Chińskie samo­loty bom­bowe cz.2

Prototyp nosiciela pocisków do ataku lądowego H-6H oblatano w 1998 r. W 2002 r. po raz pierwszy odpalono salwę dwóch YJ-63 do dwóch różnych celów naziemnych.

Prototyp nosi­ciela poci­sków do ataku lądo­wego H‑6H obla­tano w 1998 r. W 2002 r. po raz pierw­szy odpa­lono salwę dwóch YJ-63 do dwóch róż­nych celów naziem­nych.

Decyzja rzą­dowa w spra­wie uzbro­je­nia samo­lo­tów bom­bo­wych H‑5 i H‑6 w prze­ciw­o­krę­towy pocisk kie­ro­wany została pod­jęta w kwiet­niu 1965 r. Była ona skie­ro­wana do 3. (prze­mysł lot­ni­czy), 4. (prze­mysł elek­tro­niczny), 5. (uzbro­je­nie i ładunki wybu­chowe) i 8. Wydziału (tak­tyczne poci­ski rakie­towe) Ministerstwa Budowy Maszyn ChRL. Bazą dla poci­sku prze­zna­czo­nego do odpa­la­nia z wyrzutni brze­go­wych, okrę­to­wych i samo­lo­to­wych, był radziecki prze­ciw­o­krę­towy pocisk P‑15. W wer­sji „woda-woda” po raz pierw­szy prze­te­sto­wano go w locie w czerwcu 1966 r. W sierp­niu 1967 r. zakoń­czono próby i nie­długo potem wszedł on do pro­duk­cji w Zakładzie nr 320 w Nanchang, nadano mu ozna­cze­nie SY‑1 i eks­por­towe C‑101.

W 1965 r. w ramach Programu 371 pod­jęto prace nad dwoma kolej­nymi odmia­nami SY‑1: „zie­mia-woda” HY‑1 i „powie­trze-woda” YJ‑1. Jednakże w mię­dzy­cza­sie oka­zało się, że ory­gi­nalna radziecka elek­tro­nika, a zwłasz­cza radar układu samo­na­pro­wa­dza­nia ze śle­dze­niem celu metodą wiązki wiru­ją­cej jest mało dokładny i podatny na prze­ciw­dzia­ła­nie radio­elek­tro­niczne. Dlatego w ChRL pod­jęto prace nad nowym rada­rem ze ska­no­wa­niem mono­im­pul­so­wym, w któ­rym jed­no­cze­śnie, w jed­nym impul­sie, wysyła się dwie wiązki po obu stro­nach strefy rów­no­sy­gna­ło­wej (na styku obu wią­zek, w obsza­rze ich nało­że­nia się na sie­bie), przy czym każda z wią­zek ma inną modu­la­cję ampli­tu­dową, co pozwala na odróż­nie­nie odbi­cia od jed­nej i dru­giej wiązki.
Nowy pocisk klasy „woda-woda” powsta­wał pod kie­run­kiem Peng Lishenga z 3. Akademii 7. Wydziału Ministerstwa Budowy Maszyn (ówcze­sny prze­mysł rakie­towy i kosmiczny), zna­nej także jako Haiying Electro-Mechanical Technology Academy, miesz­czą­cej się na połu­dniowo zachod­nich przed­mie­ściach Pekinu w Yungang. Od 1993 r. jest to HiWING Mechanical & Electrical Technology Corporation. Radar powstał w jego 35. Instytucie, który nosi także nazwę Beijing Huahang Radio Measurement Institute.
W sytu­acji, kiedy opra­co­wa­nie mono­im­pul­so­wego radaru samo­na­pro­wa­dza­nia zaczęło się kom­pli­ko­wać i prze­cią­gać w cza­sie, opra­co­wa­nie wer­sji odpa­la­nej z samo­lotu YJ‑1 w 1969 r. zamro­żono, roz­wi­jano jedy­nie wer­sję HY‑1 odpa­laną z wyrzutni brze­go­wych. Próby poci­sku klasy „zie­mia-woda” pomyśl­nie zakoń­czono w sierp­niu 1974 r. i nie­długo potem HY‑1 wszedł do uzbro­je­nia.
Już w maju 1974 r., mając do dys­po­zy­cji nowy radar mono­im­pul­sowy, pod­jęto prace nad ulep­szoną wer­sją poci­sku „woda-woda” SY‑1, która otrzy­mała ozna­cze­nie SY-1A. Dodatkowo została ona wypo­sa­żona w nowy, pre­cy­zyjny radio­wy­so­ko­ścio­mierz, umoż­li­wia­jący lot do celu na wyso­ko­ści 15 – 20 m, a w koń­co­wej fazie na 8 – 10 m. Wersja ta prze­szła próby i weszła na uzbro­je­nie w marcu 1984 r. Chińskie odmiany SY‑1 i HY‑1, podob­nie jak P‑15, mają zasięg 40 km. Są jed­nak nie­znacz­nie inne. Na przy­kład przy tej samej śred­nicy (0,76 m), radziecki pocisk ma dłu­gość 6,42 m, a chiń­skie – 6,55 m.

W 2000 r. przystąpiono do prac mających na celu zmodernizowanie samolotów H-6D do wersji H-6G, dostosowanej do przenoszenia nowych typów pocisków przeciwokrętowych.

W 2000 r. przy­stą­piono do prac mają­cych na celu zmo­der­ni­zo­wa­nie samo­lo­tów H‑6D do wer­sji H‑6G, dosto­so­wa­nej do prze­no­sze­nia nowych typów poci­sków prze­ciw­o­krę­to­wych.

Niemal rów­no­cze­śnie z pra­cami nad poci­skiem klasy „zie­mia-woda” HY‑1 pod­jęto prace nad odmianą o więk­szym zasięgu, co uzy­skano przez pro­ste wydłu­że­nie kadłuba i powięk­sze­nie zbior­ni­ków paliwa. Nowy HY‑2 miał dłu­gość 7,48 m i masę 2995 kg (HY‑1 – 2100 kg). Zasięg wyno­sił 95 km, ale ta odmiana mogła być odpa­lana tylko z wyrzutni brze­go­wej. Początkowo, w marcu 1970 r., HY‑2 weszły do uzbro­je­nia na mniej­szą skalę, wciąż miały bowiem ory­gi­nalny sys­tem samo­na­pro­wa­dza­nia i dość nie­do­kładny radio­wy­so­ko­ścio­mierz wzo­ro­wane na radziec­kich ory­gi­na­łach. Dopiero w latach 1975 – 1985 powstała wer­sja HY-2A, póź­niej także HY-2B i HY-2G, które miały kolejne trzy odmiany elek­tro­niki, ale wszyst­kie oparte o mono­im­pul­sowy radar z poci­sku HY‑1 (ory­gi­nalny HY‑2 wszedł do uzbro­je­nia cztery lata wcze­śniej niż HY‑1, ale ze sta­rym rada­rem od SY‑1). Wersja HY-2A była ofe­ro­wana na eks­port pod ozna­cze­niem C‑201.
We wrze­śniu 1975 r., kiedy opa­no­wano pro­duk­cję radio­lo­ka­cyj­nego mono­im­pul­so­wego układu samo­na­pro­wa­dza­nia, ponow­nie pod­jęto opra­co­wa­nie odmiany „powie­trze-woda”, ale opar­tej na pła­towcu HY‑2, z ukła­dem samo­na­pro­wa­dza­nia poci­sku HY‑1, czyli z rada­rem monim­pul­so­wym. Fazę pro­jek­tową zakoń­czono w kwiet­niu 1977 r. i wów­czas otrzy­mała ona ozna­cze­nie YJ‑6.
Pierwsze nie­kie­ro­wane testy lot­ni­czego poci­sku prze­ciw­o­krę­to­wego pod­jęto w 1978 r. z uży­ciem prze­bu­do­wa­nego bom­bowca H‑6A. Pierwsze dwa próbne zrzuty, 6 i 25 listo­pada 1978 r., zakoń­czyły się wpad­nię­ciem poci­sków do wody. Okazało się, że przy­czyną był odwrot­nie pod­łą­czony żyro­skop, w wyniku błędu na rysun­kach kon­struk­cyj­nych! Dopiero 25 grud­nia 1978 r. udało się prze­pro­wa­dzić udany test z lotem poci­sku na wyso­ko­ści 100 m, na mak­sy­malny zasięg, bez kie­ro­wa­nia.
W dru­giej poło­wie 1981 r. pod­jęto próby w powie­trzu z uży­ciem pro­to­typu samo­lotu H‑6D. Odpalony po raz pierw­szy z H‑6D pocisk zaczął mocno wibro­wać – oka­zało się, że wystą­pił błąd auto­pi­lota, który w spo­sób cią­gły wychyla ster kie­runku w lewo i w prawo, powo­du­jąc zakłó­ce­nia w locie. W końcu pora­dzono sobie z róż­nymi prze­ciw­no­ściami i po raz pierw­szy pocisk odpa­lony na wyso­ko­ści 2000 m, lecąc na małej wyso­ko­ści, tra­fił w cel 19 czerwca 1982 r. W lipcu 1983 r. został on dodat­kowo wypo­sa­żony w bez­wład­no­ściowy układ nawi­ga­cyjny, uła­twia­jący jego lot do celu przed uru­cho­mie­niem pokła­do­wego radaru poci­sku Typu 773. W trak­cie prób w 1983 r. oka­zało się, że radar i wyso­ko­ścio­mierz radio­lo­ka­cyjny 773A zakłó­cają się wza­jem­nie, ale osta­tecz­nie pro­blem roz­wią­zano. W 1984 r. prze­pro­wa­dzono cztery próbne odpa­le­nia, uzy­sku­jąc cztery tra­fie­nia. Dzięki temu w 1985 r. wypro­du­ko­wano serię „zerową” poci­sków, które testo­wano do końca 1986 r. W roku następ­nym lot­ni­czo-rakie­towy sys­tem prze­ciw­o­krę­towy zło­żony z samo­lotu nosi­ciela H‑6D i poci­sków YJ‑6 ofi­cjal­nie przy­jęto na uzbro­je­nie.
Opracowanie H‑6D uzbro­jo­nego w prze­ciw­o­krę­towe poci­ski kie­ro­wane zre­ali­zo­wano w zespole kie­ro­wa­nym przez inż. Lu Shiguanga. Samolot ukoń­czony w czerwcu 1981 r. po raz pierw­szy wzbił się w powie­trze 29 sierp­nia 1981 r. Drugi pro­to­typ H‑6D obla­tano 18 wrze­śnia 1981 r. Próby fabryczne samo­lotu zakoń­czono w stycz­niu 1984 r. Wkrótce potem roz­po­częły się próby pań­stwowe, które samo­lot prze­szedł 24 grud­nia 1984 r. Testy poci­sku trwały jed­nak jesz­cze dwa lata, wobec czego lot­ni­czo-rakie­towy sys­tem prze­ciw­o­krę­towy H‑6D wszedł do uzbro­je­nia dopiero w 1987 r. Mimo to sam samo­lot przy­jęto do uzbro­je­nia już w grud­niu 1985 r. W latach 1985 – 1986 zbu­do­wano dzie­więć H‑6D, spo­śród któ­rych pięć przy­jęto do uzbro­je­nia Lotnictwa Marynarki Wojennej ChRL, a cztery wyeks­por­to­wano jako B‑6D do Iraku w 1986 r. Pociski HJ‑6 dostar­czano klien­tom zagra­nicz­nym pod ozna­cze­niem C‑601. Później w latach 1987 – 1990 zbu­do­wano kolejne 22 H‑6D, spo­śród któ­rych cztery sprze­dano jako B‑6D Egiptowi, a 18 przy­jęto do uzbro­je­nia chiń­skiego lot­nic­twa mor­skiego. W latach 1990 – 1995 zbu­do­wano następne 17 samo­lo­tów H‑6D, wszyst­kie dla ChRL. Łącznie chiń­skie lot­nic­two mor­skie otrzy­mało 40 H‑6D, z 48 seryj­nych maszyn tego typu.
14 maja 1988 r. iracki H‑6D odpa­lił dwa poci­ski C‑601, który tra­fiły w tan­ko­wiec Seawise Giant pły­wa­jący pod flagą Liberii, ale będący wła­sno­ścią arma­tora Orient Overseas Container Line z Hongkongu. Statek miał nośność 564 700 DWT i był naj­więk­szą zato­pioną na woj­nie jed­nostką mor­ską. 25 lutego 1988 r. jeden z irac­kich bom­bow­ców B‑6D został zestrze­lony kie­ro­wa­nym poci­skiem rakie­to­wym „powie­trze-powie­trze” dale­kiego zasięgu AIM-54A Phoenix przez irań­ski myśli­wiec F‑14A Tomcat pilo­to­wany przez kpt. Gholi Esmaeli. Cała sze­ścio­oso­bowa załoga B‑6D zgi­nęła.

  • Michał Fiszer Jerzy Gruszczyński

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE