Brytyjska 21. Grupa Armii w wal­kach na fron­cie zachod­nim w 1945 r.

Brytyjska 21. Grupa Armii

Brytyjska 21. Grupa Armii

Cztery ostat­nie mie­siące wojny na Zachodnioeuropejskim Teatrze dzia­łań Wojennych to u nas wciąż mało znany etap II wojny świa­to­wej, choć w dzia­ła­niach tych uczest­ni­czyła pol­ska 1. Dywizja Pancerna. Działania 21. Grupy Armii w 1945 r. można podzie­lić na cztery etapy: ope­ra­cja „Veritable”, for­so­wa­nie Renu, osłona pół­noc­nych „klesz­czy” okrą­ża­ją­cych Zagłębie Ruhry i dzia­ła­nia w rejo­nie dol­nej Łaby.

W 1945 r. 21. Grupa Armii (21. GA) wkro­czyła w skła­dzie trzech armii: kana­dyj­skiej 1. Armii, bry­tyj­skiej 2. Armii i ame­ry­kań­skiej 9. Armii. Na jej czele stał mar­sza­łek polny Bernard L. Montgomery. Dowódcy armii to (odpo­wied­nio): gen. por. Henry D. G. „Harry” Crerar, gen. por. Miles C. Dempsey i gen. por. William H. Simpson. Amerykańska 9. Armia pod­le­gała bry­tyj­skiej 21. GA do 4 kwiet­nia 1945 r., kiedy to ponow­nie wró­ciła pod kon­trolę ame­ry­kań­skiej 12. Grupy Armii. Przez ostatni mie­siąc wojny jed­nak w skła­dzie 21. GA wal­czył ame­ry­kań­ski XVIII Korpus Powietrznodesantowy, skła­da­jący się z ame­ry­kań­skiej 82. i 101. Dywizji Powietrznodesantowej (DPD) oraz bry­tyj­skiej 6. DPD.
30 kwiet­nia 1945 r. na tere­nie Europy Zachodniej alianc­kie woj­ska liczyły sobie 4 084 300 ofi­ce­rów i żoł­nie­rzy w woj­skach lądo­wych oraz 993 480 ofi­ce­rów i żoł­nie­rzy w siłach powietrz­nych. W 21. GA słu­żyło 835 200 Brytyjczyków, 183 420 Kanadyjczyków i 34 520 Belgów, Czechów, Holendrów, Norwegów i Polaków (sta­no­wią­cych naj­więk­szą część innych alian­tów) – razem 1 053 140 ofi­ce­rów i żoł­nie­rzy. Dla porów­na­nia w woj­skach ame­ry­kań­skich w Europie Zachodniej słu­żyło 2 618 020 Amerykanów i 413 140 Wolnych Francuzów, razem 3 031 160 ofi­ce­rów i żoł­nie­rzy. Spośród nich 303 243 ame­ry­kań­skich ofi­ce­rów i żoł­nie­rzy było w stycz­niu 1945 r. w 9. Armii, pod­le­głej 21. Grupie Armii. Łącznie w Zachodniej Europie wal­czyło więc 5 077 780 żoł­nie­rzy i lot­ni­ków alianc­kich.
Zimą 194445 r. 21. GA zaj­mo­wała front w Holandii i na gra­nicy Niemiec. Kanadyjska 1. Armia była zwró­cona fron­tem na pół­noc, od Wyspy Walcheren wzdłuż rzeki Mozy aż po występ pod Nijmegen. Dalej, w rejo­nie Arnhem (pozo­sta­ją­cym w rękach Niemców), front skrę­cał na połu­dnie. Na tym odcinku, wzdłuż gra­nicy z Niemcami, pozy­cje zaj­mo­wała bry­tyj­ska 2. Armia, zwró­cona fron­tem na wschód. Styk z ame­ry­kań­ską 9. Armią znaj­do­wał się nieco na wschód od Geilenkirchen, przy zej­ściu się gra­nic Holandii, Belgii i Niemiec. Armia ta zaj­mo­wała pozy­cje także zwró­cona fron­tem na wschód, aż do styku z ame­ry­kań­ską 12. GA w rejo­nie Akwizgranu.
W ciągu 1944 r. Brytyjczycy byli zmu­szeni roz­wią­zać dwie dywi­zje pie­choty – 50. Dywizję Piechoty (DP) Northumbrian i 59. DP Staffordshire. W stycz­niu 1945 r. w 21. GA pozo­stało więc sie­dem bry­tyj­skich i dwie kana­dyj­skie dywi­zje pie­choty, jedna dywi­zja powietrz­no­de­san­towa, trzy bry­tyj­skie, jedna kana­dyj­ska i jedna pol­ska dywi­zja pan­cerna, a ponadto kilka samo­dziel­nych bry­gad (w tym cztery bry­tyj­skie pan­cerne – dwie z Churchillami i dwie z Shermanami, jedna kana­dyj­ska i jedna cze­ska pan­cerna, odpo­wied­nio na Shermanach i Cromwellach), nie licząc spe­cja­li­zo­wa­nej 79. Dywizji Pancernej (DPanc), w któ­rej skład włą­czono też 31. i 33. BPanc, wcze­śniej samo­dzielne. W skła­dzie tych dwóch armii było pięć kor­pu­sów armij­nych, w tym cztery bry­tyj­skie: I KA – gen. por. John T. Crocker, VIII KA – gen. por. Evelyn H. Barker, XII KA – gen. por. Neil M. Ritchie i XXX KA – gen. por. Brian G. Horrocks, a także jeden kana­dyj­ski, II KA – gen. por. Guy G. Simonds. W skła­dzie wojsk bry­tyj­skich na dzień 27 stycz­nia 1945 r. było 3527 czoł­gów, w tym: 446 Stuart, 1247 Sherman, 636 Sherman Firefly (z armatą 76,2 mm), 603 Cromwell, 25 Challenger, 35 Comet i 535 Churchill. Dla porów­na­nia: Amerykanie i Wolni Francuzi na koniec stycz­nia dys­po­no­wali łącz­nie 8171 czoł­gami i 1445 nisz­czy­cie­lami czoł­gów (M10, M18 i M36).

  • Michał Fiszer, Jerzy Gruszczyński

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE