Analiza ryzyka

Cywilny transport lotniczy stanowi dynamiczny element współczesnych gospodarek krajowych i gospodarki swiatowej. Wspierajac szybka mozliwosc przemieszczania sie ludzi i transportu towarow przyczynia sie do rozwoju konsumpcji, przemyslu, turystyki a w efekcie urbanizacji krajow i kontynentow. Fot. TUI

Cywilny trans­port lot­ni­czy sta­nowi dyna­miczny ele­ment współ­cze­snych gospo­da­rek kra­jo­wych i gospo­darki swia­to­wej. Wspierajac szybka mozli­wosc prze­miesz­cza­nia sie ludzi i trans­portu towa­row przy­czy­nia sie do roz­woju kon­sump­cji, prze­my­slu, tury­styki a w efek­cie urba­ni­za­cji kra­jow i kon­ty­nen­tow. Fot. TUI

Artykuł podej­muje temat sys­te­mo­wego zarzą­dza­nia bez­pie­czeń­stwem w lot­nic­twie cywil­nym ze zwró­ce­niem szcze­gól­nej uwagi na klu­czowy ele­ment pro­cesu, czyli ana­lizę i sza­co­wa­nie ryzyka. W arty­kule zde­fi­nio­wane zostały takie ter­miny jak bez­pie­czeń­stwo, zagro­że­nie, ryzyko, sza­co­wa­nie ryzyka oraz istota zarzą­dza­nia ryzy­kiem w sys­te­mie zarzą­dza­nia bez­pie­czeń­stwem. Dokonano pre­zen­ta­cji wybra­nych metod ana­lizy i sza­co­wa­nia ryzyka oraz ziden­ty­fi­ko­wano zda­rze­nia lot­ni­cze, które na sku­tek wspól­nego udziału cywil­nych i woj­sko­wych stat­ków powietrz­nych i obiek­tów wska­zują płasz­czy­znę współ­pracy na rzecz budo­wa­nia wyso­kiego poziomu bez­pie­czeń­stwa wyko­ny­wa­nia ope­ra­cji i zadań lot­ni­czych. Wskazano rów­nież aspekt braku współ­pracy lot­nic­twa cywil­nego, oraz lot­nic­twa pań­stwo­wego na rzecz zapew­nie­nia wyso­kiego poziomu bez­pie­czeń­stwa poprzez udział w two­rze­niu i reali­za­cji poli­tyki (pro­gramu) bez­pie­czeń­stwa na szcze­blu kra­jo­wym.

Pomimo, że lot­nic­two jest histo­rycz­nie naj­młod­szą gałę­zią trans­portu, jego roz­wój oce­nia się jako naj­bar­dziej dyna­miczny. Funkcjonalność, sto­pień zaawan­so­wa­nia tech­no­lo­gicz­nego, wysoki sto­pień orga­ni­za­cji i koor­dy­na­cji to cechy, które pre­de­sty­nują lot­nic­two do zaspo­ka­ja­nia potrzeb i reali­za­cji zadań wła­ści­wie nie­moż­li­wych do speł­nie­nia przez inne rodzaje i środki trans­portu.
Cywilny trans­port lot­ni­czy sta­nowi dyna­miczny ele­ment współ­cze­snych gospo­da­rek kra­jo­wych i gospo­darki świa­to­wej. Wspierając szybką moż­li­wość prze­miesz­cza­nia się ludzi i trans­portu towa­rów przy­czy­nia się do roz­woju kon­sump­cji, prze­my­słu, tury­styki a w efek­cie urba­ni­za­cji kra­jów i kon­ty­nen­tów. W Europie i na świe­cie tempo roz­woju trans­portu lot­ni­czego wspo­maga szybko roz­wi­ja­jący się rynek usług trans­por­to­wych poprzez powszechną dostęp­ność lot­nic­twa dla pasa­że­rów i wzrost popu­lar­no­ści zaku­pów inter­ne­to­wych. Sukcesywnie postę­pu­jący wzrost ruchu lot­ni­czego będący odpo­wie­dzią na zapo­trze­bo­wa­nie rynku w isto­cie prze­kłada się na zago­spo­da­ro­wa­nie i obcią­że­nie prze­strzeni powietrz­nej wraz z wyko­rzy­sta­niem infra­struk­tury lot­ni­czej i lot­ni­sko­wej (por­tów lot­ni­czych, urzą­dzeń i sys­te­mów wspo­ma­ga­ją­cych).
Innym rodza­jem lot­nic­twa jest lot­nic­two woj­skowe prze­zna­czone do obrony powietrz­nej obszaru kraju (lub innego tery­to­rium w ramach zobo­wią­zań sojusz­ni­czych), ale rów­nież do osłony i wspar­cia wojsk wła­snych, osłony lud­no­ści cywil­nej i naj­waż­niej­szych (ze względu na zapew­nie­nie funk­cjo­no­wa­nia) obiek­tów w pań­stwie. Jego zada­niem jest zapew­nie­nie szyb­kiej reak­cji na zagro­że­nie (siły powietrzne są pierw­szym rodza­jem wojsk reagu­ją­cym na atak) w róż­nych obsza­rach (odle­gło­ściach dzia­łań), oddzia­ły­wa­nie radio­elek­tro­niczne i nad­zo­ro­wa­nie obszaru walki, a także prze­ka­zy­wa­nie i ana­liza danych oraz infor­mo­wa­nie o zagro­że­niach (w tym o uży­ciu róż­nych rodza­jów broni przez prze­ciw­nika). Wśród tych zadań należy pod­kre­ślić zapew­nie­nie trans­portu i ewa­ku­acji medycz­nej (MEDAVAC), ratow­nic­twa (SAR i Combat SAR), czy peł­nie­nie misji Air Policing np. w ramach prze­ciw­dzia­ła­nia zagro­że­niom ter­ro­ry­stycz­nym z powie­trza.
Osłona lud­no­ści cywil­nej, osłona i wspar­cie wojsk wła­snych oraz osłona naj­waż­niej­szych obiek­tów na obsza­rze kraju wymaga zapew­nie­nia funk­cjo­no­wa­nia lot­nic­twa woj­sko­wego opar­tego na wyso­kim pozio­mie pro­fe­sjo­na­li­zmu zarówno w kon­tek­ście bez­po­śred­nich dzia­łań i wyko­na­nia zada­nia bojo­wego jak rów­nież pozy­ski­wa­nia, wery­fi­ka­cji i ana­liz danych od któ­rych czę­sto zależy powo­dze­nie misji. System infor­ma­cyjny odgrywa zatem pierw­szo­pla­nową rolę zarówno w dzia­ła­niach mili­tar­nych jak i ope­ra­cjach o cha­rak­te­rze nie­mi­li­tar­nym. Utrzymanie wyso­kiego poziomu bez­pie­czeń­stwa wymaga zdol­no­ści do pozy­ski­wa­nia i ana­lizy danych, które pozwolą na iden­ty­fi­ka­cję zagro­żeń, ocenę ryzyka i moż­li­wo­ści zarzą­dza­nia nim w celu mini­ma­li­za­cji nie­po­żą­da­nych skut­ków, czyli ogra­ni­cza­nia wypad­ków i incy­den­tów lot­ni­czych oraz ogra­ni­cze­nia ofiar w ludziach i strat w sprzę­cie.
Podstawowymi war­to­ściami budu­ją­cymi ten sys­tem muszą być m.in.: świa­do­mość zagad­nień zwią­za­nych z bez­pie­czeń­stwem, zacho­wa­nie wła­ści­wych zasad usta­la­nia struk­tur i zasad w orga­ni­za­cjach i jed­nost­kach, wypo­sa­że­nie w kom­pe­ten­cje i obo­wiązki ade­kwat­nie do odpo­wie­dzial­no­ści w odnie­sie­niu do bez­pie­czeń­stwa na każ­dym pozio­mie orga­ni­za­cji.
Pomimo róż­nicy zadań sto­ją­cych przed poszcze­gól­nymi rodza­jami lot­nic­twa (cywilne, pań­stwowe) zasad­nym i pożą­da­nym kro­kiem z punktu widze­nia budo­wa­nia bez­pie­czeń­stwa na szcze­blu naro­do­wym byłoby zin­te­gro­wa­nie dzia­łań podej­mo­wa­nych na pozio­mie pań­stwa w zakre­sie legi­sla­cji i poli­tyki celów w tym obsza­rze. Polska prze­strzeń powietrzna (FIR EPWW – ina­czej FIR Warszawa) roz­ciąga się nad pol­skim obsza­rem lądo­wym, wodami wewnętrz­nymi i morzem tery­to­rial­nym, oraz nad wodami peł­nego Morza Bałtyckiego, w któ­rej na pod­sta­wie umów mię­dzy­na­ro­do­wych dzia­łają pol­skie służby ruchu lot­ni­czego (ATS). Pomimo obo­wią­zu­ją­cego podziału i zago­spo­da­ro­wa­nia prze­strzeni powietrz­nej, które de facto powinny sku­tecz­nie eli­mi­no­wać ryzyko nie­bez­piecz­nych zbli­żeń stat­ków powietrz­nych, orga­ni­za­cje i służby ruchu lot­ni­czego (PAŻP) doko­nują zgło­szeń doty­czą­cych braku sepa­ra­cji lotów. Tego typu zda­rze­nia powinny nale­żeć do zagad­nień, które w śro­do­wi­sku lot­ni­czym winny być pod­da­wane ana­li­zom i szcze­gól­nemu moni­to­ro­wa­niu w ramach tzw. wskaź­ni­ków poziomu bez­pie­czeń­stwa.
W lite­ra­tu­rze poję­cie bez­pie­czeń­stwo przyj­muje wiele zna­czeń, w zależ­no­ści od punktu widze­nia i dzie­dziny nauki czy odnie­sie­nia do ele­mentu życia spo­łeczno-gospo­dar­czego, jed­nakże z uwagi na pro­ble­ma­tykę poru­szaną w arty­kule ter­min bez­pie­czeń­stwo ozna­cza stan, w któ­rym moż­li­wość uszko­dze­nia ciała lub mie­nia jest zre­du­ko­wana i utrzy­my­wana na akcep­to­wal­nym pozio­mie lub poni­żej tego poziomu poprzez cią­gły pro­ces iden­ty­fi­ka­cji zagro­żeń i zarzą­dza­nia ryzy­kiem doty­czą­cym bez­pie­czeń­stwa. (Pkt 2.1.1. ICAO, Podręcznik Zarządzania Bezpieczeństwem (SSM), wyd. 3, Montreal 2013, Doc 9859; tekst zawarty w doku­men­cie: Wytyczne nr 11 Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z 24 listo­pada 2015 r. w spra­wie wpro­wa­dze­nia do sto­so­wa­nia wyma­gań usta­no­wio­nych przez Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO), Doc 9859, Dz. Urz. ULC poz. 64.)

  • Hanna Dzido

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE