Boeing EA-18G Growler

EA-18G Growler jest samo­lo­tem walki elek­tro­nicz­nej opar­tym o dwu­miej­scową wer­sję wie­lo­za­da­nio­wego samo­lotu bojo­wego bazo­wa­nia pokła­do­wego F/A‑18F Super Hornet, który zastą­pił samo­loty walki elek­tro­nicz­nej EA-6B Prowler w służ­bie ame­ry­kań­skich sił mor­skich.

Amerykański samo­lot walki elek­tro­nicz­nej EA-18G Growler oka­zał się god­nym następcą wyco­fa­nych ze służby samo­lo­tów EA-6B Prowler. Zaprocentowała decy­zja Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych o zbu­do­wa­niu EA-18G na bazie myśliwca F/A‑18F Super Hornet. Boeing koń­czy obec­nie pro­duk­cję samo­lo­tów EA-18G, nato­miast mary­narka pla­nuje pierw­szą kom­plek­sową moder­ni­za­cję floty EA-18G.

Pomysł zbu­do­wa­nia samo­lotu walki elek­tro­nicz­nej na bazie dwu­miej­sco­wego myśliwca wie­lo­za­da­nio­wego Boeing F/A‑18F Super Hornet poja­wił się pod koniec lat 90. XX wieku. Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych (US Navy) zaczęła się wów­czas zasta­na­wiać nad wybo­rem następcy dla sta­rze­ją­cych się pokła­do­wych samo­lo­tów walki elek­tro­nicz­nej EA-6B Prowler. Szukano rela­tyw­nie taniego roz­wią­za­nia, które nie wyma­ga­łoby roz­po­czę­cia budowy od pod­staw nowej kon­struk­cji. Wybór F/A‑18F wyda­wał się naj­lep­szym i naj­tań­szym roz­wią­za­niem, dają­cym rów­nież korzy­ści z poten­cjal­nej uni­fi­ka­cji floty samo­lo­tów pokła­do­wych.
W grud­niu 2003 r. mary­narka przy­znała fir­mie Boeing 5‑letni kon­trakt na opra­co­wa­nie i demon­stra­cję sys­temu SDD (System Development and Demonstration). Budowa pierw­szego egzem­pla­rza testo­wego ozna­czo­nego jako EA‑1 roz­po­częła się w paź­dzier­niku 2004 r. 30 czerwca 2006 r. w bazie mary­narki NAS Patuxent River roz­po­częto testy w locie egzem­pla­rza F/A‑18F (BuNo 165875) wypo­sa­żo­nego w zamon­to­wane na koń­cach skrzy­deł zasob­niki dla EA-18G. Myśliwiec ten póź­niej przy­wró­cono do pier­wot­nej kon­fi­gu­ra­cji.
15 sierp­nia 2006 r. obla­tano egzem­plarz testowy EA‑1(BuNo 166641), nato­miast drugi egzem­plarz testowy – EA‑2 (BuNo 166642) – został obla­tany 10 listo­pada 2006 r. Samoloty testowe zostały zbu­do­wane na bazie egzem­pla­rzy F/A‑18F numer F‑134 oraz F‑135 wyco­fa­nych z linii pro­duk­cyj­nej Boeinga w St. Louis. Jako, że nie były to zbu­do­wane od pod­staw EA-18G, mary­narka nadała im ozna­cze­nie NEA-18G. Egzemplarz EA‑1 prze­zna­czono począt­kowo do testów naziem­nych, w tym testów w komo­rze beze­cho­wej cen­trum testo­wego ACETEF (Air Combat Environment Test and Evaluation Facility) znaj­du­ją­cego się w bazie NAS Patuxent River w sta­nie Maryland. EA‑2 wziął naj­pierw udział w testach poli­go­no­wych w NAS Patuxent River, a następ­nie został prze­nie­siony do bazy mary­narki NAWS China Lake w Kalifornii. Przeszedł on wów­czas serię testów na nale­żą­cym do bazy poli­go­nie elek­tro­nicz­nym „Echo” (ECR – Electronic Combat Range).

EA-18G po raz pierwszy został użyty w walce podczas operacji „Odyssey Dawn”, wymuszając strefę zakazu lotów nad Libią w 2011 r.

EA-18G po raz pierw­szy został użyty w walce pod­czas ope­ra­cji „Odyssey Dawn”, wymu­sza­jąc strefę zakazu lotów nad Libią w 2011 r.

Konstrukcja i sys­temy pokła­dowe

Konstrukcja EA-18G jest oparta w ponad 90 proc. na kon­struk­cji myśliwca F/A‑18F Super Hornet. Podobnie jak on, Growler ma dwu­oso­bową załogę, jed­nakże tylny fotel, zamiast ofi­cera sys­te­mów pokła­do­wych (NFO – Naval Flight Officer) jak ma to miej­sce w F/A‑18F, zaj­muje ofi­cer walki elek­tro­nicz­nej (EWO – Electronic Warfare Officer). Tak jak w F/A‑18F, tylny kok­pit jest pozba­wiony drążka ste­ro­wego. EWO wyko­nuje wszyst­kie zada­nia, które w 4‑osobowym EA-6B wyko­ny­wało trzech ofi­ce­rów prze­ciw­dzia­ła­nia elek­tro­nicz­nego (ECMO – Electronic Counter-Measures Officer). Jest to moż­liwe dzięki zwięk­szo­nej auto­ma­ty­za­cji sys­te­mów pokła­do­wych EA-18G w porów­na­niu z sys­te­mami EA-6B.
Stanowisko EWO jest wypo­sa­żone w trzy główne wie­lo­funk­cyjne wyświe­tla­cze cie­kło­kry­sta­liczne AMD (Advanced Multipurpose Display). W cen­trum znaj­duje się duży, kolo­rowy wyświe­tlacz AMD o wymia­rach 203 x 254 mm, a po jego bokach dwa mniej­sze AMD o wym. 127 x 127 mm. AMD mają moż­li­wość wyświe­tla­nia rucho­mej, kolo­ro­wej mapy tak­tycz­nej (TAMMAC – Tactical Aircraft Moving Map).
W EA-18G zamon­to­wano naj­now­szą wer­sję sys­temu walki elek­tro­nicz­nej, w którą były wypo­sa­żone samo­loty EA-6B, czyli tzw. pakiet ICAP III. Za inte­gra­cję pakietu ICAP III odpo­wia­dała firma Northrop Grumman – główny pod­wy­ko­nawca pro­gramu. Z pakietu ICAP III prze­nie­siono trzy kom­po­nenty: sys­tem zakłó­ca­nia tak­tycz­nego AN/ALQ-99F TJS (trzy pod­wie­szane zasob­niki walki elek­tro­nicz­nej), sys­tem odbioru sygna­łów radio­wych Litton AN/ALQ-218 oraz sys­tem prze­ciw­dzia­ła­nia Marconi AN/ALE-47 TACDS (wyrzut­nik prze­ciw­ra­dio­lo­ka­cyj­nych i ter­micz­nych nabo­jów zakłó­ca­ją­cych).
W EA-18G zamon­to­wano naj­now­szą wer­sję sys­temu odbioru sygna­łów radio­wych ozna­czoną jako AN/ALQ-218(V)2 oraz sys­tem zakłó­ca­nia komu­ni­ka­cji radio­wej Raytheon AN/ALQ-227(V)1 CCS (Comunications Countermeasures System), który zastą­pił mon­to­wany w EA-6B sys­tem AN/USQ-113(V)4. System AN/ALQ-218(V)2 opra­co­wany został przez firmę Northrop Grumman Electronics Systems. Ponadto EA-18G wypo­sa­żono w sys­tem pozwa­la­jący na pro­wa­dze­nie radio­wej komu­ni­ka­cji gło­so­wej pod­czas emi­sji sygna­łów zakłó­ca­ją­cych – CN-1717A INCANS (Interference CANcellation System). System ten rów­nież nie wystę­po­wał w EA-6B.
EA-18G „odzie­dzi­czył” po myśliw­cach F/A‑18E/F pokła­dową sta­cję radio­lo­ka­cyjną Raytheon AN/APG-79 z matrycą aktyw­nego ska­no­wa­nia fazo­wego (AESA). Został on sprzę­żony z sys­te­mem walki elek­tro­nicz­nej, tak że może on nie­jako korzy­stać z odczy­tów radaru. Zwiększa to znacz­nie moż­li­wo­ści sys­temu w zakre­sie wykry­wa­nia i namie­rza­nia kie­run­ko­wego celów. Komfortu takiego nie miały załogi Prowlerów, gdyż te nie posia­dały pokła­do­wych sta­cji radio­lo­ka­cyj­nych z praw­dzi­wego zda­rze­nia, tylko radary nawi­ga­cyjne. Do naj­waż­niej­szych kom­po­nen­tów awio­niki EA-18G należą rów­nież: sys­tem komu­ni­ka­cji sate­li­tar­nej SATCOM, tak­tyczny sys­tem łącz­no­ści Link 16, wie­lo­funk­cyjny sys­tem dys­try­bu­cji danych MIDS, kom­pu­ter pokła­dowy z cyfro­wym sys­te­mem gro­ma­dze­nia danych AN/AYK-22(V) oraz naheł­mowy wyświe­tlacz z sys­te­mem śle­dze­nia celów Vision Systems HMCS.
Aby w EA-18G mogły pomie­ścić się wszyst­kie kom­po­nenty sys­temu walki elek­tro­nicz­nej, samo­lot pozba­wiono mon­to­wa­nego w dzio­bie Super Hornetów działka M61A2 Vulcan kal. 20 mm wraz z bęb­nem amu­ni­cyj­nym (sys­tem A/A‑49A‑2). W komo­rze działka zamon­to­wano kom­po­nent walki elek­tro­nicz­nej (EAU – Electronic Attack Unit), oraz pod­ze­społy sys­te­mów AN/ALQ-218(V)2 i AN/ALQ-227(V)1 (CCS). W kadłu­bie, tuż za kok­pi­tem, zamon­to­wano moduły sys­te­mów INCANS i AN/ALQ-218(V)2 oraz ter­mi­nal SATCOM. Trzeba było przez to nie­znacz­nie zmniej­szyć kadłu­bowy zbior­nik paliwa.
Na skła­da­nych koń­cach skrzy­deł, w miej­scu gdzie w Super Hornecie znaj­dują się szyny do prze­no­sze­nia poci­sków „powie­trze-powie­trze” małego zasięgu AIM‑9 Sidewinder, zamon­to­wano zasob­niki miesz­czące anteny sys­temu AN/ALQ-218(V)2. Jest to naj­bar­dziej cha­rak­te­ry­styczny zewnętrzny ele­ment odróż­nia­jący EA-18G od F/A‑18F. Zasobniki mają inną masę oraz cha­rak­te­ry­styki aero­dy­na­miczne niż poci­ski „powie­trze-powie­trze”, dla­tego Boeing prze­pro­jek­to­wał koń­cówki skrzy­deł, które otrzy­mały nieco prze­mo­de­lo­waną kra­wędź natar­cia i znaj­du­jące się na kra­wę­dzi spływu lotki oraz nowe zawiasy.
Dodatkowo, na każ­dym skrzy­dle, mniej wię­cej w poło­wie dłu­go­ści, zamon­to­wano listwę aero­dy­na­miczną, po to aby zwięk­szyć sta­bil­ność poprzeczną pod­czas lotu. Zewnętrznymi cechami odróż­nia­ją­cymi EA-18G jest rów­nież zamon­to­wana na grzbie­cie, za kok­pi­tem, odbior­cza antena mie­czowa sys­temu CCS oraz kon­fo­remna antena sys­temu SATCOM – widoczna w postaci wybrzu­sze­nia na tyl­nej czę­ści grzbietu. Dodatkowe anteny sys­temu AN/ALQ-218(V)2 zamon­to­wano rów­nież po oby­dwu stro­nach dziobu, na gon­do­lach sil­ni­ko­wych oraz na koń­cach sta­tecz­ni­ków pio­no­wych. Wraz z zasob­ni­kami umiesz­czo­nymi na koń­cach skrzy­deł, zapew­niają one wykry­wa­nie emi­sji radio­wej w zakre­sie 360° wokół samo­lotu.
EA-18G posiada sześć pylo­nów pod­skrzy­dło­wych, jeden cen­tralny – pod­ka­dłu­bowy oraz dwa tzw. kon­fo­remne zaczepy na kra­wę­dziach gon­doli sil­ni­ko­wych. Samolot przy­sto­so­wano do prze­no­sze­nia trzech zasob­ni­ków walki elek­tro­nicz­nej AN/ALQ-99, które pod­wie­szane są na środ­ko­wych pylo­nach pod­skrzy­dło­wych oraz na pylo­nie pod­ka­dłu­bo­wym. Pod skrzy­dłami pod­wie­szane są tzw. zasob­niki wyso­ko­pa­smowe, nato­miast pod kadłu­bem zasob­nik nisko­pa­smowy. Na wewnętrz­nych pylo­nach pod­skrzy­dło­wych oraz na pylo­nie pod­ka­dłu­bo­wym można pod­wie­szać dodat­kowe zbior­niki paliwa o pojem­no­ści 1816 l każdy. Zewnętrzne pylony pod­skrzy­dłowe zare­zer­wo­wano dla poci­sków prze­ciw­ra­dio­lo­ka­cyj­nych AGM-88 HARM, nato­miast poci­ski „powie­trze-powie­trze” śred­niego zasięgu AIM-120 AMRAAM mon­to­wane są na gon­do­lach sil­ni­ko­wych.

  • Paweł Henski

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE