Boeing Company Potentat w świa­to­wym lot­nic­twie cz.2

Model 787-10 to najnowsza wersja Dreamlinera – obecnie flagowego samolotu pasazerskiego Boeinga.  Do lipca 2018 r. Boeing zebral zamowienia na niemal 1400 egz. Dreamlinerow.

Model 787 – 10 to naj­now­sza wer­sja Dreamlinera – obec­nie fla­go­wego samo­lotu pasa­zer­skiego Boeinga. Do lipca 2018 r. Boeing zebral zamo­wie­nia na nie­mal 1400 egz. Dreamlinerow.

13 kwiet­nia 1966 r. Boeing zapo­wie­dział roz­po­czę­cie budowy czte­ro­sil­ni­ko­wego samo­lotu komu­ni­ka­cyj­nego dale­kiego zasięgu Model 747. Była to ogromna maszyna, mogąca zabrać na dwóch pokła­dach 490 pasa­że­rów. Według zna­nej aneg­doty powsta­nie samo­lotu poprze­dziła roz­mowa Billa Allena (pre­zesa Boeinga) z Juanem Trippem (sze­fem linii lot­ni­czych Pan Am, będą­cych jed­nym z naj­lep­szych klien­tów Boeinga). Po obej­rze­niu rysun­ków ofer­to­wych i modelu Trippe powie­dział: Jeśli go zbu­du­jesz, to go kupię. Na co Allen odparł: Jeśli go kupisz, to go zbu­duję. Prace ruszyły w czerwcu w nowej fabryce w Everett.

Uroczysty roll-out pierw­szego egzem­pla­rza 747 odbył się 30 wrze­śnia 1968 r., a 9 lutego następ­nego roku samo­lot po raz pierw­szy wzbił się w powie­trze. 21 stycz­nia 1970 r. 747 linii Pan Am wyko­nał pierw­szy komer­cyjny lot z Nowego Jorku do Londynu. Ze względu na swoją wiel­kość samo­lot szybko zyskał przy­do­mek Jumbo Jet. Z kolei z powodu cha­rak­te­ry­stycz­nej, gar­ba­tej syl­wetki stał się naj­bar­dziej roz­po­zna­wal­nym samo­lo­tem pasa­żer­skim wszech cza­sów. Do chwili poja­wie­nia się Airbusa A380 był naj­więk­szym samo­lo­tem pasa­żer­skim na świe­cie. Wyprodukowano ponad 1500 egz. 747 w kilku wer­sjach i odmia­nach. Najnowszy model 747 – 8 wciąż jest w ofer­cie firmy.
31 paź­dzier­nika 1966 r. Boeing zdo­był kon­trakt Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych na opra­co­wa­nie i budowę aero­ba­li­stycz­nych poci­sków rakie­to­wych „powie­trze-zie­mia” krót­kiego zasięgu z jądro­wym ładun­kiem bojo­wym AGM-69A SRAM (Short-Range Attack Missile). Pocisk wszedł do służby w 1972 r. i pozo­stał w niej do 1993 r. Jego następcą został w 1982 r. pocisk samo­ste­ru­jący AGM-86B ALCM (Air-Launched Cruise Missile). Pierwsze odpa­le­nie ALCM z samo­lotu B-52 odbyło się 5 marca 1976 r. Później powstały wer­sje AGM-86C i D z kon­wen­cjo­nal­nymi gło­wi­cami bojo­wymi zamiast jądro­wej. W kwiet­niu 1970 r. do służby weszła nowa wer­sja mię­dzy­kon­ty­nen­tal­nego poci­sku bali­stycz­nego LGM-30G Minuteman III. Zarówno AGM-86, jak i zmo­der­ni­zo­wane Minuteman III do dziś pozo­stają w arse­nale USAF.
29 kwiet­nia 1968 r. nowym pre­ze­sem Boeinga został Thornton A. „T” Wilson. William Allen został nato­miast prze­wod­ni­czą­cym zarządu. We wrze­śniu 1972 r. Allen odszedł na eme­ry­turę, jego następcą został „T” Wilson, fotel pre­zesa objął zaś Malcolm T. Stamper. W 1969 r. Boeing roz­po­czął budowę nowej fabryki w Winnipeg w Manitobie, w Kanadzie, w celu pro­duk­cji ele­men­tów z włó­kien szkla­nych. 31 stycz­nia 1986 r. Boeing kupił od kana­dyj­skiego rządu firmę de Havilland Aircraft of Canada Ltd. (DHC) i włą­czył ją do swo­jej kana­dyj­skiej filii Boeing of Canada. Jednak już po kilku latach, w 1992 r., Boeing sprze­dał DHC fir­mie Bombardier Aerospace.
9 lutego 1972 r. obla­tano pro­to­typ samo­lotu wcze­snego wykry­wa­nia i ostrze­ga­nia EC-137D AWACS (Airborne Warning and Control System). Samoloty seryjne dostały ozna­cze­nie E-3A Sentry. 19 czerwca 1973 r. obla­tano pierw­szy egzem­plarz E-4A, słu­żą­cego jako powietrzne sta­no­wi­sko dowo­dze­nia (Advanced Airborne Command Post), a 28 lipca bez­za­ło­gowy sta­tek powietrzny (BSP) YQM-94A Compass Cope. 3 listo­pada 1973 r. wystrze­lono w kosmos sondę Mariner 10 zbu­do­waną przez Boeinga, z zada­niem sfo­to­gra­fo­wa­nia powierzchni Wenus i Merkurego.
W lutym 1974 r. Boeing dostał z NASA zle­ce­nie budowy pod­ze­spo­łów Teleskopu Kosmicznego Hubble’a (Hubble Space Telescope), który wynie­siono na orbitę w 1990 r. W listo­pa­dzie 1975 r. Boeing roz­po­czął budowę dwóch małych sate­li­tów badaw­czych AEM-1 i AEM-2 (Applications Explorer Missions), które zostały wynie­sione na orbitę odpo­wied­nio 26 kwiet­nia 1978 i 18 lutego 1979 r. W stycz­niu 1977 r. Boeing dostar­czył NASA samo­lot 747 prze­bu­do­wany do funk­cji nosi­ciela promu kosmicz­nego (Shuttle Carrier Aircraft).
9 sierp­nia 1976 r. obla­tano pro­to­typ samo­lotu trans­por­to­wego YC-14, który rywa­li­zo­wał z trans­por­tow­cem McDonnell Douglas YC-15 w pro­gra­mie Advanced Medium STOL (Short Takeoff and Landing) Transport (AMST). Program anu­lo­wano w 1979 r. na rzecz nowego C-X, w któ­rego ramach MDD zbu­do­wał samo­lot C-17 Globemaster III. Ze wzglę­dów finan­so­wych w lipcu 1975 r. Kongres anu­lo­wał pro­gram cięż­kiego śmi­głowca trans­por­to­wego XCH-62A. Z kolei średni śmi­gło­wiec trans­por­towy YUH-61A prze­grał rywa­li­za­cję z YUH-60A firmy Sikorsky.
W marcu 1978 r. Boeing dostał z USAF kon­trakt na budowę gór­nego stop­nia (Inertial Upper Stage, IUS) dla rakiet Titan. IUS zna­lazł też zasto­so­wa­nie pod­czas wyno­sze­nia ładun­ków na orbitę przez promy kosmiczne. Został użyty po raz pierw­szy w paź­dzier­niku 1982 r. – za jego pomocą umiesz­czono na orbi­cie dwa sate­lity komu­ni­ka­cyjne. Po raz ostatni IUS wyko­rzy­stano 14 lutego 2004 r. do wynie­sie­nia sate­lity dla USAF. 6 lipca 1978 r. obla­tano samo­lot doświad­czalny QSRA (Quiet Short-haul Reasearch Aircraft), zbu­do­wany przez Boeinga na zle­ce­nie NASA.

Okres eks­pan­sji

14 lipca 1978 r. Boeing roz­po­czął budowę sze­ro­ko­ka­dłu­bo­wego samo­lotu komu­ni­ka­cyj­nego Model 767, a 31 sierp­nia wąsko­ka­dłu­bo­wego Model 757. Oba były dwu­sil­ni­kowe i repre­zen­to­wały zupeł­nie nowy stan­dard wypo­sa­że­nia kok­pitu. Wiele czyn­no­ści wyko­ny­wa­nych przez pilo­tów zostało skom­pu­te­ry­zo­wa­nych i zauto­ma­ty­zo­wa­nych. Oblot pierw­szego 767 odbył się 26 wrze­śnia 1981 r., a 757 – 19 lutego 1982 r. Program 757 został zamknięty 28 paź­dzier­nika 2004 r., po zbu­do­wa­niu 1050 egz., ale Model 767 wciąż jest ofe­ro­wany. Do lipca 2018 r. Boeing dostar­czył klien­tom ponad 1100 egz., a port­fel zamó­wień obej­muje jesz­cze ponad 100 maszyn.
We wrze­śniu 1980 r. na zle­ce­nie NASA Boeing roz­po­czął prace przy pro­jek­cie wstęp­nym orbi­tal­nej sta­cji kosmicz­nej, póź­niej zna­nej jako Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (International Space Station, ISS). 1 grud­nia 1987 r. Boeing dostał z NASA kon­trakt na opra­co­wa­nie i budowę modu­łów miesz­kal­nych i robo­czych dla ISS. 17 sierp­nia 1993 r. NASA wybrała Boeinga jako głów­nego wyko­nawcę ISS. W ślad za tym 13 stycz­nia 1995 r. Boeing dostał kon­trakt o war­to­ści 5,63 mld dola­rów na opra­co­wa­nie i budowę głów­nych modu­łów sta­cji.
W lutym 1985 r. pre­ze­sem Boeinga został Frank A. Shrontz. W kwiet­niu następ­nego roku powie­rzono mu rów­nież funk­cję dyrek­tora gene­ral­nego. W maju 1986 r. Boeing i Bell Helicopter Textron roz­po­częły budowę sze­ściu pro­to­ty­pów zmien­no­wir­ni­kowca (til­tro­tor air­craft) V-22 Osprey. Pierwszy z nich obla­tano 19 marca 1989 r. Po poko­na­niu licz­nych pro­ble­mów zwią­za­nych zarówno z aspek­tami tech­nicz­nymi, jak i finan­so­wymi, pod koniec lat 90. roz­po­częto pro­duk­cję seryjną V-22 na potrzeby US Air Force i US Marine Corps. W 2007 r. MV-22B USMC udo­wod­niły swoją war­tość pod­czas ope­ra­cji w Iraku. Program oka­zał się suk­ce­sem – V-22 wciąż jest pro­du­ko­wany i roz­wi­jany. Najnowszą wer­sją jest CMV-22B dla US Navy. Ospreye zostały kupione także przez Japonię.

  • Leszek A. Wieliczko

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE