Brytyjskie woj­ska pan­cerne 1939 – 1945 cz.2

szybki czołg A15 Crusader

Czołg A15 Crusader był pod­sta­wo­wym typem bry­tyj­skiego wozu „szyb­kiego” pod­czas walk w Afryce Północnej w latach 1941 – 1942.

Udział 1. Dywizji Pancernej i 1. Armijnej Brygady Pancernej w kam­pa­nii fran­cu­skiej 1940 r. przy­niósł ważne wnio­ski co do orga­ni­za­cji i wypo­sa­że­nia bry­tyj­skich for­ma­cji pan­cer­nych. Nie wszyst­kie mogły być od razu wdro­żone, nie wszyst­kie też zostały wła­ści­wie zro­zu­miane. Trzeba było kolej­nych strat i żoł­nier­skiej krwi, by wpro­wa­dzić kolejne, bar­dziej rady­kalne zmiany.

Ewakuowane z Francji bry­tyj­skie jed­nostki pan­cerne utra­ciły prak­tycz­nie cały sprzęt, dla­tego trzeba je było orga­ni­zo­wać od nowa. Na przy­kład z ewa­ku­owa­nych dywi­zyj­nych dywi­zjo­nów roz­po­znaw­czych sfor­mo­wano bata­liony kara­bi­nów maszy­no­wych, połą­czo­nych następ­nie w dwie bry­gady kara­bi­nów maszy­no­wych. Formacje te wypo­sa­żono w cię­ża­rówki, kara­biny maszy­nowe oraz impro­wi­zo­wane i zwy­kłe
samo­chody pan­cerne.
Nowy wzór orga­ni­za­cyjny dywi­zji pan­cer­nej nadal prze­wi­dy­wał jej podział na dwie bry­gady pan­cerne i grupę wspar­cia, jed­nakże do każ­dej z bry­gad pan­cer­nych – poza trzema bata­lio­nami czoł­gów – włą­czono też zme­cha­ni­zo­wany bata­lion pie­choty z czte­rema kom­pa­niami na trans­por­te­rach opan­ce­rzo­nych Universal Carrier (trzy plu­tony w kom­pa­nii, razem 44 w bata­lio­nie) i na lek­kich koło­wych trans­por­te­rach roz­po­znaw­czych Humber (plu­ton zwiadu kom­pa­nii) oraz plu­to­nem dowo­dze­nia, w któ­rym była m.in. sek­cja dwóch moź­dzie­rzy 76,2 mm. Każdy z nowych bata­lio­nów czoł­gów miał się skła­dać z trzech kom­pa­nii po cztery plu­tony po trzy czołgi szyb­kie (16 w kom­pa­nii – wraz z dwoma czoł­gami szyb­kimi i dwoma czoł­gami wspar­cia, z hau­bicą zamiast armaty w sek­cji dowo­dze­nia), co łącz­nie dawało 52 czołgi z czte­rema czoł­gami szyb­kimi w plu­to­nie dowo­dze­nia bata­lionu. Dodatkowo każdy bata­lion miał plu­ton roz­po­znaw­czy z 10 lek­kimi koło­wymi trans­por­te­rami roz­po­znaw­czymi. Brygada pan­cerna, mając trzy bata­liony i 10 czoł­gów szyb­kich w kom­pa­nii dowo­dze­nia, dys­po­no­wała nomi­nal­nie 166 czoł­gami (i 39 lek­kimi koło­wymi samo­cho­dami pan­cer­nymi, w tym 9 w dowódz­twie bry­gady), w dwóch bry­ga­dach dywi­zji było więc zgod­nie z eta­tem 340 czoł­gów, w tym osiem czoł­gów w dowódz­twie dywi­zji.
Duże zmiany zaszły nato­miast w gru­pie wspar­cia. Był w niej teraz jeden bata­lion pie­choty zmo­to­ry­zo­wa­nej w cało­ści na cię­ża­rów­kach (bez Universal Carrierów), dywi­zjon arty­le­rii polo­wej, dywi­zjon arty­le­rii prze­ciw­pan­cer­nej i dywi­zjon arty­le­rii prze­ciw­lot­ni­czej (jako oddzielne pod­od­działy w miej­sce jed­nego, połą­czo­nego), a także dwie kom­pa­nie sape­rów i park mostowy. W dywi­zji dodano też dywi­zjon roz­po­znaw­czy na samo­cho­dach pan­cer–
nych i czoł­gach lek­kich.
Dywizja pan­cerna o nowej struk­tu­rze eta­to­wej, wpro­wa­dzo­nej w paź­dzier­niku 1940 r., liczyła 13 669 żoł­nie­rzy (w tym 626 ofi­ce­rów), 340 czołgi, 58 samo­cho­dów pan­cer­nych, 145 lek­kich koło­wych trans­por­te­rów roz­po­znaw­czych, 109 trans­por­te­rów Universal Carrier, 3002 samo­chody (głów­nie cię­ża­rowe) i 918 moto­cy­kli.

Powstanie „Szczurów Pustyni”

Formowanie kolej­nej dywi­zji mobil­nej w Egipcie ogło­szono jesz­cze w marcu 1938 r. We wrze­śniu 1938 r. do Egiptu przy­był jej pierw­szy dowódca, gen. mjr Percy Hobart, a mie­siąc póź­niej zaczęło się for­mo­wa­nie związku tak­tycz­nego. Jej trzo­nem została Lekka Brygada Pancerna w skła­dzie: 7th Queen’s Own Hussars – bata­lion czoł­gów lek­kich, 8th King’s Royal Irish Hussars – bata­lion pie­choty zmo­to­ry­zo­wa­nej i 11th Hussars (Prince Albert’s Own) – bata­lion samo­cho­dów pan­cer­nych Rolls-Royce. Drugą bry­gadą dywi­zji została Heavy Armoured Brigade, mająca dwa bata­liony: 1st Battalion RTC i 6th Battalion RTC, oba wypo­sa­żone w czołgi lek­kie Vickers Light Mk VI oraz śred­nie Vickers Medium Mk I i Mk II. Dodatkowo w dywi­zji była grupa wspar­cia z dywi­zjo­nem arty­le­rii polo­wej 3rd Regiment Royal Horse Artillery (24 hau­bice kal. 94 mm), bata­lion pie­choty 1st Battalion King’s Royal Rifle Corps, a także dwie kom­pa­nie sape­rów.
Zaraz po wybu­chu wojny, we wrze­śniu 1939 r., jed­nostka zmie­niła nazwę na Dywizja Pancerna (bez numeru), a 16 lutego 1940 r. – na 7. Dywizja Pancerna. W grud­niu 1939 r. gen. mjr Percy Hobart został – w wyniku róż­nicy zdań z prze­ło­żo­nymi – usu­nięty ze sta­no­wi­ska; zastą­pił go gen. mjr Michael O’Moore Creagh (1892−1970). Jednocześnie Lekka Brygada Pancerna stała się 7. Brygadą Pancerną, a Ciężka Brygada Pancerna – 4. Brygadą Pancerną. Grupa wspar­cia też for­mal­nie zmie­niła nazwę z Pivot Group na Support Group (pivot to po angiel­sku dźwi­gnia zwięk­sza­jąca udźwig).
Stopniowo dywi­zja otrzy­my­wała nowy sprzęt, co umoż­li­wiało wypo­sa­że­nie w czołgi całej 7. Brygady Pancernej, nato­miast trzeci bata­lion 4. Brygady Pancernej, w postaci 2nd Royal Tank Regiment, został do niej dołą­czony dopiero w paź­dzier­niku 1940 r. Nieco wcze­śniej z 7. Brygady Pancernej wyłą­czono 11th Hussars z jego samo­cho­dami pan­cer­nymi – prze­no­sząc ten pod­od­dział na szcze­bel dywi­zji jako dywi­zjon roz­po­znaw­czy, a na jego miej­sce włą­czono bata­lion czoł­gów 3rd The King’s Own Hussars, który został prze­nie­siony z Wielkiej Brytanii.

  • Michał Fiszer, Jerzy Gruszczyński

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE