Operacja „Wiosenne prze­bu­dze­nie”. Bitwa nad jezio­rem Balaton, 6 – 15 marca 1945 r.

Operacja „Wiosenne przebudzenie”. Bitwa nad jeziorem Balaton, 6-15 marca 1945 r.

Operacja „Wiosenne prze­bu­dze­nie”. Bitwa nad jezio­rem Balaton, 6 – 15 marca 1945 r.

W począt­kach 1945 r. Węgry pozo­sta­wały ostat­nim w Europie sojusz­ni­kiem III Rzeszy – i to tylko dla­tego, że kraj był fak­tycz­nie oku­po­wany przez Siły Zbrojne Niemiec, a na czele węgier­skiego rządu stał kie­szon­kowy dyk­ta­tor Ferenc Szálaszi, w oce­nie Heinza Guderiana bez talentu i nie­ener­giczny. Według nie­miec­kich pla­nów Węgry miały się stać wysu­niętą pla­cówką w obro­nie wie­deń­skiego okręgu prze­my­sło­wego Austrii i połu­dnio­wych Niemiec.

W nad­cho­dzą­cym roku nie­miec­kie kie­row­nic­two pla­no­wało na wszyst­kich odcin­kach frontu wschod­niego na połu­dniu tylko obronę, jedy­nie na Węgrzech prze­wi­dy­wano natar­cie w celu deblo­kady okrą­żo­nego Budapesztu i utrzy­ma­nia zachod­niej czę­ści kraju ze zło­żami ropy naf­to­wej w rejo­nie jeziora Balaton. Dla wzmoc­nie­nia obrony na Węgrzech i „wyzwo­le­nia” węgier­skiej sto­licy Hitler, igno­ru­jąc sprze­ciw swo­jej gene­ra­li­cji sta­ra­ją­cej się skon­cen­tro­wać wszyst­kie będące jesz­cze do dys­po­zy­cji siły na obro­nie rdzen­nych Niemiec, bez jakich­kol­wiek wąt­pli­wo­ści zdej­mo­wał jed­nostki ude­rze­niowe i rezerwy z innych fron­tów.
Do tego czasu woj­ska 2. i 3. Frontu Ukraińskiego pod dowódz­twem mar­szał­ków R. J. Malinowskiego i F. I. Tołbuchina po prze­rwa­niu linii obrony „Margarita” zakoń­czyły ope­ra­cję okrą­że­nia buda­pesz­teń­skiego zgru­po­wa­nia prze­ciw­nika. Wykorzystując mrozy, które skuły zie­mię, jed­nostki szyb­kie 4. Gwardyjskiej Armii doko­nały głę­bo­kiego wła­ma­nia, wycho­dząc na brzeg jeziora Velence i zdo­by­wa­jąc miej­sco­wość Székesfehérvár. Oddziały 57. i 27. Armii, dzia­ła­jące bar­dziej na połu­dnie, doszły do jeziora Balaton i dalej do rzeki Drawa.
Dążąc do deblo­kady okrą­żo­nego w Budapeszcie zgru­po­wa­nia, nie­miec­kie dowódz­two w dniach 2 – 18 stycz­nia 1945 r. prze­pro­wa­dziło trzy kolejne ope­ra­cje zaczepne, które nosiły kodową nazwę „Konrad”. Te ude­rze­nia, cho­ciaż nie bez trud­no­ści, zostały odparte przez woj­ska 2. i 3. Frontu Ukraińskiego.
„Dunajski Stalingrad” padł 13 lutego 1945 r. Medal „Za Budapeszt” drogo kosz­to­wał sowiecką stronę: w cza­sie 108 dni oblę­że­nia węgier­skiej sto­licy i zwią­za­nych z tym walk stra­cono: zabi­tych i ran­nych ponad 320 tys. ofi­ce­rów i żoł­nie­rzy, 1766 czoł­gów i dział samo­bież­nych, 4127 dział i moź­dzie­rzy, 293 samo­loty. Co drugi sowiecki żoł­nierz, który zgi­nął na Węgrzech, padł pod Budapesztem. Ta nie­spo­dzie­wa­nie prze­cią­ga­jąca się bez­li­to­sna walka zasad­ni­czo zmie­niła plany sowiec­kiego dowódz­twa. Generał puł­kow­nik S. M. Sztemienko w swo­ich pamięt­ni­kach przy­znał, że: Nasze plany – pod koniec grud­nia wejść do Wiednia, a w marcu do połu­dnio­wych Niemiec – zostały pokrzy­żo­wane przez dłu­gie oblę­że­nie. Stało się jasne, że Armia Czerwona nie doj­dzie do Renu, a tym samym, że nie sta­nie się ona „wyzwo­li­cielką” całych Niemiec.
Już wie­czo­rem 17 lutego, czwar­tego dnia po zdo­by­ciu Budapesztu, dowo­dzący woj­skami 2. i 3. Frontu Ukraińskiego otrzy­mali wytyczne Kwatery Głównej Najwyższego Naczelnego Dowództwa, doty­czące przy­go­to­wa­nia i prze­pro­wa­dze­nia ope­ra­cji zaczep­nych na kie­run­kach bra­ty­sław­sko-brneń­skim i wie­deń­skim. Przy tym 27. Armia z dniem 20 lutego została prze­ka­zana z 2. Frontu Ukraińskiego do 3. Frontu Ukraińskiego, a 46. Armia gene­rała lejt­nanta A. W. Pietruszewskiego i 2. Gwardyjski Korpus Zmechanizowany gene­rała lejt­nanta K. W. Swiridowa na odwrót – od mar­szałka Tołbuchina prze­szły do mar­szałka Malinowskiego.
W ope­ra­cyj­nym pod­po­rząd­ko­wa­niu 2. Frontu Ukraińskiego zna­la­zła się także Dunajska Flotylla Wojenna pod dowódz­twem kontr­ad­mi­rała G. N. Chołostjakowa i 83. Samodzielna Brygada Piechoty Morskiej. Oprócz tego Kwatera Główna Najwyższego Naczelnego Dowództwa ze swo­jej rezerwy wydzie­liła fron­towi 9. Gwardyjską Armię, która wyróż­niała się uni­kal­nym w tym cza­sie ukom­ple­to­wa­niem – 10 – 11 tys. ludzi w dywi­zji – i naj­wyż­szą jako­ścią „ludz­kiego mate­riału”. Chodzi o to, że w paź­dzier­niku 1944 r. armia ta była for­mo­wana jako samo­dzielna armia powietrz­no­de­san­towa w skła­dzie: 37., 38. i 39. Gwardyjski Korpus Powietrznodesantowy i w cało­ści została skom­ple­to­wana z dobrze przy­go­to­wa­nych kadr ofi­cer­skich, pod­ofi­cer­skich i sze­re­gow­ców, które prze­szły prze­szko­le­nie w pro­wa­dze­niu dzia­łań bojo­wych na tyłach wroga. Jednak 18 grud­nia tego samego roku został wydany roz­kaz w spra­wie prze­for­mo­wa­nia jej w ciągu dwóch mie­sięcy w armię ogól­no­woj­skową. Korpusy i dywi­zje stały się jed­nost­kami pie­choty. Armii przy­dzie­lono arty­le­rię dużego kali­bru i arty­le­ryj­skie wyrzut­nie rakie­towe, trzy pułki dział samo­bież­nych SU-76, pojazdy trans­por­towe, konie i inne należne pie­cho­cie eta­towe uzbro­je­nie i mie­nie. Dowódcą został Bohater Związku Sowieckiego, gene­rał puł­kow­nik W. W. Głagolew, który – zgod­nie z opi­nią służ­bową – odzna­czał się zde­cy­do­wa­niem, zimną krwią w zło­żo­nej sytu­acji bojo­wej i nie­złomną wolą w osią­ga­niu wyzna­czo­nych celów.
Wojskom mar­szałka Malinowskiego wyzna­czono w szy­ko­wa­nej ope­ra­cji główną rolę. 2. Front Ukraiński miał za zada­nie siłami 9. i 7. Gwardyjskiej Armii, 53. Armii, 6. Gwardyjskiej Armii Pancernej i Grupy Konno-Zmechanizowanej przy­go­to­wać ude­rze­nie na pół­noc od Dunaju na Nowe Zamki, Malacky i Znojmo. Jednocześnie wzdłuż pra­wego brzegu Dunaju miała nacie­rać 46. Armia, wzmoc­niona 2. Gwardyjskim Korpusem Zmechanizowanym i dywi­zją arty­le­rii OND. Malinowskiemu posta­wiono zada­nie, by wyzwo­lić Bratysławę, nie póź­niej niż dwu­dzie­stego dnia ope­ra­cji zająć Brno, Znojmo i we współ­dzia­ła­niu z 3. Frontem Ukraińskim opa­no­wać Wiedeń. W zada­niu dal­szym zamie­rzano roz­wi­nąć natar­cie w ogól­nym kie­runku na Pilzno.
  • Władimir Bieszanow

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE