nymi, co z jed­nej strony pozy­tyw­nie wpływa na zdol­ność tere­nową, z dru­giej przy­czy­nia się do wyraź­nego wzro­stu kom­fortu jazdy, szcze­gól­nie w trak­cie poko­ny­wa­nia bez­droży. Pojazdy z takim zawie­sze­niem w trud­nym tere­nie mogą jechać z wyż­szą pręd­ko­ścią, co wpływa na wzrost mobil­no­ści tak­tycz­nej. Warto pod­kre­ślić, że obec­nie Volat-MZKT, oprócz Oshkosha i Tatry, pozo­staje jedy­nym wytwórcą (wielko-)seryjnym cię­ża­ró­wek, sto­su­ją­cym w nich taki rodzaj zawie­sze­nia. Na wszyst­kich osiach zało­żono poje­dyn­cze ogu­mie­nie z bież­ni­kiem tere­no­wym, o roz­mia­rze 1500×600−635, z dopro­wa­dzo­nymi prze­wo­dami cen­tral­nego sys­temu pom­po­wa­nia kół. System regu­la­cji ciśnie­nia powie­trza w opo­nach obej­muje także naczepę, dzięki czemu zacho­wana jest taka sama dziel­ność tere­nowa całego zestawu.

  • Jarosław Brach

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE