Boeing Company: poten­tat w świa­to­wym lot­nic­twie cz.1

B-17 Flying Fortress stal sie symbolem potegi amerykanskiego strategicznego lotnictwa bombowego podczas II wojny swiatowej. Do lipca 1945 r. firmy Boeing, Vega (Lockheed) i Douglas wyprodukowaly w sumie 12 731 egz.

B-17 Flying Fortress stal sie sym­bo­lem potegi ame­ry­kan­skiego stra­te­gicz­nego lot­nic­twa bom­bo­wego pod­czas II wojny swia­to­wej. Do lipca 1945 r. firmy Boeing, Vega (Lockheed) i Douglas wypro­du­ko­waly w sumie 12 731 egz.

Boeing Company to naj­star­sza dzia­ła­jąca nie­prze­rwa­nie ame­ry­kań­ska wytwór­nia lot­ni­cza. Trzy lata temu obcho­dziła setną rocz­nicę zało­że­nia. Jest naj­więk­szym ame­ry­kań­skim i jed­nym z dwóch naj­więk­szych w świe­cie pro­du­cen­tów samo­lo­tów, rywa­li­zu­jąc o pry­mat w tej dzie­dzi­nie z euro­pej­skim Airbusem. Produkty kon­cernu użyt­ko­wane są w ponad 150 kra­jach. W Stanach Zjednoczonych i ponad 65 innych kra­jach Boeing zatrud­nia ponad 140 tys. pra­cow­ni­ków. Jego dostaw­cami i pod­wy­ko­naw­cami jest ponad 13,6 tys. ame­ry­kań­skich firm, zatrud­nia­ją­cych łącz­nie 1,3 miliona osób.

Boeing Company jest publiczną spółką akcyjną noto­waną na nowo­jor­skiej gieł­dzie papie­rów war­to­ścio­wych (New York Stock Exchange, NYSE). Ma bar­dzo roz­pro­szony akcjo­na­riat – 5 lutego 2018 r. liczba posia­da­czy akcji zwy­kłych wyno­siła 108 310. Siedziba władz spółki znaj­duje się w Chicago w Illinois. Przewodniczącym zarządu (rady dyrek­to­rów), pre­ze­sem i dyrek­to­rem gene­ral­nym jest Dennis A. Muilenburg. Firma działa w branży lot­ni­czej, kosmicz­nej, zbro­je­nio­wej, elek­tro­nicz­nej i infor­ma­tycz­nej, ofe­ru­jąc swoje pro­dukty i usługi zarówno na rynku woj­sko­wym, jak i cywil­nym. Zasadnicza dzia­łal­ność pro­duk­cyjna i usłu­gowa sku­piona jest w trzech głów­nych sek­to­rach ope­ra­cyj­nych (obsza­rach biz­ne­so­wych): Boeing Commercial Airplanes, Boeing Defense, Space & Security i Boeing Global Services.
Boeing Commercial Airplanes (BCA) zaj­muje się pro­jek­to­wa­niem, roz­wo­jem, pro­duk­cją i sprze­dażą cywil­nych samo­lo­tów pasa­żer­skich oraz ich odmian towa­ro­wych i dys­po­zy­cyj­nych. Obecnie w ofer­cie są samo­loty rodziny 737 (modele 737 – 700, 800, 900ER oraz MAX 7, 8 i 9), 747 (747−8 Intercontinental i 747 – 8 Freighter), 767 (Freighter, 767 – 200ER, 300ER i 2C), 777 (Freighter, 777 – 200ER, 200LR, 300ER, 8 i 9) i 787 (787−8 i 9) oraz Boeing Business Jet (BBJ). Najnowsze roz­wi­jane modele to 787 – 10, 737 MAX 10 i 777X. Siedziba zarządu BCA znaj­duje się w Puget Sound w sta­nie Waszyngton. Prezesem i dyrek­to­rem gene­ral­nym jest Kevin G. McAllister. Sektor zatrud­nia 59 284 osoby (stan na 1 stycz­nia 2018 r.).
W 2017 r. dostar­czył klien­tom 763 samo­loty i zebrał zamó­wie­nia netto na 912 maszyn. Tym samym port­fel zamó­wień wzrósł do 5864 samo­lo­tów o kata­lo­go­wej war­to­ści 421,345 mld dola­rów. Zapewnia to nie­prze­rwaną pracę sek­tora przez co naj­mniej sie­dem lat.
Boeing Defense, Space & Security (BDS) zaj­muje się pro­jek­to­wa­niem, roz­wo­jem, bada­niami, pro­duk­cją, sprze­dażą, mody­fi­ka­cją i moder­ni­za­cją woj­sko­wych samo­lo­tów, bez­za­ło­go­wych stat­ków powietrz­nych i wiro­pła­tów; sys­te­mów uzbro­je­nia; urzą­dzeń i roz­wią­zań infor­ma­tycz­nych z zakresu C4ISR; rakiet nośnych; sate­li­tów; stat­ków kosmicz­nych; bez­za­ło­go­wych stat­ków nawod­nych i pod­wod­nych. W jego skład wcho­dzi osiem wydzia­łów: Autonomous Systems (w jego ramach dzia­łają spółki zależne Insitu i Liquid Robotics); Commercial Derivative Aircraft; Global Operations (zarzą­dza zagra­nicz­nymi filiami w Australii, Indiach, Arabii Saudyjskiej i Wielkiej Brytanii); Missile and Weapon Systems; Phantom Works; Space and Launch (zarzą­dza udzia­łami Boeinga w kon­sor­cjach United Launch Alliance i United Space Alliance); Strike, Surveillance and Mobility; Vertical Lift. Siedziba zarządu BDS znaj­duje się w Arlington w Wirginii. Prezes i dyrek­tor gene­ralną jest Leanne G. Caret. Sektor zatrud­nia 35 562 osoby. W 2017 r. dostar­czył klien­tom 170 samo­lo­tów i śmi­głow­ców, ponad 35,6 tys. sys­te­mów uzbro­je­nia oraz trzy sate­lity cywilne i jeden woj­skowy. Po zebra­niu nowych zamó­wień o war­to­ści 28,8 mld dola­rów, łączna war­tość port­fela zamó­wień sek­tora wynosi 49,577 mld dola­rów.
Głównym odbiorcą pro­duk­tów BDS jest ame­ry­kań­ski Departament Obrony. Obecnie asor­ty­ment pro­duk­cji obej­muje samo­loty Advanced F-15, F/A-18 Super Hornet, EA-18G Growler, P-8A Poseidon, KC-46A Pegasus, 737 AEW&C i QF-16; śmi­głowce CH/MH-47 Chinook, AH-64E Apache Guardian i AH-6; zmien­no­wir­ni­kowce V-22 (wspól­nie z firmą Bell); bez­za­ło­gowe statki powietrzne RQ-21A Blackjack, ScanEagle i Integrator (pro­dukty firmy Insitu) oraz Phantom Eye; kie­ro­wane poci­ski rakie­towe Harpoon; bomby kie­ro­wane JDAM, LJDAM, JDAM ER (Extended Range) i SDB; lasery i sys­temy elek­tro­op­tyczne; sate­lity serii 702, GPS, Inmarsat-5, O3b mPOWER, TDRS (Tracking and Data Relay Satellites) i WGS (Wideband Global SATCOM); doświad­czalny bez­za­ło­gowy sta­tek orbi­talny X-37B; rakiety nośne rodziny Delta IV; ele­menty sys­temu obrony prze­ciw­ra­kie­to­wej GMD; gło­wice śle­dzące dla poci­sków PAC-3 (Patriot Advanced Capability 3).
BDS zapew­nia rów­nież wspar­cie eks­plo­ata­cji i/lub moder­ni­za­cję samo­lo­tów AV-8B, F-15C/D, F-15E, B-52H, B-1B, E-3, E-4B, E-6B, C-17, C-32A, C-40, VC-25A, KC-135, RC-135, KC-10 Extender, T-45C oraz mię­dzy­kon­ty­nen­tal­nych poci­sków bali­stycz­nych LGM-30G Minuteman III. Najnowsze pro­gramy to samo­lot T-X, BSP MQ-25A Stingray, śmi­gło­wiec SB>1 Defiant, rakieta nośna SLS, zało­gowy sta­tek kosmiczny CST-100 Starliner, bez­za­ło­gowy sta­tek orbi­talny wie­lo­krot­nego użytku Phantom Express, bez­za­ło­gowy sta­tek pod­wodny Echo Voyager i nawodny Wave Glider (pro­dukt firmy Liquid Robotics).
Boeing Global Services (BGS) zapew­nia wspar­cie i doradz­two nabyw­com cywil­nych i woj­sko­wych pro­duk­tów kon­cernu. Oferowane pakiety pro­duk­tów i usług obej­mują wspar­cie tech­niczne w pro­ce­sie eks­plo­ata­cji, mody­fi­ka­cję i moder­ni­za­cję sprzętu, dostawę czę­ści zamien­nych, szko­le­nie per­so­nelu, doku­men­ta­cję tech­niczną i użyt­kową, ana­lizę danych, doradz­two tech­niczne. Siedziba zarządu BGS znaj­duje się w Dallas w Teksasie. Prezesem i dyrek­to­rem gene­ral­nym jest Stanley A. Deal. BGS roz­po­czął dzia­łal­ność dopiero 1 lipca 2017 r. Zatrudnia 20 345 osób. Portfel zamó­wień sek­tora na koniec roku osią­gnął war­tość 17,223 mld dola­rów.
Ponadto w ramach kon­cernu działa kilka innych samo­dziel­nych jed­no­stek orga­ni­za­cyj­nych, zaj­mu­ją­cych się usłu­gami finan­so­wymi, zarzą­dza­niem pro­jek­tami, wdra­ża­niem nowych tech­no­lo­gii i metod pro­duk­cji, kon­trolą jako­ści, pod­no­sze­niem efek­tyw­no­ści pro­duk­cji, tech­ni­kami infor­ma­tycz­nymi, współ­pracą z klien­tami zagra­nicz­nymi. Są to m.in. Boeing Capital Corporation (BCC), Boeing AnalytX, Boeing Technology Services, Boeing HorizonX i Boeing International.
W 2017 r. przy­chód ze sprze­daży całego kon­cernu (wraz z fir­mami zależ­nymi) wyniósł 93,392 mld dola­rów, dochód ope­ra­cyjny 10,278 mld dola­rów, a zysk netto 8,197 mld dola­rów. Nieco poni­żej połowy przy­cho­dów – 42,331 mld dola­rów (45,3%) – pocho­dziło ze sprze­daży na rynku ame­ry­kań­skim. Sprzedaż na ryn­kach zagra­nicz­nych przy­nio­sła 51,061 mld dola­rów (54,7%). Największymi klien­tami zagra­nicz­nymi były kraje regionu Bliskiego Wschodu (12,287 mld; 13,2%), Chiny (11,911 mld; 12,8%) i Europa (11,457 mld; 12,3%). W porów­na­niu z 2016 r. przy­chód ze sprze­daży spadł o 1,179 mld dola­rów (1,2%), ale zysk netto wzrósł aż o 3,302 mld dola­rów (67,5%). Sektor BCA uzy­skał przy­chód 56,729 mld dola­rów (co sta­no­wiło 60,75% przy­cho­dów całego kon­cernu; spa­dek o 2,2% w porów­na­niu z 2016 r.), BDS – 21,057 mld (22,55%; spa­dek o 6,7%), a BGS – 14,639 mld (15,7%; wzrost o 5,1%). Inna dzia­łal­ność przy­nio­sła dodat­kowy przy­chód w wyso­ko­ści 967 mln dola­rów (1%). W bada­nia i roz­wój firma zain­we­sto­wała 3,179 mld dola­rów, czyli 3,4% przy­cho­dów ze sprze­daży. Portfel zamó­wień na 31 grud­nia 2017 r. osią­gnął war­tość 488,145 mld dola­rów (wzrost o 3,1% w porów­na­niu z koń­cem 2016 r.).

Skromne początki

Założycielem firmy był William Edward Boeing, syn nie­miec­kiego imi­granta Wilhelma Böinga. Urodził się 1 paź­dzier­nika 1881 r. w Detroit. W 1903 r. roz­po­czął dzia­łal­ność biz­ne­sową w prze­my­śle drzew­nym. W 1908 r. zamiesz­kał na przed­mie­ściach Seattle w sta­nie Waszyngton, gdzie zało­żył firmę Greenwood Timber Company. W stycz­niu 1910 r. wybrał się do Los Angeles, aby obser­wo­wać pokazy lot­ni­cze. Chciał nawet pole­cieć jed­nym z samo­lo­tów jako pasa­żer, ale nic z tego nie wyszło. Mimo to połknął lot­ni­czego bak­cyla i po powro­cie do Seattle posta­no­wił zgłę­bić taj­niki lot­nic­twa, aby móc samemu budo­wać samo­loty. Zanim do tego doszło, 10 marca 1910 r. Boeing odku­pił od Eda W. Heatha małą stocz­nię nad rzeką Duwamish, w któ­rej zbu­do­wał dla sie­bie jacht Taconite. W 1915 r. poznał George’a Conrada Westervelta, ofi­cera US Navy, z któ­rym toczył dłu­gie dys­ku­sje o samo­lo­tach. Wreszcie 4 lipca 1915 r. Boeing zre­ali­zo­wał swoje marze­nie i jako pasa­żer odbył swój pierw­szy lot wod­no­sa­mo­lo­tem Curtissa, pilo­to­wa­nym przez Teraha Maroneya. Po locie Boeing powie­dział Westerveltowi, że powinni zbu­do­wać lep­szy samo­lot.
Jesienią 1915 r. Boeing odbył kurs pilo­tażu w szkole lot­ni­czej Glenna L. Martina w Los Angeles i na swój pry­watny uży­tek kupił samo­lot Martin Model TA. Pod koniec 1915 r. Boeing zatrud­nił kilku sto­la­rzy i wraz z Westerveltem przy­stą­pił do budowy pierw­szego samo­lotu Bluebill, od nazwisk obu wspól­ni­ków ozna­czo­nego jako B&W Model 1. Był to jed­no­sil­ni­kowy, dwu­pła­towy wod­no­sa­mo­lot o drew­nia­nej, kry­tej płót­nem kon­struk­cji. Jego oblotu z wód jeziora Lake Union w Seattle doko­nał sam Boeing 15 czerwca 1916 r. Dokładnie mie­siąc póź­niej, 15 lipca, Boeing zało­żył firmę Pacific Aero Products Company. Jej sie­dziba mie­ściła się w stoczni kupio­nej w 1910 r. Pomalowany na czer­wono drew­niany budy­nek z bia­łymi drzwiami i oknami, nazy­wany Red Barn, został w grud­niu 1980 r. prze­nie­siony do Museum of Flight w Seattle, gdzie jest eks­po­no­wany do dziś. W listo­pa­dzie 1916 r. pilot Herb Munter obla­tał drugi egzem­plarz Modelu 1, nazwany Mallard. Oba samo­loty zostały zaofe­ro­wane US Navy, ale ta nie wyra­ziła zain­te­re­so­wa­nia. W 1918 r. Boeing sprze­dał więc obie maszyny szkole lot­ni­czej z Auckland w Nowej Zelandii. Była to pierw­sza trans­ak­cja eks­por­towa w histo­rii firmy Boeing.
Pierwszym zna­czą­cym suk­ce­sem Boeinga w dzie­dzi­nie lot­nic­twa był wod­no­sa­mo­lot szkolny Model 2 (C-4), obla­tany 15 listo­pada 1916 r. Na jego bazie powstały ulep­szone Modele 3, 4 i 5. Model 4 (EA) był pierw­szym samo­lo­tem Boeinga z pod­wo­ziem koło­wym. US Army kupiła dwa egzem­pla­rze. 9 maja 1917 r., mie­siąc po przy­stą­pie­niu Stanów Zjednoczonych do pierw­szej wojny świa­to­wej, Boeing zmie­nił nazwę firmy na Boeing Airplane Company. W czerwcu tego samego roku zatrud­nił dwóch mło­dych inży­nie­rów – Clairmonta L. „Claire” Egtvedta i Philipa G. Johnsona. Obaj byli póź­niej pre­ze­sami firmy Boeing. W lipcu 1917 r. US Navy kupiła 50 egzem­pla­rzy Modelu 5, zna­nego też jako Model C. Ich dostawy trwały od kwiet­nia do listo­pada 1918 r. Był to pierw­szy typ samo­lotu Boeinga pro­du­ko­wany seryj­nie. W czerwcu 1918 r. Boeing dostał z US Navy zle­ce­nie pod­ję­cia licen­cyj­nej pro­duk­cji 50 łodzi lata­ją­cych Curtiss HS-2L. Jednak po zakoń­cze­niu wojny zamó­wie­nie zostało zre­du­ko­wane o połowę. W mię­dzy­cza­sie liczba pra­cow­ni­ków Boeinga wzro­sła z 28 osób w 1917 r. do 337 w szczy­to­wym okre­sie 1918 r., ale po woj­nie szybko spa­dła do 56.

  • Leszek A. Wieliczko

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE